Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là gì và vì sao không thể chậm trễ?
Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là hình thức thí sinh làm bài trên hệ thống máy tính được kết nối mạng nội bộ, sử dụng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và quy trình bảo mật điện tử nhằm đánh giá chuẩn đầu ra chương trình giáo dục phổ thông, thay thế dần kỳ thi trên giấy truyền thống.
Bộ GD&ĐT đã hoàn thiện đề án thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026–2036 và trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Từ kỳ thi năm 2027, hình thức này sẽ được áp dụng tại những địa phương đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực, không triển khai đồng loạt để tránh khoảng cách giữa các vùng. Nói cách khác, đây không còn là ý tưởng thử nghiệm mà là lộ trình cụ thể, kéo dài ít nhất 10 năm, gắn với tiến trình chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông. Học sinh lớp 12 hiện nay nếu coi đây là chuyện “của tương lai” sẽ tự đặt mình vào thế bị động.
Lợi ích và rủi ro: Minh bạch hơn nhưng công bằng chưa tự nhiên mà có
Điểm cộng rõ ràng nhất của thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là giảm tối đa các khâu thủ công như in sao, vận chuyển, bàn giao và chấm bài trắc nghiệm; toàn bộ quá trình làm bài được ghi nhận trực tiếp, hạn chế sai sót do con người. Đề thi được truyền qua kênh bảo mật đến máy chủ tại điểm thi, thí sinh làm bài trong mạng LAN nội bộ, không kết nối Internet, tăng độ an toàn dữ liệu và chống can thiệp kết quả. Đây là nền tảng để kỳ vọng “chặn” gian lận và tăng tính minh bạch so với thi trên giấy.
Tuy nhiên, công bằng không tự nhiên xuất hiện chỉ vì có máy tính. Đề án quy định chỉ áp dụng ở nơi đủ điều kiện hạ tầng, đồng thời tổ chức song song thi trên giấy và trên máy trong giai đoạn chuyển tiếp. Thí sinh hai hình thức sẽ dùng chung nội dung đề thi các môn trắc nghiệm, khác nhau ở cách làm bài và ghi nhận kết quả. Nếu ngân hàng câu hỏi không được chuẩn hóa, kiểm định và đo lường tương đương giữa các ca thi, nguy cơ chênh lệch mức độ khó vẫn hiện hữu. Lợi ích công nghệ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng thiết kế khảo thí khoa học và cơ chế giám sát minh bạch.
Tiếng nói học sinh: Ủng hộ chuyển đổi nhưng cần lộ trình rõ và hỗ trợ thực chất
Nhiều học sinh ủng hộ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính vì coi đây là bước đi phù hợp xu hướng chuyển đổi số, khi việc tiếp cận máy tính ngày càng phổ biến. Học sinh như Đào Nhật Long cho rằng nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, việc chuyển đổi sẽ không quá khó; điều các em lo hơn là phải “chạy theo” một mô hình thi mới mà chưa kịp làm quen.
Đó là lý do nhiều học sinh mong Bộ GD&ĐT sớm công bố lộ trình cụ thể cho kỳ thi năm 2027, từ cấu trúc đề thi đến cách tổ chức các ca thi, để chủ động ôn luyện và chọn hình thức thi phù hợp. Họ cũng đòi hỏi sự công bằng giữa đề trên giấy và đề trên máy, đặc biệt với các ca thi khác nhau: “Em mong ngân hàng câu hỏi được chuẩn hóa thật tốt để mọi thí sinh đều có cơ hội như nhau”. Về phía cơ quan quản lý, đề án đã nhấn mạnh yêu cầu địa phương phải có phương án hỗ trợ học sinh ít điều kiện sử dụng máy tính, thay vì mặc định ai cũng sẵn sàng với môi trường số.
Chuẩn bị thi trên máy tính: Không chỉ là học kiến thức, mà là luyện cách thi mới
Thi trên máy tính không đơn thuần là chuyển đề trắc nghiệm từ giấy lên màn hình; đó là sự thay đổi toàn bộ trải nghiệm làm bài, từ cách đọc đề, phân bổ thời gian đến thao tác kỹ thuật. Theo lộ trình, đề án hướng tới việc tổ chức nhiều ca thi với các đề tương đương về nội dung, độ khó và khả năng đo lường, chỉ khi ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa được kiểm chứng bởi các phương pháp khoa học khảo thí. Hệ thống còn dự kiến sử dụng công nghệ, kể cả trí tuệ nhân tạo, để hỗ trợ xây dựng ngân hàng câu hỏi và tự động hóa các khâu tổ chức thi. Điều này đồng nghĩa cấu trúc đề có thể linh hoạt hơn, mở rộng dạng thức câu hỏi, dùng âm thanh, hình ảnh, video và mô phỏng trong tương lai.
Với học sinh, “chuẩn bị thi trên máy tính” phải gắn với việc luyện tập trên môi trường số ngay từ lớp 12. Các trường phổ thông được khuyến nghị đưa kỹ năng làm bài trên máy tính vào quá trình dạy học, thay vì để học sinh làm quen trong vài tuần trước ngày thi. Điều quan trọng là rèn thói quen đọc kỹ đề trên màn hình, thao tác chuột – bàn phím chính xác, kiểm soát đồng hồ đếm ngược và giữ bình tĩnh khi gặp trục trặc kỹ thuật nhẹ. Ai coi đây chỉ là “bước chuyển hình thức” mà không thay đổi cách luyện đề sẽ gặp bất lợi trong một kỳ thi ngày càng chú trọng năng lực thay vì ghi nhớ máy móc.
Chiến lược ôn luyện cho kỳ thi năm 2027: Đừng đợi đến nước rút
Trong bối cảnh đề án thi THPT mới hướng tới ngân hàng câu hỏi lớn và nhiều ca thi, thí sinh kỳ thi năm 2027 không thể giữ thói quen “nước đến chân mới nhảy”. Các giáo viên lớp 12 cảnh báo việc dồn luyện đề trong thời gian ngắn khiến học sinh chỉ kịp ghi nhớ ngắn hạn, khó hiểu sâu và vận dụng kiến thức. Trái lại, làm quen với dạng bài và cấu trúc đề thi ngay từ đầu năm học giúp các em nhận diện trình độ, phát hiện sớm điểm yếu để điều chỉnh kế hoạch học tập.
Một chiến lược ôn luyện hiệu quả nên đi theo ba bước: làm bài, phân tích kết quả, điều chỉnh kế hoạch – lặp lại liên tục. Sau mỗi lần luyện đề, học sinh cần xem lại câu sai, xác định nguyên nhân (hổng kiến thức, đọc đề ẩu hay quản lý thời gian kém) và hệ thống lại phần liên quan. Mục tiêu của việc luyện tập sớm là “giúp học sinh có đủ thời gian để hiểu mình, hoàn thiện từng phần kiến thức và tiến bộ theo nhịp độ phù hợp để tự tin bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT”. Trong một kỳ thi đang số hóa mạnh mẽ, người thành công không phải là người học nhiều nhất vào phút chót, mà là người luyện đúng hướng, đều đặn và có dữ liệu tự đánh giá rõ ràng.
