Nhóm ‘con ghét bố mẹ’ là gì và vì sao bùng nổ?
Nhóm ‘con ghét bố mẹ’ là các cộng đồng trực tuyến nơi trẻ em và thanh thiếu niên chia sẻ cảm xúc tiêu cực với cha mẹ, giãi bày xung đột gia đình, tìm kiếm đồng cảm từ bạn bè cùng cảnh ngộ và thử tìm lại cảm giác được lắng nghe khi không nói được với người lớn ở ngoài đời. Ở đó, những câu than vãn, giận dữ hay tổn thương được viết ra như một cách tự vệ tâm lý chứ không đơn thuần là tuyên bố đoạn tuyệt với gia đình. Điều khiến người lớn choáng váng không phải là cái tên mà là tốc độ ‘nở ra’ của những nhóm này. Chỉ trong vài ngày, một nhóm trên mạng xã hội đã tăng từ khoảng 40.000 thành viên ngày 28-9 lên gần 187.000 thành viên vào sáng 30-9 và vẫn tiếp tục gia tăng. Một thống kê khác cho thấy nhóm tương tự từng “phình” từ hơn 20.000 lên gần 300.000 tài khoản chỉ sau thời gian rất ngắn. Những con số này cho thấy tâm lý trẻ em mạng xã hội đang biến không gian trực tuyến thành nơi chủ yếu để nói những điều không nói được ở nhà. Nhìn dưới góc độ tâm lý, đây là một nhu cầu tự nhiên của tuổi mới lớn: khẳng định cái tôi, có chỗ an toàn để xả cảm xúc, có người tin và nghe hết câu chuyện mình kể. Không gian nhóm con ghét bố mẹ giúp các em cảm thấy mình không đơn độc, có bạn cùng cảnh ngộ động viên, chia sẻ. Vấn đề nằm ở chỗ người lớn đã để khoảng trống giao tiếp cha mẹ con rộng đến mức mạng xã hội phải lấp vào.
Không gian xả giận của trẻ hay tấm gương soi xung đột gia đình?
Nhiều phụ huynh nhìn tên nhóm con ghét bố mẹ là vội kết luận: con vô ơn, con hư, con phủ nhận mọi hi sinh của cha mẹ. Nhưng nếu đọc kỹ các bài đăng, ta sẽ thấy phần lớn câu chuyện bắt nguồn từ những xung đột gia đình trẻ em rất thường ngày: bị mắng vì điểm kém, bị so sánh với anh chị em, không được tự quyết một chuyện nhỏ, hoặc phải chịu những tổn thương nghiêm trọng hơn mà không biết nói với ai. Một lời than “con ghét bố mẹ” trong lúc tức giận không phải bản án trọn đời cho gia đình, mà giống câu “chán việc quá” của người lớn: một cảm xúc nhất thời cần được nhận diện, không phải cái cớ để phán xét nhân cách. Chính ở đây, những nhóm này trở thành tấm gương soi lại mức độ đứt gãy trong giao tiếp cha mẹ con. Trẻ em có thể yêu bố mẹ và vẫn giận bố mẹ; có thể cảm nhận được sự vất vả nhưng vẫn buồn vì một câu nói làm tổn thương; có thể được chăm sóc đầy đủ vật chất mà vẫn thấy mình không được lắng nghe. Nếu chúng ta chỉ nhìn hiện tượng nhóm con ghét bố mẹ như “ổ tiêu cực”, ta bỏ lỡ cơ hội thấy rõ những nhu cầu chưa được đáp ứng: nhu cầu được tôn trọng, được có chính kiến, được nói ra nỗi đau mà không bị dán nhãn vô ơn hay hư hỏng.
