Thực phẩm giả trực tuyến là gì và vì sao nguy hiểm?
Thực phẩm giả trực tuyến là những sản phẩm được quảng cáo, bán trên các sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội nhưng bị làm nhái, làm giả về thành phần, nhãn hiệu, nguồn gốc, giấy tờ, khiến người mua tưởng là hàng thật, từ đó có nguy cơ sử dụng những sản phẩm kém chất lượng, không bảo đảm an toàn cho sức khỏe. Vấn đề không còn là chuyện cá biệt. Từ tháng 11/2023 đến tháng 11/2024, một nhóm đối tượng đã buôn bán hàng giả là thực phẩm trên các gian hàng thương mại điện tử và thu lợi bất chính hơn 2,4 tỷ đồng. Ngày 18/8, ba bị cáo Phan Trọng Hiếu, Nguyễn Thị Hào và Tô Hạnh Nhi bị tuyên tổng cộng 46 năm tù về tội buôn bán hàng giả là thực phẩm. Đây là lời nhắc rằng mỗi cú click mua hàng đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cả gia đình.
Chiêu trò gian hàng ảo: Khi lượt bán và đánh giá bị dàn dựng
Điều đáng sợ của thực phẩm giả trực tuyến không chỉ nằm ở sản phẩm, mà ở cách chúng được “tô hồng” để đánh lừa người mua. Trong vụ án tại Tây Ninh, vợ chồng Phan Trọng Hiếu và Nguyễn Thị Hào cùng Tô Hạnh Nhi lập tới 20 gian hàng trên sàn thương mại điện tử để bán hàng giả là thực phẩm, trong đó Hiếu và Hào lập 14 gian hàng, Nhi lập 6 gian hàng. Họ sao chép hình ảnh, thông tin quảng cáo trên Internet, tự tạo bình luận, đánh giá tốt, và thậm chí tạo các đơn hàng “ảo” để tăng lượt bán. Đáng nói hơn, hàng giả được sản xuất từ bột trà xanh, bột mì, nén thành viên nang, in vỏ hộp, tem nhãn giả nhãn hiệu, kèm tem chống hàng giả để tự dán lên sản phẩm. Khi người tiêu dùng tin vào lượt bán và đánh giá ảo, họ vô tình đưa những viên “thực phẩm” không rõ thành phần vào cơ thể mình.
Dấu hiệu nhận biết: Khi “giảm giá sốc” là cái bẫy
Muốn mua sắm trực tuyến an toàn, người tiêu dùng phải học cách nghi ngờ những thứ “quá tốt để là thật”. Các đối tượng bán hàng giả thường dán nhãn “hàng xách tay”, “hàng chính hãng”, “hàng khuyến mại” rồi đưa ra mức giá rất thấp để thu hút người mua. Trên mạng, các chiêu “giảm giá sốc”, “xả kho”, “giá độc quyền trong livestream” được dùng để ép bạn mua nhanh, không kịp kiểm tra nguồn gốc, chất lượng. Nguy hiểm hơn, có trường hợp hàng giả được làm giống hàng thật đến mức từ bao bì, tem nhãn tới giấy tờ đều khó phân biệt bằng mắt thường. Vì vậy, những dấu hiệu cảnh báo khi mua thực phẩm trực tuyến thường là: giá rẻ bất thường; thông tin mô tả sơ sài, không rõ nhà sản xuất; gian hàng mới lập nhưng có lượng bán “khủng” và toàn đánh giá 5 sao; hình ảnh sản phẩm lấy từ Internet; nhãn mác và tem “chống giả” nhưng không kèm thông tin truy xuất nguồn gốc đáng tin.
Minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc: Lá chắn chống hàng giả
Trước sự tinh vi của thực phẩm giả trực tuyến, minh bạch thông tin sản phẩm không còn là “ưu điểm”, mà là điều kiện bắt buộc để bảo vệ sức khỏe người dùng. Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng quản lý thị trường tại một thành phố lớn đã kiểm tra, xử lý 826 vụ vi phạm liên quan hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, hàng lậu trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Điều này cho thấy mức độ rủi ro khi mua thực phẩm online là rất lớn. Theo các cơ quan chức năng, việc định danh và truy xuất nguồn gốc bằng dữ liệu số, nhất là mã QR và nhãn điện tử, là giải pháp quan trọng để ngăn chặn hàng giả. Dữ liệu về nguồn gốc, thành phần, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo an toàn cần được công khai, đầy đủ, dễ kiểm chứng. Khi thông tin mập mờ, không chính xác, người tiêu dùng có nguy cơ sử dụng thực phẩm giả, kém chất lượng, không bảo đảm quy chuẩn, còn cơ quan quản lý khó truy xuất, thu hồi và khoanh vùng sản phẩm không an toàn.
Cách kiểm tra độ tin cậy của người bán và chứng chỉ an toàn
Mua sắm trực tuyến an toàn không thể phó mặc cho sàn thương mại điện tử; người tiêu dùng phải chủ động kiểm chứng. Trước khi bấm nút mua, hãy kiểm tra kỹ tên, địa chỉ cửa hàng, lịch sử hoạt động và đọc kỹ đánh giá chi tiết, tránh chỉ nhìn vào số sao. Các nền tảng thương mại điện tử được khuyến nghị tăng cường xác thực người bán, kiểm soát thông tin hàng hóa và kịp thời gỡ gian hàng vi phạm, nhưng bạn vẫn cần tự phát hiện hàng giả bằng cách so sánh thông tin trên gian hàng với website chính thức của nhãn hàng. Với thực phẩm, hãy ưu tiên sản phẩm có mã QR truy xuất nguồn gốc; mã này là công cụ phổ biến, chi phí thấp, thuận tiện để kết nối sản phẩm với dữ liệu số. Khi quét mã, hãy xem thông tin về nguồn gốc, thành phần, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo an toàn có trùng khớp với bao bì và mô tả trên sàn hay không. Nếu giấy chứng nhận, hóa đơn hoặc tem chống hàng giả trông mờ, sai chính tả, thiếu thông tin doanh nghiệp, tốt nhất nên bỏ qua. An toàn thực phẩm bắt đầu từ việc nói “không” với những thứ khiến bạn thấy nghi ngờ.
