Dư địa hạ lãi suất đang bị bó hẹp
Lãi suất ngân hàng là chi phí của vốn vay và tiền gửi, đồng thời phản ánh khả năng cân đối nguồn vốn, thanh khoản và rủi ro của hệ thống; vì thế, giảm lãi suất không thể chỉ dựa vào một mệnh lệnh hành chính. Tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 ở Hà Nội ngày 12/11, TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, nhận định giảm mạnh mặt bằng lãi suất trong bối cảnh hiện nay không dễ thực hiện. Nhận định ấy đáng chú ý vì lãi suất huy động tại một số ngân hàng đã lên tới 9%/năm, trong khi tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi và thu hẹp dư địa giảm lãi suất. Áp lực này không phải dấu hiệu ngân hàng ngần ngại hỗ trợ nền kinh tế; nó cho thấy giảm giá vốn quá nhanh có thể khiến nguồn tiền gửi càng khó giữ lại.
Tín dụng chạy trước tiền gửi, chi phí vốn tăng
Nguồn vốn là điểm nghẽn trực tiếp: ngân hàng phải đáp ứng nhu cầu vay đang tăng mà vẫn giữ đủ tiền gửi để bảo đảm thanh khoản. Trong 10 tháng đầu năm, tín dụng tăng hơn 11%, còn huy động tăng gần 10%; khoảng cách này dù đã thu hẹp vẫn tạo sức ép lên bảng cân đối ngân hàng. Bốn lực đẩy khác cũng cùng xuất hiện: tín dụng được thúc đẩy để phục vụ mục tiêu tăng trưởng, đà giảm lãi suất quốc tế chững lại, nhu cầu tích lũy vốn cho chu kỳ tăng trưởng mới tăng lên và lạm phát nhích cao. Trong hoàn cảnh ấy, hạ mạnh lãi suất huy động có thể làm dòng tiền rời ngân hàng đúng lúc nhu cầu vốn lớn. Vì vậy, lãi suất huy động cao không chỉ là cuộc đua hút tiền gửi; nó phản ánh sự căng thẳng thực tế giữa nguồn vốn và tín dụng.
NIM 2,5% hạn chế giảm đồng loạt
Áp lực huy động khiến ngân hàng khó hạ chi phí đầu vào, trong khi biên lợi nhuận ròng (NIM) đã giảm từ khoảng 3% cuối năm trước xuống còn khoảng 2,5% hiện nay. Đây là mức đệm mỏng để vừa giảm lãi cho vay, vừa gánh chi phí vốn và rủi ro tín dụng. Bởi vậy, kỳ vọng giảm lãi suất đồng loạt thiếu thực tế: nếu mọi khoản vay cùng được hạ giá, khả năng sinh lời và sức chịu đựng của ngân hàng sẽ chịu thêm sức ép. TS Cấn Văn Lực cho rằng lãi suất vẫn có thể giảm nhưng cần ưu tiên lĩnh vực trọng điểm, thay vì áp dụng đại trà. Một lộ trình thận trọng có thể bắt đầu bằng việc giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm lãi suất huy động, theo dõi phản ứng thị trường rồi mới cân nhắc điều chỉnh tiếp.
Người vay mua nhà chưa thể trông chờ giảm nhanh
Với người mua nhà, lãi suất vay mua nhà vẫn là gánh nặng rõ rệt, kể cả khi lãi suất ngân hàng có thể giảm dần. Khảo sát tại 10 ngân hàng cho thấy mức ưu đãi phổ biến là 8,5–11%/năm trong 6–12 tháng đầu; sau thời gian này, lãi suất thực trả có thể lên khoảng 13–15%/năm. Chi phí vay tăng trong lúc giá bất động sản vẫn cao khiến người mua thận trọng hơn, nhất là với tài sản chưa thể khai thác hoặc phụ thuộc vào kỳ vọng tăng giá. Ngân hàng cũng khó đưa lãi suất cho vay xuống dưới 10% theo cách tính chi phí vốn được nêu tại diễn đàn. Với người vay, điều đó có nghĩa không nên lập kế hoạch tài chính dựa trên giả định lãi suất sẽ giảm sâu ngay; các khoản vay chuyển từ cố định sang thả nổi có thể bộc lộ rủi ro rõ hơn trong năm 2027.
Kết luận: dư địa giảm lãi suất còn, nhưng bị giới hạn bởi tăng trưởng tín dụng vượt huy động, yêu cầu thanh khoản và NIM chỉ còn khoảng 2,5%. Hạ lãi suất từng bước, có trọng tâm là lựa chọn hợp lý hơn giảm đồng loạt; muốn giảm bền vững, cần khơi thông thêm nguồn vốn và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.
