Trạm dừng nghỉ cao tốc: mắt xích yếu trên tuyến xương sống quốc gia
Trạm dừng nghỉ cao tốc là công trình dịch vụ tổng hợp nằm dọc các tuyến đường cao tốc, cung cấp nhiên liệu, chỗ nghỉ ngơi, vệ sinh, dịch vụ sửa chữa và tiện ích cho lái xe, hành khách, đồng thời tạo không gian an toàn để giảm mệt mỏi, phòng ngừa tai nạn và kết nối kinh tế – du lịch địa phương. Vấn đề là, dù mạng lưới cao tốc đã tăng nhanh với khoảng 3.345km đã hoàn thành và 1.870km đang thi công, trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc-Nam vẫn là mắt xích yếu. Trên tuyến phía Đông, mới có 7/36 trạm hoàn thành và khai thác, cho thấy tiến độ xây dựng không tương xứng với tốc độ mở rộng hạ tầng. Thiếu trạm dừng nghỉ đồng bộ khiến người dân và phương tiện lưu thông không được đáp ứng đầy đủ nhu cầu an toàn và tiện nghi như kỳ vọng.
Huế, Hữu Nghị – Chi Lăng: những điểm nghẽn tiêu biểu của chậm tiến độ
Nếu muốn hiểu vì sao tiến độ xây dựng trạm dừng nghỉ cao tốc ì ạch, hãy nhìn vào trường hợp Huế. Dự án trạm dừng nghỉ chuẩn loại I tại Km80+850 trên cao tốc Cam Lộ – La Sơn, qua phường Kim Long, được chấp thuận chủ trương đầu tư từ năm 2017 nhưng đến nay vẫn chưa thể khởi công vì vướng bồi thường, giải phóng mặt bằng. Tranh chấp đất giữa doanh nghiệp lâm nghiệp và hộ dân, mức bồi thường bị cho là thấp, quy trình xác minh nguồn gốc đất kéo dài… đã khiến dự án từ tiềm năng thành “đứng bánh”. Chính quyền địa phương đang phải chạy nước rút, phấn đấu bàn giao mặt bằng sạch trong tháng 10-2026, nghĩa là gần một thập kỷ từ lúc chấp thuận chủ trương đến lúc có thể thi công. Với dự án Hữu Nghị – Chi Lăng, yêu cầu hoàn tất hồ sơ, thủ tục trong tháng 9 cũng cho thấy cơ quan quản lý buộc phải siết lại kỷ luật thủ tục nếu không muốn thêm một điểm nghẽn mới xuất hiện trên cao tốc Bắc-Nam.
Chính phủ siết trách nhiệm, huy động tối đa nguồn lực để không vỡ hẹn năm 2026
Sau khi nhận diện những bất cập kéo dài – từ lựa chọn hình thức đầu tư, chậm giải phóng mặt bằng, thủ tục giao đất không thống nhất đến việc nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm, lúng túng điều hành dự án – Bộ Xây dựng đã phát đi công văn yêu cầu các bên liên quan khẩn trương đẩy nhanh tiến độ trạm dừng nghỉ cao tốc. Cục Đường bộ được giao rà soát, tổng kết triển khai, đề xuất phương án trong tháng 9-2026 nhằm bảo đảm các trạm dừng nghỉ được khai thác đồng bộ với tuyến cao tốc. Đồng thời, cơ quan này phải chủ động làm việc với địa phương để tháo gỡ vướng mắc đất đai, mặt bằng, và chỉ đạo nhà đầu tư xây dựng kế hoạch chi tiết, bổ sung nhân lực, thiết bị, tăng ca, tăng kíp, mở thêm mũi thi công để bám sát tiến độ hợp đồng. Một tuyên bố mang tính ràng buộc là Cục Đường bộ sẽ xem xét trách nhiệm và kiên quyết xử lý nhà đầu tư chậm tiến độ theo quy định hợp đồng. Đây là cách duy nhất để lời hứa hoàn thành toàn bộ trạm dừng nghỉ cao tốc Bắc-Nam trong năm 2026 không trở thành một mốc thời gian… mang tính tượng trưng.
Những điểm sáng: 20/21 trạm thiết yếu và sự trở lại của Trung Lương – Mỹ Thuận
Điểm tích cực là bức tranh không hoàn toàn ảm đạm. Trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9-2026, đã có 20/21 trạm dừng nghỉ có công trình dịch vụ thiết yếu được đưa vào khai thác, cơ bản đáp ứng nhu cầu của người dân và phương tiện lưu thông trên cao tốc. Hai trạm Cam Lộ – La Sơn và Cam Lâm – Vĩnh Hảo đang hoàn thiện phần dịch vụ thiết yếu để khai thác ngay trong tháng 9. Ở phía Nam, dự án trạm dừng nghỉ trên cao tốc Trung Lương – Mỹ Thuận quy mô khoảng 98.000m2, tổng mức đầu tư 868 tỷ đồng, sau nhiều năm ngưng thi công, đã tái khởi động từ đầu tháng 8-2026. Công trường huy động hàng trăm công nhân, nhiều thiết bị cơ giới để đẩy nhanh hạng mục hạ tầng, bãi đỗ xe, trạm nhiên liệu và khu sạc xe điện. Theo kế hoạch, hai trạm sẽ khánh thành, đưa vào khai thác cuối năm 2027, bổ sung một mắt xích quan trọng trên trục TP.HCM – Cần Thơ vốn đang thiếu nơi nghỉ chân đúng chuẩn cho tài xế, du khách.
Từ Ha Long – Vân Đồn đến cao tốc Bắc-Nam: cần một chuẩn mới về tiến độ và dịch vụ
Cùng với cao tốc Bắc-Nam, các tuyến như Ha Long – Vân Đồn dài 176km hay Trung Lương – Mỹ Thuận đang cho thấy một xu hướng: trạm dừng nghỉ cao tốc phải được nhìn như phần không thể tách rời của kết cấu hạ tầng, thay vì là “phụ trợ” xây sau cho kịp. Khi cao tốc đi trước còn trạm dừng nghỉ theo sau, người chịu thiệt đầu tiên là lái xe và hành khách; tiếp theo là cơ hội phát triển dịch vụ, du lịch dọc tuyến. Việc yêu cầu hoàn thành đồng bộ hệ thống trạm sạc điện tại 21 trạm trên cao tốc Bắc-Nam là tín hiệu đáng mừng, cho thấy tư duy dịch vụ đang chuyển dịch sang hỗ trợ cả phương tiện truyền thống lẫn xe điện. Nhưng nếu các điểm nghẽn thủ tục, đất đai, năng lực nhà đầu tư không được xử lý đến cùng, mọi cam kết về năm 2026 sẽ chỉ là mốc để chúng ta… ghi nhận thêm một lần chậm tiến độ. Khi đó, tuyến xương sống quốc gia sẽ vẫn thiếu những “lá phổi” nghỉ ngơi an toàn, hiện đại mà người dùng đường xứng đáng được hưởng.
