Nhóm 'con ghét bố mẹ' – không chỉ là nổi loạn tuổi teen
Nhóm 'con ghét bố mẹ' trên mạng xã hội là cộng đồng trực tuyến tập hợp chủ yếu học sinh phổ thông, nơi các em chia sẻ xung đột với cha mẹ, cảm giác tổn thương và bất mãn trong tâm lý gia đình, vừa tìm kiếm sự đồng cảm, vừa vô tình khuếch đại cảm xúc tiêu cực nếu thiếu định hướng lành mạnh. Một nhóm Facebook mang tên “Con ghét bố mẹ” bất ngờ tăng mạnh thành viên, kéo theo không ít phụ huynh cũng vào đọc để hiểu con nghĩ gì. Từ hơn 123.000 thành viên ban đầu, đến trưa 30/9 con số đã chạm gần 200.000 người, đa phần là học sinh phổ thông. Đây không còn là hiện tượng bên lề, mà đã trở thành một không gian có sức ảnh hưởng lớn đến trẻ em mạng xã hội. Vấn đề không phải là cái tên “ghét”, mà là những gì đang âm ỉ phía sau: đứt gãy giao tiếp gia đình, tích tụ cảm xúc và nhu cầu được lắng nghe bị bỏ quên.
Vì sao trẻ dễ trải lòng với người lạ hơn với cha mẹ?
Động lực lớn nhất kéo trẻ đến nhóm con ghét bố mẹ là cảm giác “ở đây có người hiểu mình”. Khi bước vào tuổi thanh thiếu niên, nhu cầu tự chủ tăng mạnh trong khi cha mẹ vẫn duy trì kiểm soát, đặc biệt quanh Internet và học tập; một nghiên cứu trên 706 học sinh năm 2023 cho thấy xung đột gia đình thường xoay quanh hai chủ đề này. Trong bối cảnh đó, mạng xã hội trở thành nơi những chuyện khó nói trong gia đình được kể ra. Trẻ thấy mình không còn cô đơn khi đọc những câu chuyện tương tự, cảm nhận mình không phải trường hợp cá biệt. Theo các chuyên gia, cái “ghét” ở đây thường là cách nói vụng về về tổn thương, chứ không phải cắt đứt tình cảm. Chính sự không kỳ vọng, không áp đặt, tính vô danh của người xa lạ trên mạng – thứ mà nhiều đứa trẻ thiếu trong giao tiếp gia đình – khiến các em sẵn sàng mở lòng hơn.
Không gian chia sẻ hay nơi cộng sinh cảm xúc độc hại?
Cộng đồng trực tuyến có thể là nguồn hỗ trợ xã hội tích cực nếu các thành viên động viên nhau bình tĩnh, tìm cách đối thoại với cha mẹ hoặc tìm kiếm hỗ trợ phù hợp. Cảm giác “có người hiểu mình”, “mình không phải người duy nhất gặp chuyện này” giúp trẻ giảm cô đơn và được công nhận cảm xúc. Nhưng mặt tối xuất hiện khi dòng thảo luận bị chi phối bởi tức giận, công kích hoặc cổ vũ đối đầu, những cách nhìn tiêu cực được củng cố qua tương tác, tạo thành cộng sinh tâm lý độc hại. Một không gian ban đầu chỉ để chia sẻ cảm xúc có thể dần trở thành nơi khuếch đại bất mãn và kéo theo rủi ro an ninh mạng cho trẻ em mạng xã hội. Những bạn đang bất mãn với gia đình hoặc cảm thấy bị cô lập dễ trở thành mục tiêu cho đối tượng xấu tiếp cận. Bỏ mặc con trong các nhóm này đồng nghĩa với việc cha mẹ chấp nhận để người lạ định hình cảm xúc và hành vi của con.
Nhận diện tín hiệu cảnh báo khi con tham gia nhóm
Việc một đứa trẻ vào nhóm con ghét bố mẹ là tín hiệu, không phải bản án. Theo TS. Ngô Xuân Điệp, nhu cầu lên tiếng của trẻ có thể đã tích tụ từ lâu, nhưng các em thiếu cơ hội hoặc không gian an toàn để bày tỏ. Khoảng cách không hình thành từ một cuộc cãi vã duy nhất, mà từ những chi tiết rất nhỏ lặp đi lặp lại: lời nói nặng nề, ánh mắt giận dữ, bị ngắt lời, không được lắng nghe. Phản ứng bản năng của nhiều phụ huynh là giận dữ, cấm đoán, ép con rời nhóm ngay. Đó lại chính là cách làm sâu thêm hố ngăn cách. Thay vì tập trung kiểm soát hành vi, cha mẹ cần xem việc con tham gia nhóm là lời báo động về tâm lý gia đình: giao tiếp gia đình đang có vấn đề gì, đã bao lâu rồi trong nhà không có một cuộc trò chuyện đúng nghĩa, không phán xét. Nhận diện sớm và tôn trọng cảm xúc của con là bước đầu của can thiệp phụ huynh hiệu quả.
Cha mẹ cần can thiệp như thế nào để xây lại niềm tin?
Câu hỏi quan trọng không phải “làm sao để con rời nhóm”, mà là “tôi sẽ làm gì với mối quan hệ này?”. Can thiệp phụ huynh cần bắt đầu từ thái độ: bình tĩnh, lắng nghe, chấp nhận sự thật rằng con đang tổn thương. Thay vì dùng quyền lực để siết kiểm soát, hãy dùng sự hiện diện để mở lại giao tiếp gia đình. Cha mẹ có thể hỏi con đang đọc gì, cảm thấy thế nào khi ở trong nhóm, qua đó hiểu thế giới cảm xúc của con thay vì chỉ phán xét. Kỹ năng an toàn trên mạng cần được hình thành qua những cuộc trò chuyện thường xuyên, nơi trẻ biết rằng nếu gặp người khiến mình bất an, có thể nói với cha mẹ. Đồng thời, người lớn phải dám nhìn vào “vòng lặp thế hệ”: mình đang vô thức lặp lại kiểu áp đặt, đòn roi, thao túng cảm xúc nào lên con. Xây lại niềm tin là hành trình chủ động, chậm rãi, nhưng nếu cha mẹ không bước trước, mạng xã hội sẽ tiếp tục lấp đầy khoảng trống đó.