Khi người lớn tràn vào nhóm: phản ứng bản năng và hậu quả
Từ khoảnh khắc dân mạng phát hiện sự tồn tại của hội nhóm con ghét bố mẹ, không chỉ trẻ kéo vào mà người lớn cũng ào ạt nhập cuộc. Nhiều phụ huynh, vì lo lắng và sốc, đã lựa chọn cách tiếp cận rất cảm tính: chụp màn hình bài tâm sự mang đi bàn tán ở nơi khác; đăng bài mắng mỏ, dạy đời ngay trong nhóm; hoặc tự nhận mình là “người mẹ luôn thấu hiểu” như một cách nhắc nhở trẻ phải biết trân trọng. Nghe có vẻ như cha mẹ đang tham gia giáo dục con, nhưng dưới góc độ tâm lý, đây là phản ứng bản năng, thiếu bình tĩnh và hoàn toàn phản tác dụng. Khi lời nói yếu ớt của trẻ bị đem ra bình phẩm, câu chuyện cá nhân bị biến thành bằng chứng “trẻ ngày nay đáng sợ thật”, cảm xúc tiêu cực của các em bị khoét sâu thành vòng xoáy tập thể, phóng đại mâu thuẫn và đẩy chúng gần hơn với những lời khuyên lệch lạc từ người chưa đủ chín chắn. Quan trọng hơn, nhóm vốn được dựng lên như một nơi an toàn để xả giận bỗng trở thành chiến trường bị người lớn chiếm lĩnh. Trẻ hiểu rằng mình đang bị giám sát, bị phán xét, và sẽ tìm thêm nơi khác kín hơn để trốn khỏi chúng ta. Lúc đó, không chỉ tín hiệu cảnh báo bị mất, mà lòng tin gia đình cũng bị sứt mẻ nặng nề.
Lắng nghe không phán xét: chìa khóa xây dựng lại tín tưởng gia đình
Điều đáng nói là trẻ không lập nhóm con ghét bố mẹ để tổ chức một cuộc nổi loạn triệt tiêu gia đình, mà để được nghe và được tin. Sự tồn tại và phát triển của những nhóm này đến từ một nhu cầu tự nhiên của tuổi mới lớn và là một thực thể của xã hội hiện đại. Những gì xảy ra ở đó là lời cảnh tỉnh: người lớn cần lắng nghe, tôn trọng sự tồn tại của thế giới cảm xúc của con, và có trách nhiệm điều chỉnh lại mối quan hệ với trẻ. Muốn con nói thật, hãy để con được nói cả những điều khó nghe. Đó là điều kiện tối thiểu để giao tiếp cha mẹ con trở thành cầu nối, không phải bãi chiến trường. Cho nên, thay vì lao vào “dạy đời”, cha mẹ cần học một kỹ năng rất cơ bản nhưng lại hiếm khi được rèn: lắng nghe không phán xét. Khi nghe câu “con ghét mẹ”, thay vì phản ứng bản năng bằng giận dữ hay diễn thuyết đạo lý, hãy dừng lại để hỏi: “Chuyện gì khiến con giận mẹ đến vậy?”. Thay vì áp đặt, hãy đối thoại như những người bạn: tôn trọng quyền có chính kiến riêng, kiên trì định hướng bằng sự thấu hiểu và tình yêu thương vô điều kiện chứ không bằng mệnh lệnh. Khi cùng con tư duy, cùng con giải quyết vấn đề, chúng ta không chỉ tháo gỡ xung đột gia đình trẻ em trước mắt mà còn từng bước xây dựng lại tín tưởng gia đình đã mất.
Không chỉ chuyện một nhóm Facebook: điều cha mẹ và xã hội cần làm tiếp
Nếu chúng ta coi nhóm con ghét bố mẹ là “cái gai” để nhổ đi cho xong, rất có thể những nhóm tương tự sẽ mọc lại ở nơi khác, kín hơn, cực đoan hơn. Bởi khi một nơi trẻ dùng để xả cảm xúc không còn an toàn, các em sẽ lập nhóm mới, tìm cuộc trò chuyện kín hơn, hoặc ngừng chia sẻ ở những chỗ người lớn dễ tìm thấy. Khi ấy, xã hội mất đi một kênh quan sát hữu ích về tâm lý trẻ em mạng xã hội, còn cha mẹ thì càng mù mờ về đời sống bên trong của con. Ngược lại, nếu coi đây là cơ hội để thay đổi, người lớn phải bắt đầu từ chính bản thân mình: nhìn lại cách bước vào thế giới của con, cách phản ứng trước cảm xúc khó nghe, cách sử dụng quyền uy trong gia đình. Ở tầng rộng hơn, các cơ quan quản lý thông tin, truyền thông được khuyến nghị phối hợp với nền tảng mạng xã hội để kiểm soát các nhóm kích động thù hận gia đình, đồng thời thúc đẩy những không gian tư vấn tâm lý học đường, gỡ rối miễn phí cho thanh thiếu niên. Cần thêm các chương trình cộng đồng về kỹ năng làm cha mẹ trong thời đại số, kỹ năng thấu hiểu tâm lý tuổi mới lớn, để phụ huynh có đủ kiến thức thích ứng với bối cảnh công nghệ. Không gian trực tuyến có thể là nơi khởi phát xung đột, nhưng cũng có thể trở thành cầu nối khi người lớn biết lắng nghe, tôn trọng và chủ động cùng con trưởng thành.
