Từ công nghệ giải trí đến công cụ cứu hộ quyết định
Drone tìm kiếm người mất tích là thiết bị bay không người lái được trang bị cảm biến và camera, cho phép lực lượng cứu hộ rà quét nhanh các khu vực rộng lớn, khó tiếp cận, hoạt động liên tục ngày lẫn đêm để hỗ trợ định vị nạn nhân trong điều kiện thời tiết xấu, địa hình hiểm trở và thông tin thiếu chính xác. Trong vài năm qua, những chiếc flycam vốn gắn với hình ảnh quay phim, chụp ảnh đang âm thầm trở thành “đôi mắt trên cao” của lực lượng cứu hộ. Điểm quan trọng là chúng không còn là lựa chọn phụ, mà dần trở thành công cụ quyết định trong nhiều chiến dịch, đặc biệt ở miền núi nơi một bước chân sai có thể là ranh giới sinh tử. Vấn đề không phải là có dùng UAV cứu hộ tìm kiếm hay không, mà là chúng ta dùng đã đủ nhanh và đủ bài bản chưa.
Lai Châu: Lũ quét và nhu cầu cấp bách về con mắt trên bầu trời
Tại bản Chít, xã Mường Than, Lai Châu, lũ quét xảy ra rồi những cơn mưa lớn lại tiếp tục trút xuống, kéo theo đất đá, thân cây, khiến Quốc lộ 32 ách tắc nhiều giờ và người dân buộc phải cõng con đi trú ẩn. Không chỉ có 24 căn nhà hư hỏng hoàn toàn, vẫn còn 1 người dân mất tích trong cơn lũ chưa được tìm thấy. Trong bối cảnh đó, lực lượng chức năng buộc phải huy động thêm quân số và phương tiện hiện đại như flycam để mở rộng phạm vi tìm kiếm. Theo Đại tá Hoàng Văn Kỳ, tỉnh đã huy động 350 cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang cùng khoảng 320 dân quân tự vệ để cứu nạn và khắc phục hậu quả. Con số hơn 1.600 người thuộc gần 400 hộ phải sơ tán khẩn cấp cho thấy nếu chỉ tìm kiếm mặt đất, rủi ro bỏ sót khu vực và chậm trễ là quá lớn. Dù nhiệm vụ dọn hàng nghìn tấn bùn đất dự kiến còn kéo dài nhiều ngày, giải pháp công nghệ đã kịp thời tạo thêm cơ hội sống cho người còn mất tích.
Đắk Lắk: Kịch bản drone, chó nghiệp vụ và cả cộng đồng cùng vào cuộc
Ở xã Hòa Sơn, Đắk Lắk, câu chuyện thiếu niên Lê Văn Minh (SN 2011) rời nhà lúc 17h ngày 17/7 rồi mất liên lạc đã biến khu vực đồi núi thành một bàn cờ sinh tử. Minh bị khuyết tật trí tuệ, khả năng nhận biết, giao tiếp và xác định phương hướng hạn chế, nên việc chậm vài giờ tìm kiếm có thể khiến nạn nhân lạc sâu hơn vào rừng hoặc gặp nguy hiểm. Chính quyền địa phương lựa chọn chiến lược lai: drone tìm kiếm người mất tích kết hợp chó nghiệp vụ và lực lượng mặt đất. Ban Chỉ huy Quân sự xã được giao đề nghị đơn vị phòng thủ khu vực hỗ trợ flycam cùng cán bộ vận hành, mở rộng tìm kiếm ở rừng, đồi núi, khe suối, địa hình hiểm trở. Song song, công an xã rà soát camera an ninh, camera hộ dân, dữ liệu liên quan và đề nghị công an tỉnh hỗ trợ chó nghiệp vụ. Đây là mô hình cho thấy UAV cứu hộ tìm kiếm không thay thế con người hay chó nghiệp vụ, mà ghép lại thành một mạng lưới săn tìm thông tin ba tầng: trên không, mặt đất và dấu vết mùi.
Rừng sâu Hòa Sơn: Hai thiết bị bay cảm biến và cuộc tìm kiếm xuyên đêm
Trong cuộc tìm kiếm kéo dài 5 ngày ở Hòa Sơn, mỗi ngày có hàng trăm người gồm công an, quân sự, chính quyền và dân địa phương chia thành nhiều nhóm băng rừng, lội suối, rà soát từng khu vực. Khi màn đêm buông xuống, họ phải đốt đuốc, soi đèn pin len lỏi giữa rừng, một cách làm đầy quyết tâm nhưng rõ ràng bị giới hạn bởi phạm vi chiếu sáng và sức người. Để phá vỡ giới hạn đó, chính quyền đã kết nối với các đơn vị hỗ trợ 2 thiết bị bay không người lái tích hợp cảm biến, hoạt động cả ngày lẫn đêm, liên tục rà quét rừng sâu, đồi núi, khe suối và địa hình hiểm trở. Đây là bước chuyển rõ ràng: không còn tìm kiếm theo kiểu “cày ô vuông” chậm chạp, mà là quét diện rộng, ưu tiên khu vực nghi ngờ. Song song, khoảng 20 đoàn viên thanh niên và nhiều người dân tự nguyện giúp gia đình nạn nhân thu hoạch đậu đỏ để họ tập trung toàn bộ tâm sức cho hành trình tìm kiếm. Công nghệ bay không người lái đã trở thành một phần của hệ sinh thái cứu nạn, nơi máy móc, con người và cộng đồng cùng chia sẻ gánh nặng.
Khi cứu hộ bước sang kỷ nguyên drone: Cần chiến lược chứ không chỉ thiết bị
Nhìn từ Lai Châu và Đắk Lắk, câu hỏi không còn là có nên dùng flycam cảm biến trong các chiến dịch tìm kiếm người mất tích hay không, mà là làm sao để dùng hiệu quả. Các vụ việc cho thấy drone quân sự cứu nạn và dân sự hỗ trợ có thể hoạt động xuyên ngày đêm, ở nơi lũ chia cắt, rừng che kín, trong khi lực lượng dưới mặt đất phải đấu với mệt mỏi và thời tiết. Thực tế, chính quyền đã bắt đầu gắn UAV vào quy trình: từ nhiệm vụ cho Ban Chỉ huy Quân sự, phối hợp đơn vị phòng thủ khu vực, đến kết hợp với chó nghiệp vụ và hệ thống camera. Nhưng để drone tìm kiếm người mất tích thực sự trở thành tiêu chuẩn, cần ba thứ: mạng lưới thiết bị sẵn sàng ở cấp huyện, đội ngũ vận hành được huấn luyện bài bản, và kịch bản phối hợp rõ ràng giữa UAV, lực lượng mặt đất, chó nghiệp vụ, dữ liệu số. Công nghệ đã chứng minh giá trị; phần còn lại là ý chí tổ chức để biến những “đôi mắt trên cao” thành trụ cột mới của cứu hộ Việt Nam.
