Ô nhiễm không khí không còn là chuyện riêng của giờ cao điểm
Ô nhiễm không khí là tình trạng các chất có hại lơ lửng trong không khí ở mức có thể gây rủi ro cho sức khỏe con người, với tác động phụ thuộc vào loại chất ô nhiễm, nồng độ và thời gian tiếp xúc. Những ngày cuối tháng 10, các chỉ số tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy đây không phải cảnh báo có thể xem nhẹ. Sáng 22/10, bầu trời TP.HCM mờ đục; đến sáng 31/10, hai thành phố cùng lọt nhóm 10 đô thị ô nhiễm nhất thế giới theo bảng xếp hạng thời gian thực. Người lao động ngoài đường, đặc biệt tài xế công nghệ phải hít bụi nhiều giờ, khó tránh phơi nhiễm trong lúc mưu sinh. Vì vậy, theo dõi chất lượng không khí cần trở thành một phần trong kế hoạch đi lại và làm việc, thay vì chỉ nhìn trời để đoán mức độ an toàn.
AQI Hà Nội có nơi chạm ngưỡng rất xấu
Diễn biến ở Hà Nội cho thấy rủi ro có thể khác nhau rõ rệt giữa các điểm đo. Sáng 26/10, AQI được ghi nhận ở mức 164; ngày 27/10, chỉ số chung đạt 183, còn khu vực Chu Văn An - Điện Biên Phủ, phường Ba Đình, có thời điểm lên 283, thuộc ngưỡng rất xấu. Đến 8 giờ sáng 31/10, Tây Hồ ghi nhận AQI 187 và Hoàn Kiếm 170; chỉ số trung bình của Hà Nội là 140. Cũng trong buổi sáng đó, TP.HCM đạt AQI trung bình 127 và đứng ngay sau Hà Nội trong nhóm 10 thành phố ô nhiễm nhất. Bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội được đo ở mức 54,5 µg/m³, cao gấp 10,9 lần hướng dẫn trung bình năm của WHO. Những con số này đáng lo vì mức ô nhiễm cao không chỉ ảnh hưởng người vốn nhạy cảm, mà còn có thể tác động đến người khỏe mạnh nếu tiếp xúc lâu.
Thời tiết giữ chất ô nhiễm gần mặt đất
Ô nhiễm tăng trở lại sau giai đoạn mưa nhiều không phải điều khó hiểu: thời tiết hanh khô, ít mưa, gió yếu và nghịch nhiệt khiến chất ô nhiễm khó khuếch tán, tích tụ ở lớp không khí gần mặt đất. Tại Hà Nội, giao thông là một nguồn phát thải đáng kể; đốt rác sinh hoạt và phế thải tự phát ở một số khu vực cũng làm tăng bụi mịn PM2.5 và khí độc, nhất là vào sáng sớm. Ở TP.HCM, mưa lớn những ngày trước đó làm độ ẩm tăng; các hạt bụi mịn hút ẩm, lơ lửng lâu hơn và khó tan đi, khiến bầu trời mờ kéo dài. Một lớp mù trắng vì thế không nên được mặc định là sương thông thường. Khi tầm nhìn giảm và không khí ngột ngạt, người dân cần kiểm tra số liệu AQI tại khu vực mình ở, bởi điều kiện từng nơi và từng thời điểm có thể khác nhau.
Giảm phơi nhiễm, nhất là với người làm việc ngoài trời
Lời khuyên thiết thực nhất là hạn chế hoạt động ngoài trời khi chỉ số ở mức xấu, đặc biệt vào sáng sớm và tối muộn. Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh tim hoặc bệnh hô hấp nên giảm thời gian tiếp xúc, đồng thời theo dõi chất lượng không khí để chủ động sắp xếp lịch trình. Người lao động ngoài trời cũng cần lưu ý: khẩu trang có thể giúp giảm một phần tiếp xúc với bụi, nhưng không biến không khí ô nhiễm thành an toàn. Tài xế công nghệ tại TP.HCM cho biết sau nhiều giờ chạy xe, bụi bám trên mặt dù đã che kín, trong khi công việc vẫn phải tiếp tục để có thu nhập. Đây là lý do cảnh báo cần đi kèm khả năng điều chỉnh ca làm và nghỉ trong nhà khi điều kiện cho phép. Dự báo tại thời điểm cập nhật cho biết không khí TP.HCM có thể cải thiện chiều 22/10, ở mức trung bình ngày 23/10, nhưng AQI có thể trở lại mức không lành mạnh với nhóm nhạy cảm vào một số thời điểm ngày 24/10.
Kết luận, các đợt ô nhiễm ở Hà Nội và TP.HCM đòi hỏi người dân phản ứng theo dữ liệu, không chỉ theo cảm giác. Theo dõi AQI, giảm thời gian ngoài trời khi chỉ số xấu và ưu tiên bảo vệ nhóm nhạy cảm là những bước cần làm ngay; về lâu dài, kiểm soát phát thải giao thông và việc đốt rác mới giúp giảm nguy cơ lặp lại.
