Nhóm 'con ghét bố mẹ' không chỉ là nổi loạn: đó là lời nhắn về nhu cầu được lắng nghe
Nhóm “con ghét bố mẹ” là các cộng đồng trực tuyến nơi trẻ em và người trẻ chia sẻ những bức xúc, tổn thương và cảm giác cô đơn trong gia đình, phản ánh khoảng cách giao tiếp và nhu cầu được lắng nghe, thấu hiểu, chứ không đơn thuần là sự nổi loạn hay phủ nhận tình cảm với cha mẹ. Những ngày qua, nhóm Facebook mang tên “Con ghét bố mẹ” thu hút sự chú ý khi nhiều người trẻ tìm đến để chia sẻ những câu chuyện, tâm sự liên quan đến gia đình. Chỉ sau 1 ngày, nhóm này tăng từ khoảng 70.000 lên 175.000 thành viên; trước đó một hội nhóm cùng tên từng thu hút gần 50.000 thành viên. Những con số không nói về “sự hư hỏng tập thể” của giới trẻ, mà cho thấy có một cơn khát được lắng nghe. Từ bất đồng sinh hoạt, áp lực học tập, bị so sánh, bị kiểm soát đến cảm giác không được cha mẹ lắng nghe, các bài viết đều lặp lại một nhu cầu rất rõ: được nói ra và được thấu hiểu. Tên gọi “con ghét bố mẹ” gây sốc, nhưng không thể vì thế mà kết luận tất cả thành viên đều thực sự căm ghét gia đình; có người chỉ đang giận dỗi, có người cần được lắng nghe, và có những câu chuyện phía sau mà người ngoài không biết. Khi người lớn vội vàng mắng mỏ, quy chụp hay coi đó là bằng chứng con “mất dạy”, họ bỏ lỡ cơ hội nhìn vào chiếc gương đang phản chiếu những hạn chế trong giao tiếp gia đình hiệu quả.
Tại sao con chọn mạng xã hội thay vì bố mẹ: khoảng cách cảm xúc và tâm lý trẻ em trực tuyến
Câu hỏi đáng sợ không nằm ở lời “con ghét bố mẹ”, mà là: vì sao con kể chuyện với người lạ trên mạng, chứ không phải với gia đình. Khi con tìm đến mạng xã hội để chia sẻ những câu chuyện gia đình thay vì trò chuyện cùng cha mẹ, đó có thể là dấu hiệu của một khoảng cách cần được lắng nghe và thấu hiểu. Với thế hệ lớn lên cùng mạng xã hội, tâm lý trẻ em trực tuyến có một đặc điểm rõ ràng: khi cảm xúc không có chỗ trong nhà, chúng sẽ tìm chỗ trú trên newsfeed. Như chia sẻ của một ông bố trẻ, ngày xưa khi bị bố mẹ cho ăn đòn, anh “cũng ghét bố mẹ mình bỏ xừ ra”, nhưng chỉ dám nghĩ trong đầu; còn trẻ em ngày nay có mạng xã hội và có thể đưa những suy nghĩ ấy lên một hội nhóm. Vấn đề không phải ở việc các em gõ phím, mà ở chỗ gia đình đã đánh mất vị trí là nơi đầu tiên con tìm đến khi buồn, tức giận hay thấy bất công. Đáng lo hơn không phải là những status giận dữ, mà là khi con không còn muốn kể bất cứ điều gì: chuyện trường lớp, bạn bè, khó khăn hay những vấn đề đang đối mặt. Lúc đó, chiếc điện thoại chỉ là triệu chứng; nguyên nhân sâu xa nằm ở sự đứt gãy niềm tin và cảm giác an toàn trong giao tiếp gia đình.
