Kỳ thi số hóa: từ chủ trương đến trách nhiệm của địa phương
Kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là hình thức tổ chức thi trong đó toàn bộ quy trình làm bài, chấm điểm và quản lý dữ liệu diễn ra trên môi trường số, utilizando hệ thống máy tính, mạng internet và phần mềm thi thay cho giấy, bút và cách coi thi truyền thống, kéo theo thay đổi về hạ tầng, nhân sự, quy chế và kỹ năng của học sinh, giáo viên và nhà trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ quản lý chất lượng năm học 2026-2027, trong đó nhấn mạnh chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT từ 2027. Theo lộ trình thi THPT mới, năm học 2026-2027 sẽ bắt đầu thử nghiệm thi tốt nghiệp THPT máy tính tại một số tỉnh, thành phố. Điểm mấu chốt ở đây không phải là “thi trên máy hay thi trên giấy”, mà là trách nhiệm quản lý thi được siết chặt, gắn trực tiếp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Sở Giáo dục để bảo đảm kỳ thi số hóa 2027 diễn ra an toàn, công bằng.
TP.HCM: bài kiểm tra sức chịu tải của hạ tầng và quy trình
TP.HCM, nơi có số lượng học sinh dự thi tốt nghiệp THPT lớn nhất cả nước, đang trở thành “phòng thí nghiệm” quan trọng cho kỳ thi số hóa 2027. Ngành giáo dục thành phố phải chuẩn bị toàn diện về hạ tầng kỹ thuật và quy trình tổ chức thi để từng bước thí điểm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính từ năm học 2027-2028. Đây không chỉ là chuyện mua thêm máy, mà là thiết kế lại toàn bộ cách dạy, kiểm tra và quản trị. Một đợt kiểm tra giữa kỳ trên máy với khoảng 2.300 học sinh cùng truy cập đã bộc lộ rõ bài toán đường truyền chịu tải lớn, gián đoạn truy cập, thoát khỏi bài làm khi mạng không ổn định và áp lực hệ thống ở thời điểm nộp bài. Kết quả là các trường buộc phải chia ca theo khối, tính toán lại băng thông, máy chủ, nguồn điện. Nếu một đô thị có hạ tầng mạnh như TP.HCM còn “nghẽn mạng”, các địa phương khác càng không thể coi phần kỹ thuật là chuyện thứ yếu.
Nhà trường phải làm gì: hạ tầng, ngân hàng đề và quản trị số
Trong lộ trình thi THPT mới, các trường không thể chờ đến khi Bộ phát động chính thức mới bắt đầu chuẩn bị. Bộ Giáo dục đã đề nghị các đơn vị tham gia thử nghiệm thi trên máy tính, đồng thời chủ động góp câu hỏi cho thư viện đề mở phục vụ kỳ thi tốt nghiệp từ 2027. Một số trường THPT đã cho thấy mô hình chuẩn bị đúng hướng: xây dựng ngân hàng câu hỏi, tổ chức thi thử trên máy tính ở cấp trường, đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, đầu tư cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin. Việc nâng cấp không chỉ dừng ở số lượng máy tính; nhà trường phải kiểm tra cấu hình máy, đường truyền mạng, hệ thống máy chủ, thiết bị mạng, nguồn điện và khả năng đáp ứng khi hàng trăm học sinh truy cập cùng lúc. Quy trình ra đề, bảo mật dữ liệu thi, quản lý tài khoản học sinh và xác thực đúng người làm bài cũng cần thiết kế lại cho phù hợp môi trường số. Nếu không chuẩn hóa các khâu này, ưu điểm của thi số sẽ bị phủ bóng bởi rủi ro kỹ thuật và gian lận công nghệ cao.
Học sinh: từ kỹ năng làm bài giấy đến năng lực số toàn diện
Thi tốt nghiệp THPT máy tính đặt học sinh vào một “mặt bằng năng lực” mới: không chỉ giỏi kiến thức, mà còn phải thành thạo công nghệ. Các hiệu trưởng đều thống nhất rằng việc chuyển từ kiểm tra trên giấy sang thi trên máy tính kéo theo yêu cầu đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và quản trị nhà trường. Học sinh cần được hình thành kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề, tự học và năng lực sử dụng công nghệ trong suốt quá trình học, kiểm tra và đánh giá. Điều đó nghĩa là không thể đợi đến lớp 12 mới cho các em đụng đến phần mềm thi. Thi thử, bài kiểm tra thường xuyên trên máy, hệ thống học tập trực tuyến, kho bài giảng e-learning, ngân hàng đề và hệ thống quản lý thi sẽ là môi trường để học sinh làm quen dần. Nếu điểm số thi tốt nghiệp bị kéo xuống chỉ vì học sinh chưa quen giao diện, thao tác hoặc xử lý sự cố trong phòng thi số, thì lỗi thuộc về nhà trường chứ không phải các em.
Chuẩn bị từ hôm nay: không chỉ để thi, mà để học khác đi
Kỳ thi số hóa 2027 buộc cả hệ thống giáo dục phổ thông phải trả lời một câu hỏi: chúng ta dùng công nghệ để đổi mới cách học hay chỉ để thay tờ giấy bằng màn hình. Hướng dẫn mới của Bộ không dừng ở kỹ thuật tổ chức thi, mà yêu cầu lựa chọn nhân sự, tập huấn nghiệp vụ cho tất cả lực lượng tham gia kỳ thi, đặc biệt đội ngũ kiểm tra, giám sát và phòng chống gian lận công nghệ cao. Lợi ích của thi trên máy rõ ràng: học sinh nhận kết quả ngay sau khi nộp bài, giáo viên giảm thời gian chấm, nhà trường có dữ liệu hệ thống để phân tích quá trình học tập. Nhưng để những lợi ích này thành hiện thực, các địa phương phải coi giai đoạn 2026-2027 là thời gian “tập dượt thật”, dám làm, đo lường, nhận diện vấn đề và chỉnh sửa liên tục. Thi trên máy tính chỉ là điểm cuối của chuỗi chuyển đổi số; nếu dạy và học vẫn giữ tư duy cũ, kỳ thi mới sẽ là chiếc áo công nghệ khoác lên một cơ thể giáo dục chưa sẵn sàng.
