Quỹ lớp bị cấm: Thay đổi cần thiết để bảo vệ phụ huynh và học sinh
“Quỹ lớp bị cấm” là cụm từ dùng để chỉ quy định mới trong chính sách hội phụ huynh, theo đó Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu quỹ, giữ tiền hỗ trợ, ấn định mức đóng góp hay lập danh sách phụ huynh phải nộp, nhằm chấm dứt tình trạng biến đóng góp tự nguyện thành nghĩa vụ bắt buộc và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của gia đình. Từ ngày 15/11, Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh ban hành kèm Thông tư 81 có hiệu lực, chính thức thay thế các quy định cũ về việc vận động, tiếp nhận, quản lý và sử dụng các khoản hỗ trợ. Đây không phải một động thái chống lại sự tham gia của phụ huynh, mà là bước điều chỉnh để đưa hội phụ huynh trở về đúng vai trò cầu nối giữa gia đình và nhà trường, thay vì trở thành “đơn vị thu chi” luôn gắn với tiền bạc. Nói thẳng: thời của các mức “quỹ lớp bình quân” được ngầm xem là bắt buộc đã kết thúc, và đó là một tín hiệu tích cực.
Vì sao quỹ lớp bị cấm nhưng hỗ trợ tự nguyện vẫn được khuyến khích
Điểm cốt lõi của chính sách hội phụ huynh mới là phân biệt rạch ròi giữa đóng góp phụ huynh bắt buộc và hỗ trợ tự nguyện. Theo Điều lệ mới, hội phụ huynh không được thu quỹ, nhận tiền hỗ trợ, không được ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ, không đặt ra mức bình quân, tối thiểu hay thời hạn đóng. Điều này trực tiếp đánh vào thói quen lâu nay: thu một khoản chung rồi “tìm việc để chi”, khiến nhiều gia đình cảm thấy áp lực, bị buộc phải theo số đông. Tuy vậy, khi phát sinh một hoạt động cụ thể cần hỗ trợ, Ban đại diện vẫn có quyền thông tin công khai mục đích, nội dung, nhu cầu và phương thức thực hiện để phụ huynh tự nguyện quyết định. Hai hình thức được cho phép là cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán thẳng cho đơn vị cung cấp, thay vì nộp tiền cho Ban đại diện giữ. Quy định cũng nêu rõ: việc hỗ trợ hoặc không hỗ trợ không được làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ mầm non, học sinh và cha mẹ; hội phụ huynh không được dùng chuyện đóng góp để phân biệt đối xử hay gây bất lợi cho bất kỳ ai. Đây là điểm mấu chốt giúp phụ huynh an tâm rằng “không đóng quỹ” không đồng nghĩa con mình bị thiệt thòi.
Đồng hành kiểu mới: Khi phụ huynh không còn bị trói buộc bởi phong bì
Sự thay đổi chính sách buộc chúng ta phải nhìn lại: đồng hành với con có thật sự chỉ là chuyện tiền bạc? Câu trả lời là không, và thực tế ở nhiều lớp đã chứng minh điều đó. Trường hợp của chị Lê Thị Hương Lan là một minh họa sinh động: những năm trước, lớp của con chị thường trích từ quỹ khoảng 3 triệu đồng để đặt trọn gói mâm cỗ Trung thu; phụ huynh chủ yếu chỉ đóng tiền rồi giao hết cho dịch vụ. Năm nay, khi không còn quỹ lớp, các cha mẹ thống nhất “nhà có gì góp nấy”: người mang dưa hấu, người góp bưởi, thanh long, bánh Trung thu, bánh kem; một số phụ huynh đến sớm cùng học sinh bày biện, trang trí. Kết quả là mâm cỗ đầy đặn, ý nghĩa, và lũ trẻ hào hứng hơn vì biết món nào do gia đình mình mang tới. Câu chuyện này cho thấy khi bỏ đi chiếc “ô quỹ lớp”, phụ huynh không mất đi cơ hội đồng hành; ngược lại, họ có thể xuất hiện trong lớp bằng thời gian, công sức và sự hiện diện thực tế, thay vì chỉ bằng chuyển khoản lạnh lùng.
Những hình thức hỗ trợ tự nguyện hợp pháp và thiết thực cho lớp học
Nếu không có quỹ lớp, phụ huynh nên làm gì để tiếp tục đồng hành? Câu trả lời nằm ở chính Điều lệ mới và các kinh nghiệm thực tế từ nhà trường. Khi một hoạt động cụ thể đã được đưa vào kế hoạch của Ban đại diện, hội phụ huynh có trách nhiệm thông tin rõ ràng về mục đích, nội dung, nhu cầu hỗ trợ và cách thực hiện; sau đó, mỗi phụ huynh tự quyết định có tham gia hay không và tham gia ở mức độ nào. Có thể hỗ trợ bằng hàng hóa, dịch vụ cho hoạt động (ví dụ bánh, hoa, đồ trang trí, dịch vụ chụp ảnh) hoặc thanh toán trực tiếp cho bên cung cấp, không nộp tiền cho hội phụ huynh giữ. Bên cạnh đó, các giáo viên quản lý đánh giá cao những đóng góp không mang tính vật chất: bố mẹ chia sẻ kiến thức nghề nghiệp về phòng chống đuối nước, an ninh mạng, kỹ năng sống, đến lớp nói chuyện chuyên đề hoặc hỗ trợ tổ chức các buổi trải nghiệm. Quan trọng hơn cả, “nguyên tắc tự nguyện phải được bảo đảm thực chất”: không được ấn định mức đóng bình quân hay lấy ý kiến số đông để biến một khoản tự nguyện thành nghĩa vụ chung. Đây là khung pháp lý rõ ràng để phụ huynh vừa hỗ trợ lớp, vừa bảo vệ túi tiền và thời gian của gia đình.
Lời khuyên cho phụ huynh: Nhận diện áp lực trá hình và chủ động bảo vệ quyền lợi
Điều khó nhất trong giai đoạn chuyển đổi này không phải là thiếu tiền cho lớp, mà là thay đổi thói quen và dám nói “không” với áp lực trá hình. Muốn làm được điều đó, phụ huynh cần nắm vững ranh giới giữa đóng góp bắt buộc và hỗ trợ tự nguyện. Bất kỳ đề nghị nào có số tiền cụ thể, thời hạn bắt buộc, danh sách người phải đóng hay câu nói kiểu “lớp mình thống nhất mỗi nhà…” đều đi ngược tinh thần của Điều lệ mới. Nếu hội phụ huynh vẫn dùng việc đóng góp để phân biệt đối xử, xếp hạng hay tạo bất lợi cho một nhóm học sinh thì đó là vi phạm thẳng thắn, bởi Điều lệ cấm việc dùng hỗ trợ làm căn cứ gây bất lợi cho trẻ và cha mẹ. Về phía nhà trường, nhiều hiệu trưởng cho rằng chủ trương không hình thành quỹ lớp sẽ giúp nhu cầu hỗ trợ được cân nhắc kỹ hơn về tính cần thiết và lợi ích thực tế đối với học sinh. Phụ huynh vì thế càng nên chủ động hỏi rõ kế hoạch, yêu cầu công khai thông tin, giám sát cách thực hiện và bình tĩnh từ chối nếu thấy khoản “đóng góp” không hợp lý. Kỷ nguyên mới của hội phụ huynh là kỷ nguyên lựa chọn, không phải kỷ nguyên bắt buộc.