“Yêu thương chưa đúng cách”: khi tình yêu của bố mẹ không trở thành nơi con thấy an toàn
Nhìn từ phía phụ huynh, nhiều người choáng váng khi thấy con tham gia nhóm con ghét bố mẹ. Một ông bố trẻ thừa nhận: yêu thương, chăm bẵm con từng này mà phát hiện con vào nhóm đó thì buồn và tủi thân. Nhưng anh đặt lại câu hỏi: “Có khi nào mình đang yêu thương con mình chưa đúng cách không?”. Người lớn thường nghĩ con phải tự hiểu mọi hành động của bố mẹ đều xuất phát từ tình yêu, rồi mang công sinh thành, sự hy sinh và vất vả nuôi con ra như lý do để yêu cầu con nghe lời hoặc biết ơn. Vấn đề là: tình cảm không thể được yêu cầu bằng mệnh lệnh. Tình yêu bố mẹ dành cho con cần được thể hiện theo cách con có thể cảm nhận, để khi có chuyện buồn hay bất đồng, con vẫn có thể tìm về nói chuyện, tâm sự với bố mẹ, thay vì lên mạng than thở như thế này. Khi phụ huynh lao vào hội nhóm để chửi bới, gom tất cả bình luận tiêu cực của bọn trẻ rồi mắng cả một “bầy một đàn”, họ càng làm trẻ thu mình lại, củng cố niềm tin rằng người lớn chỉ biết phán xét chứ không muốn hiểu. Đó là kiểu yêu thương khiến con cảm thấy bị áp đặt, bị so sánh, bị kiểm soát hơn là được tôn trọng, và là mảnh đất màu mỡ cho những cộng đồng chống đối mọc lên.
Can thiệp bằng lắng nghe và đối thoại: con cần được nói sự thật trong một không gian an toàn
Nếu phụ huynh coi nhóm con ghét bố mẹ là “kẻ thù” cần xóa bỏ, họ sẽ đánh trúng bóng và bỏ lỡ mục tiêu. Bảo vệ trẻ trước nội dung độc hại trên mạng là cần thiết, nhưng song song với đó phải tạo được một không gian để con có thể nói chuyện an toàn ngay trong gia đình. Việc chỉ kiểm soát điện thoại hoặc cấm con dùng mạng xã hội không giải quyết nguyên nhân sâu xa; nó giống như tắt chuông báo cháy mà không tìm nguồn lửa. Phương pháp can thiệp hiệu quả phải dựa trên lắng nghe và đối thoại, không phán xét. Thay vì lập tức phản bác bằng những câu như “Bố mẹ làm tất cả cũng vì con” hay “Ngày xưa bố mẹ còn khổ hơn”, cha mẹ có thể bắt đầu bằng một câu đơn giản: “Con kể cho bố/mẹ nghe xem chuyện gì đã xảy ra?”. Lắng nghe không có nghĩa là đồng ý với mọi điều con nói; thấu hiểu cũng không đồng nghĩa với việc cha mẹ từ bỏ nguyên tắc giáo dục. Người lớn phải tự nhận mình là bên có nhiều cách hơn, không đối đầu như hai chiến tuyến, mà chủ động “đừng làm cho nó ghét mình nữa, hãy làm cho nó yêu mình đi”. Muốn xây dựng lại tín tưởng gia đình, cha mẹ cần dũng cảm nghe những câu nói khó nghe, chấp nhận bị chất vấn và kiên nhẫn gỡ rối, thay vì ép buộc con phải đổi cảm xúc ngay lập tức.
Mở lại cánh cửa đối thoại trong nhà: xây dựng lại tín tưởng gia đình từ những câu chuyện nhỏ
Điều mỗi gia đình cần tự hỏi sau “cơn bão” từ nhóm con ghét bố mẹ không phải là “Ai đã khiến con nghĩ như vậy?”, mà là: “Khi gặp chuyện, con có cảm thấy bố mẹ là người mình có thể tìm đến đầu tiên hay không?”. Nếu một đứa trẻ có thể nói với cha mẹ rằng mình buồn, tức giận hay cảm thấy bất công, cánh cửa đối thoại vẫn còn. Ngược lại, khi con chỉ tìm được chỗ kể chuyện trên mạng, điều gia đình cần làm không phải chỉ là đóng cánh cửa ấy, mà là mở một cánh cửa gần con hơn, ngay trong chính ngôi nhà của mình. Người lớn cần tự hỏi những điều mình đã làm có tác động thế nào đến con, rồi tìm cách tháo gỡ những khúc mắc trong mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái. Giao tiếp gia đình hiệu quả không phải là lúc mọi người luôn đồng thuận, mà là khi mỗi thành viên cảm thấy an toàn để nói sự thật của mình. Nhóm con ghét bố mẹ, nếu nhìn bằng con mắt phòng thủ, sẽ mãi là mối đe dọa. Nhưng nếu coi đó như một lời cảnh tỉnh, phụ huynh có thể dùng nó như cơ hội để thay đổi cách yêu thương, cách lắng nghe và cùng con xây dựng lại tín tưởng gia đình từ những cuộc trò chuyện nhỏ mỗi ngày.
