Khoản đầu tư lớn là điều kiện cần, không phải bảo đảm tự động
Đầu tư của EVN là kế hoạch rót vốn vào nguồn phát và lưới điện nhằm theo kịp phụ tải, duy trì khả năng vận hành hệ thống và hạn chế rủi ro thiếu điện khi nhu cầu tăng. Ngày 10/11, tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026, EVN cho biết dự kiến đầu tư khoảng 830.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, bình quân 166.000 tỷ đồng mỗi năm. Đây là quy mô lớn nhất từ trước đến nay của tập đoàn, nhưng con số tự nó chưa bảo đảm có thêm điện đúng lúc. Vốn phải chuyển thành dự án hoàn thành, tổ máy vận hành và lưới truyền tải đủ sức đưa điện tới nơi cần. Thách thức vì thế không chỉ là huy động tiền, mà còn là khả năng triển khai đồng bộ trước khi phụ tải vượt xa năng lực hiện có.
Mức đầu tư dự kiến cao hơn đáng kể so với tổng vốn 492.483 tỷ đồng của giai đoạn 2021-2025. Trong chín tháng năm 2026, EVN đã thực hiện 86.960 tỷ đồng, bằng 70,4% kế hoạch năm, và đặt mục tiêu hoàn thành 123.560 tỷ đồng. Khoảng cách giữa kế hoạch và tiến độ thực tế là điều cần theo dõi: khi nhu cầu tăng nhanh, vốn chỉ có ý nghĩa nếu dự án được chuẩn bị, cấp vốn và đưa vào vận hành đúng hạn.
Phụ tải tăng nhanh, năm 2027 có ít khoảng đệm
Áp lực không còn là dự báo xa. Điện thương phẩm trong mười tháng năm 2026 tăng 9,84%, xấp xỉ tốc độ tăng trưởng GDP; riêng phụ tải miền Bắc tăng mạnh trong các tháng cao điểm, còn công suất cực đại toàn hệ thống đã lập kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026. Những con số này cho thấy hệ thống đang phải đáp ứng nhu cầu điện tăng trên nền phụ tải vốn đã cao, chứ không bắt đầu từ một mức thấp.
Dự báo cung ứng điện 2027 vì vậy đáng lo hơn kết quả của năm hiện tại. Nhu cầu có thể tiếp tục tăng khoảng 10%, trong khi nhiều nguồn điện nền mới chưa kịp vận hành; năm 2028 được nhận định còn khó khăn hơn và El Niño có thể kéo dài tới khoảng tháng 6/2027. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 được dự báo ở mức 32.693-34.865 MW. Đây là sức ép trực tiếp lên khả năng đáp ứng phụ tải, nhất là khi nguồn điện ổn định chưa bổ sung kịp. Thành tích không phải cắt điện luân phiên trong năm 2026 là đáng ghi nhận, nhưng không thể xem là bằng chứng rằng các năm sau sẽ tự động an toàn.
Đưa vốn thành công suất đúng hạn mới là phép thử
EVN đang làm thủ tục đầu tư 22 dự án nguồn điện với tổng công suất 9.710 MW, gồm điện gió ngoài khơi Bắc Bộ, điện mặt trời nổi và các nguồn linh hoạt. Danh mục này mở rộng lựa chọn cung cấp điện, nhưng không thể xóa ngay khoảng trống nếu các dự án chưa vận hành đúng thời điểm. Trong khi đó, các dự án do nhà đầu tư ngoài EVN dự kiến phải đưa vào hoạt động khoảng 85.000 MW trong giai đoạn 2026-2030. Vì vậy, tiến độ toàn ngành quan trọng không kém năng lực đầu tư của riêng EVN.
Các giải pháp lưu trữ có thể hỗ trợ giờ cao điểm, nhưng không thay thế vai trò của nguồn phát ổn định và lưới điện đủ sức truyền tải. Kế hoạch đặt mục tiêu BESS tại miền Bắc đạt tổng công suất lũy kế 805 MW/1.610 MWh trong quý I/2027. Bộ trưởng Công Thương cũng yêu cầu những công trình nguồn và lưới điện được xác định phải vận hành trong năm 2027 bảo đảm tiến độ. Với người dân và doanh nghiệp, điều quan trọng không phải chỉ là quy mô vốn công bố, mà là điện có sẵn khi cần và được đưa tới nơi có phụ tải.
Kết luận: 166.000 tỷ đồng mỗi năm là bước đầu cần thiết trước đà tăng của nhu cầu điện, nhưng chưa phải lời cam kết chắc chắn về nguồn cung. Khả năng giữ điện ổn định sẽ phụ thuộc vào việc biến kế hoạch đầu tư thành nguồn điện nền, công trình lưới và năng lực dự phòng đúng hạn. Nếu tiến độ không theo kịp phụ tải, khoản vốn lớn vẫn không đủ để loại bỏ rủi ro cung ứng.
