Kế hoạch vốn lớn phản ánh sức ép cung ứng điện
Đầu tư của EVN là nguồn lực dành cho các dự án phát điện và lưới điện nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ, duy trì độ tin cậy của hệ thống và hạn chế nguy cơ thiếu hụt công suất. Ngày 10/11, tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026, EVN cho biết dự kiến đầu tư khoảng 830.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, bình quân 166.000 tỷ đồng mỗi năm. Đây không chỉ là kế hoạch mở rộng tài sản của một tập đoàn: quy mô ấy cho thấy bài toán bảo đảm điện đang trở thành một trong những điều kiện then chốt để duy trì tăng trưởng kinh tế. Kế hoạch còn lớn hơn khoảng 69% so với tổng vốn EVN thực hiện trong giai đoạn trước, theo thông tin được công bố. Dù nguồn vốn lớn không tự động bảo đảm tiến độ hay hiệu quả, chậm đầu tư trong lúc phụ tải tăng sẽ khiến dư địa ứng phó của hệ thống ngày càng hẹp.
Nhu cầu điện Việt Nam tăng trên nền cao
Sức ép vốn bắt nguồn từ tốc độ tiêu thụ điện đã tăng nhanh, chứ không chỉ từ dự báo xa. Điện thương phẩm 10 tháng năm 2026 tăng 9,84%, gần bằng tốc độ tăng trưởng GDP; riêng các tháng 5 và 6, phụ tải miền Bắc lần lượt tăng 14,7% và 17,5%. Công suất cực đại toàn hệ thống chạm 57.537 MW ngày 24/6, còn miền Bắc lên 30.248 MW. Hệ thống vẫn bảo đảm điện trong năm 2026 và không phải cắt điện luân phiên, nhưng thành tích ấy không nên bị hiểu nhầm là dư thừa nguồn lực. Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu cả năm ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước. Khi nhu cầu điện Việt Nam tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao, mỗi năm chậm đưa nguồn và lưới mới vào vận hành sẽ làm bài toán cân bằng cung cầu khó hơn.
Nguồn điện nền chậm, rủi ro thiếu điện năm 2027 tăng
Điểm đáng lo không chỉ là phụ tải tăng mà còn là khoảng trống thời gian trước khi nguồn mới phát điện. Dự báo cho thấy năm 2027 sẽ khó bảo đảm an ninh năng lượng, năm 2028 còn khó hơn khi nhiều nguồn điện nền chưa kịp vận hành; El Niño có thể kéo dài tới khoảng tháng 6/2027. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 được dự báo ở mức 32.693-34.865 MW. Bên cạnh đó, sản lượng thủy điện năm 2026 dự kiến thấp hơn năm trước khoảng 18,5 tỷ kWh, làm giảm thêm một lớp đệm khi nắng nóng kéo dài. Đây là lý do nguy cơ thiếu điện năm 2027 cần được nhìn nhận như cảnh báo về độ mong manh của hệ thống, không phải lời khẳng định chắc chắn sẽ cắt điện. Tiến độ các công trình nguồn và lưới điện bắt buộc vận hành trong năm 2027 vì thế phải được coi là ưu tiên an ninh năng lượng.
Vốn ngành điện cần đi cùng tiến độ và khả năng huy động
Quy mô đầu tư dự kiến đặt ra câu hỏi không kém phần quan trọng: EVN sẽ huy động vốn và chuyển vốn thành công suất đúng hạn bằng cách nào? Tập đoàn đang làm thủ tục đầu tư 22 dự án nguồn điện với tổng công suất 9.710 MW, gồm điện gió ngoài khơi Bắc Bộ, điện mặt trời nổi và các nguồn điện linh hoạt. Đồng thời, trong giai đoạn 2026-2030, các dự án do nhà đầu tư ngoài EVN thực hiện cần đưa vào vận hành khoảng 85.000 MW. Vì vậy, bảo đảm điện không thể đặt lên vai EVN một mình. EVN kiến nghị tạo điều kiện tiếp cận tín dụng, trái phiếu và nguồn vốn quốc tế; những cơ chế này cần gắn với trách nhiệm tiến độ và hiệu quả dự án. Với người dân, kết quả sẽ được đo bằng điện ổn định trong giờ cao điểm. Khuyến khích khách hàng dịch chuyển thời gian sử dụng điện cũng hữu ích, nhưng không thể thay thế việc hoàn thành nguồn và lưới.
Kết luận, kế hoạch đầu tư của EVN quy mô lớn là phản ứng cần thiết trước một hệ thống vừa trải qua mức tiêu thụ kỷ lục, vừa đối mặt nguy cơ nguồn nền mới đến chậm. Nhưng vốn chỉ có ý nghĩa khi được huy động đủ, giải ngân đúng lúc và chuyển thành công trình vận hành an toàn. Nếu tiến độ các dự án trọng điểm hụt nhịp, áp lực cung ứng sẽ dồn lên năm 2027 và những năm sau; nếu phối hợp được nguồn lực của EVN, nhà đầu tư khác và điều chỉnh phụ tải, nguy cơ thiếu điện có thể được giảm bớt. Bài toán hiện nay không phải chọn giữa đầu tư hay không, mà là tổ chức đầu tư đủ nhanh để điện không trở thành điểm nghẽn của tăng trưởng.
