Tăng tốc hợp tác hạ tầng Việt Nam Lào: từ hội nghị Đà Nẵng đến tầm nhìn khu vực
Hợp tác hạ tầng Việt Nam Lào là quá trình hai nước phối hợp đầu tư, kết nối giao thông, năng lượng và thương mại nhằm xóa điểm nghẽn logistics, tăng tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế và đưa trục Đông – Tây trên đất liền trở thành một trong những hành lang kết nối kinh tế Đông Nam Á cạnh tranh hơn trong khu vực. Ngày 27/8/2026 tại Đà Nẵng, Hội nghị giữa kỳ Ủy ban Hợp tác Việt Nam - Lào về triển khai Kế hoạch hợp tác năm 2026 được đồng chủ trì bởi Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Tài chính Lào Santiphab Phomvihane. Tại đây, hai bên không chỉ rà soát kết quả 8 tháng đầu năm mà quan trọng hơn là thống nhất dồn lực cho các dự án kết nối giao thông, năng lượng, thương mại và đầu tư trong giai đoạn cuối năm.
Những dự án giao thông, năng lượng có thể thay đổi bản đồ luồng hàng
Nếu phải chọn một lực kéo đủ mạnh để thay đổi bản đồ luồng hàng trong tiểu vùng, câu trả lời nằm ở các dự án giao thông năng lượng đang được hai nước ưu tiên. Về hạ tầng, phía Việt Nam đề nghị sớm phối hợp phát triển các tuyến giao thông kết nối Việt Nam - Lào và với các nước ASEAN, vừa giúp giao thương, du lịch, vừa củng cố quốc phòng, an ninh biên giới. Lào khẳng định đang thúc đẩy cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn, hệ thống đường ống dẫn dầu và các tuyến đường sắt xuyên biên giới như những dự án kết nối hạ tầng quan trọng. Nếu các trục này hoàn thành đúng tiến độ, trục Đông – Tây mới không chỉ rút ngắn đường ra biển cho Lào mà còn tạo thêm một hành lang kết nối kinh tế Đông Nam Á, giảm phụ thuộc vào các cửa ngõ truyền thống. Một phát biểu đáng chú ý là: “Hai bên tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải, xây dựng và kết nối hạ tầng”.
Hội nhập kinh tế song phương: từ viện trợ, đầu tư đến kinh tế số
Kết nối hạ tầng chỉ phát huy hết giá trị khi đi cùng hội nhập kinh tế song phương sâu hơn. Trong 7 tháng đầu năm, Việt Nam có thêm 20 dự án mới tại Lào, biến Lào thành địa bàn đầu tư ra nước ngoài lớn nhất của Việt Nam với 300 dự án đăng ký. Cùng lúc, kim ngạch thương mại hai chiều 6 tháng đạt 1,3 tỷ USD, cho thấy dòng hàng hóa đã bắt đầu phản ứng với các cải thiện hạ tầng hiện có. Trên nền tảng đó, hai bên thống nhất mục tiêu rõ ràng: thúc đẩy tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế, gắn kết chặt hơn với trục Việt Nam - Lào - Campuchia, đồng thời rà soát cơ chế, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp và đẩy mạnh thực hiện các hiệp định kinh tế hiện hành. Đáng chú ý, các lĩnh vực ưu tiên không chỉ là giao thông và năng lượng, mà còn mở sang kinh tế xanh, kinh tế số, công nghệ cao và nông nghiệp công nghệ cao.
Nguồn nhân lực và viện trợ: nền móng mềm cho hạ tầng cứng
Một sai lầm lớn là nhìn hợp tác hạ tầng Việt Nam Lào chỉ qua lăng kính đường sá và đường ống. Thực tế, hai nước đang chịu khó đầu tư vào “hạ tầng mềm”: thể chế, nhân lực và viện trợ phát triển. Năm 2026, Việt Nam cấp 1.300 suất học bổng cho Lào tại hơn 170 cơ sở giáo dục, đồng thời phối hợp triển khai dự án Trường Đại học Hữu nghị Lào - Việt Nam. Hợp tác giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực được xác định là ưu tiên, nhất là đào tạo cán bộ cấp chiến lược và thế hệ trẻ. Về viện trợ, Việt Nam dành 1.120 tỷ đồng cho Lào trong năm 2026, nằm trong khuôn khổ 10.000 tỷ đồng viện trợ giai đoạn 2026-2030, với 7 dự án đang triển khai và cơ bản đáp ứng tiến độ. Cả hai bên còn thống nhất nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng kiểm tra, đôn đốc tiến độ và nghiên cứu kết hợp với các nguồn vốn hợp pháp khác để hình thành các dự án lớn, có tác động lan tỏa.
Từ tháo gỡ điểm nghẽn đến tham vọng trục kết nối mới
Điểm then chốt trong giai đoạn cuối năm 2026 không còn là ký thêm các văn kiện mới, mà là xử lý dứt điểm các điểm nghẽn của dự án hiện hữu. Hai Chủ tịch Ủy ban Hợp tác Việt Nam - Lào và Lào - Việt Nam đã thống nhất chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương phối hợp chặt, tập trung rà soát và tháo gỡ khó khăn cho những nội dung, dự án trọng điểm còn chậm tiến độ. Nếu cách làm này được duy trì nhất quán, các dự án giao thông năng lượng sẽ không bị “mắc kẹt trên giấy”, còn hội nhập kinh tế song phương sẽ chuyển từ khẩu hiệu sang kết quả đo được. Nhìn xa hơn, việc tăng cường kết nối ba nền kinh tế Việt Nam - Lào - Campuchia, cùng định hướng mở rộng các tuyến đường sắt và đường bộ ra toàn ASEAN, cho thấy tham vọng hình thành một trục kết nối kinh tế Đông Nam Á mới. Câu hỏi không còn là “có làm hay không”, mà là hai bên có đủ kiên định để biến các cam kết hiện nay thành lợi thế cạnh tranh so với những trung tâm kinh tế khác trong khu vực.
