Đừng xem nhẹ những dấu hiệu tưởng như cảm cúm
Bệnh não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do Neisseria meningitidis gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai, với nguy cơ đe dọa tính mạng.
Điều khiến bệnh đáng sợ không chỉ là mức độ nặng mà còn ở khởi đầu dễ bị bỏ qua: sốt, đau đầu, mệt mỏi và đau nhức cơ thể có thể giống cúm thông thường. Nhưng bệnh có thể chuyển nhanh thành nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não; nếu chẩn đoán và điều trị chậm, người bệnh có thể tử vong trong vòng 24 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Vì thế, chờ xem cơn sốt có tự hết hay đợi đủ dấu hiệu điển hình là lựa chọn rủi ro.
Vi khuẩn có thể cư trú ở vùng hầu họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Khi xâm nhập qua niêm mạc đường hô hấp vào máu, chúng có thể tăng sinh nhanh, gây sốc nhiễm trùng, tổn thương nhiều cơ quan hoặc theo máu đến hệ thần kinh trung ương gây viêm màng não.

Nhận biết dấu hiệu cảnh báo ở trẻ và người lớn
Các triệu chứng não mô cầu cần được đánh giá khẩn cấp khi sốt đi cùng đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng gáy, sợ ánh sáng, li bì hoặc thay đổi ý thức. Tay chân lạnh, da tái, thở nhanh, đau cơ hay đau chân dữ dội cũng có thể báo hiệu nhiễm khuẩn huyết. Đặc biệt, ban đỏ tím không mất màu khi ấn là dấu hiệu nghiêm trọng; không nên chờ ban xuất hiện mới tìm trợ giúp y tế.
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, biểu hiện có thể không điển hình: bú kém, quấy khóc khác thường, ít hoạt động, khó đánh thức hoặc thóp phồng. Cứng gáy có thể không rõ, còn ban xuất huyết có thể xuất hiện muộn. Nếu trẻ diễn tiến xấu hoặc có dấu hiệu đáng ngại, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay, thay vì tự chờ theo dõi tại nhà.
Người trưởng thành cũng có thể mắc bệnh; các ca bệnh và di chứng đã được ghi nhận ở cả người lớn lẫn trẻ em. Bởi vậy, không nên chỉ cảnh giác với trẻ nhỏ hoặc mặc định sốt, đau đầu ở người lớn là bệnh nhẹ.

Tiêm chủng cần đúng nhóm, không chỉ có một mũi là đủ
Tiêm vaccine là một trong những biện pháp hiệu quả hàng đầu để giảm nguy cơ mắc bệnh, nhưng cần hiểu rõ phạm vi bảo vệ. Vaccine ACWY phòng các nhóm A, C, W và Y; vaccine nhóm B phòng những chủng nhóm B được vaccine bao phủ. Hai loại này không thay thế hoàn toàn cho nhau, nên người đã tiêm ACWY vẫn có thể mắc bệnh do nhóm B.
Các vaccine hiện có gồm vaccine cộng hợp ACWY như MenQuadfi, Nimenrix, Menactra; vaccine nhóm B như Bexsero và vaccine nhóm B, C như VA-Mengoc-BC. Hãy đối chiếu lịch sử tiêm và hỏi bác sĩ về loại vaccine, mũi bổ sung phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe; không tự suy luận rằng một loại vaccine bảo vệ trước mọi nhóm vi khuẩn.
Tiêm vaccine viêm não Nhật Bản hoặc vaccine phế cầu cũng không đồng nghĩa đã được bảo vệ trước não mô cầu: chúng phòng các tác nhân khác nhau, dù một số bệnh đều có thể gây viêm màng não. Nếu trễ lịch, thông thường không phải tiêm lại từ đầu; bác sĩ sẽ hướng dẫn hoàn tất các mũi còn thiếu.

Phòng bệnh và xử trí khi tiếp xúc gần
Phòng bệnh não mô cầu cần kết hợp tiêm chủng với thói quen giảm nguy cơ lây lan: giữ nơi ở thông thoáng, vệ sinh cá nhân, rửa tay, tránh dùng chung vật dụng có thể tiếp xúc với nước bọt và hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nghi ngờ. Đây không phải biện pháp thay thế vaccine, mà là những lớp bảo vệ bổ trợ.
Nếu tiếp xúc gần với người mắc bệnh, đừng tự dùng thuốc hoặc cho rằng đã tiêm vaccine thì không cần làm gì. Nhân viên y tế cần đánh giá người tiếp xúc để chỉ định kháng sinh dự phòng càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 24 giờ sau khi xác định ca bệnh. Hãy liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn, kể cả khi chưa có triệu chứng.
Thông điệp quan trọng nhất là phản ứng sớm: nhận ra dấu hiệu cảnh báo, tìm chăm sóc y tế khẩn cấp khi nghi ngờ và chủ động rà soát lịch tiêm. Bệnh có thể bắt đầu giống cúm nhưng không chờ người bệnh kịp nhận ra mức độ nguy hiểm; tiêm chủng đúng phạm vi và xử trí tiếp xúc kịp thời là những việc không nên trì hoãn.







