Từ triệu chứng cúm đến tình trạng nguy kịch
Cúm A ở trẻ thường gây bệnh đường hô hấp, nhưng trong một số trường hợp có thể dẫn đến biến chứng tim phổi nghiêm trọng, đe dọa tính mạng và đòi hỏi hồi sức chuyên sâu. Ca bệnh của bé trai 7 tuổi được cứu sống tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 cho thấy tốc độ và mức độ nguy hiểm ấy. Ngày 28/10, bác sĩ Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc, cho biết bệnh viện vừa cứu sống bé sau khi chạy đua với thời gian bằng ECMO. Trước đó, ngày 12/10, bé được chuyển từ Bệnh viện Đa khoa Vũng Tàu trong tình trạng sốc nhiễm trùng, viêm phổi nặng và viêm cơ tim tối cấp. Diễn tiến này không phải lý do để xem mọi ca cúm là nguy kịch; nó nhắc rằng bệnh cúm đôi khi vượt xa một đợt sốt thông thường.
Bệnh khởi đầu bằng ho khan, sổ mũi và sốt cao liên tục, đáp ứng kém với thuốc hạ sốt. Sang ngày hôm sau, bé mệt, khó thở; gia đình đưa trẻ đi cấp cứu khi bé đã tím tái và trụy tim mạch. Tại Bệnh viện Nhi Đồng 1, bé mê, môi tái, sốc tim và phù phổi cấp. Bệnh nhi phải đối mặt đồng thời với viêm cơ tim, suy hô hấp nặng và tuần hoàn suy sụp. Đây là phần đáng ngại nhất của biến chứng cúm: các cơ quan có thể bị tổn thương cùng lúc, khiến tình trạng chuyển xấu nhanh hơn khả năng hồi phục tự nhiên.
ECMO trở thành cầu nối qua cơn nguy kịch
Ban đầu, các bác sĩ đặt nội khí quản, hỗ trợ hô hấp và dùng thuốc vận mạch để duy trì huyết động. Nhưng chức năng co bóp cơ tim suy giảm nghiêm trọng, nguy cơ ngừng tim cận kề dù đã được hồi sức. Trước diễn biến đó, bệnh viện kích hoạt báo động đỏ, huy động ê-kíp hồi sức và triển khai ECMO nhi khoa — hệ thống hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp khi tim phổi không còn đáp ứng đủ. Với ca bệnh này, ECMO không phải phương án điều trị nhẹ nhàng hay thay thế cho các chăm sóc khác; đó là biện pháp hỗ trợ sống còn trong lúc đội ngũ y tế xử lý tổn thương và chờ cơ quan hồi phục.
Cùng lúc thiết lập ECMO, các bác sĩ hạ thân nhiệt để bảo vệ não, lọc máu liên tục nhằm hỗ trợ chức năng các cơ quan và điều trị cơn bão cytokine. Sau khoảng 20 phút, tình trạng tím tái và trụy tim mạch cải thiện, da bé hồng hào trở lại. Xét nghiệm xác định trẻ nhiễm cúm A nặng, nên thuốc kháng virus được đưa vào phác đồ, kết hợp hồi sức tích cực và theo dõi sát. Sự cải thiện ban đầu là tín hiệu đáng mừng, nhưng không đồng nghĩa nguy hiểm đã qua: bé vẫn cần hỗ trợ tim phổi kéo dài và được giám sát chặt chẽ.
Gần 12 ngày hỗ trợ và hành trình hồi phục
Bé được hỗ trợ bằng ECMO gần 12 ngày, khoảng thời gian cho thấy đây không phải một cuộc can thiệp tức thời mà là quá trình hồi sức kéo dài. Sáng 23/10, bệnh nhi được cai ECMO với sự hỗ trợ của ê-kíp phẫu thuật tim mạch và gây mê. Sau đó, trẻ tiếp tục được cai máy thở; chức năng hô hấp, tim mạch và các cơ quan khác dần phục hồi. Kết quả ấy phản ánh vai trò của chăm sóc hồi sức tổng thể: ECMO duy trì tuần hoàn và hô hấp trong lúc các biện pháp khác hỗ trợ não và các cơ quan, còn đội ngũ điều trị theo dõi sát để giảm dần mức hỗ trợ khi tình trạng cho phép.
Viêm cơ tim tối cấp, sốc tim và phù phổi trẻ em trong ca bệnh này là những biến chứng nghiêm trọng, không thể xem nhẹ chỉ vì cúm mùa thường tự khỏi. Cúm mùa do virus cúm A và B gây ra; ở trẻ, bệnh cũng có thể kèm buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy. Tuy nhiên, điều cần lưu ý ở đây không phải là tự chẩn đoán biến chứng mà là nhận ra khi trẻ cần được đánh giá khẩn cấp. Khó thở, thở nhanh hoặc gắng sức, đau ngực, tím tái, rối loạn tri giác, tay chân lạnh, da nổi bông hay mạch nhanh, nhẹ là những dấu hiệu cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay. Không tự ý dùng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh; việc sử dụng cần theo chỉ định của nhân viên y tế.
