Thuế thủy sản Mỹ: cú xoay trục làm lung lay vị thế Việt Nam
Thuế thủy sản Mỹ là tập hợp các chính sách thuế quan và rào cản kỹ thuật, trong đó nổi bật là thuế Section 301, được áp dụng lên nhiều mặt hàng tôm, cá ngừ và hải sản chế biến, nhằm bảo vệ sản xuất trong nước, siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu và tái phân bổ lợi thế giữa các nước xuất khẩu lên thị trường Hoa Kỳ. Đây không phải thay đổi mang tính hình thức: nó đang tái vẽ lại bản đồ cạnh tranh thị trường Mỹ, khiến những nhà cung cấp chịu thuế cao như Việt Nam đứng trước nguy cơ mất đơn hàng vào tay các đối thủ được ưu ái hơn như Ecuador và Ấn Độ. Câu hỏi không còn là "tăng sản lượng bao nhiêu", mà là "giữ được bao nhiêu thị phần" khi luật chơi đã khác.
Ecuador tăng tốc tại Mỹ: khoảng cách địa lý và chính sách thuế tạo lợi thế
Sự tăng tốc của tôm Ecuador tại Mỹ diễn ra sau khi nước này lập kỷ lục xuất khẩu trong tháng 5, cho thấy sức ép từ nguồn cung Ecuador đang gia tăng rõ rệt. Không chỉ tăng sản lượng, Ecuador còn biết tận dụng lợi thế địa lý, khả năng giao lô hàng lớn và nguồn nguyên liệu ổn định để đáp ứng nhu cầu các nhà nhập khẩu Mỹ. Khi thuế thủy sản Mỹ điều chỉnh theo hướng bất lợi cho một số nhà cung cấp châu Á, những nước có chi phí logistics thấp và được áp mức thuế mềm hơn lập tức chiếm chỗ. Thực tế, việc Việt Nam chịu thuế Section 301 cao hơn một số đối thủ như Ecuador và Ấn Độ làm giảm sức cạnh tranh của tôm chân trắng và một số sản phẩm đông lạnh trên thị trường này. Đây là cuộc chuyển dịch có tính cấu trúc, không chỉ là biến động ngắn hạn.
Xuất khẩu tôm Việt Nam: tăng trưởng nhưng rủi ro bị thu hẹp tại Mỹ
Sau 7 tháng, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt gần 6,78 tỷ USD, tăng 11,5%, trong đó tôm tiếp tục giữ vai trò đầu tàu với khoảng 41% kim ngạch. Đây là con số ấn tượng, nhưng lại che đi một thực tế khó chịu: tăng trưởng đang dựa nhiều vào thị trường Trung Quốc, trong khi cạnh tranh tại Hoa Kỳ ngày càng gay gắt. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, tôm chân trắng và tôm sú đang chịu áp lực lớn từ nguồn cung giá thấp và chính sách thuế mới của Mỹ, khiến nhà nhập khẩu có xu hướng ép giá hoặc chuyển sang nhà cung cấp khác. Câu nói "Việc Việt Nam chịu mức thuế cao hơn một số đối thủ như Ecuador, Ấn Độ và Indonesia có thể làm giảm sức cạnh tranh của tôm chân trắng" cho thấy rủi ro bị mất chỗ ngay trong phân khúc chủ lực. Nếu không tái định vị, xuất khẩu tôm Việt Nam rất dễ trở thành người đến sau trên chính sân chơi quen thuộc.
Cá rô phi, cá ngừ, ghẹ xuất khẩu: cơ hội mở ra, rào cản siết lại
Không chỉ tôm, thuế thủy sản Mỹ và các quy định đi kèm đang thấm sâu vào nhiều nhóm sản phẩm khác, từ cá ngừ đến ghẹ xuất khẩu. Cá ngừ là ví dụ điển hình: ngoài thuế Section 301, doanh nghiệp còn phải tuân thủ Đạo luật Bảo vệ động vật có vú trên biển, trong khi Việt Nam chưa được công nhận tương đương với một số nghề khai thác khiến nhiều lô hàng phải bổ sung COA. Điều này buộc doanh nghiệp phải kiểm soát chặt từ vùng khai thác đến hồ sơ nguyên liệu, làm tăng chi phí và rủi ro chậm đơn. Ở chiều sáng hơn, cua ghẹ và nhóm giáp xác lại nổi lên nhờ việc Mỹ khôi phục công nhận tương đương đối với nghề ghẹ bơi, kéo kim ngạch tăng mạnh trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng chặt khiến ngay cả những mặt hàng đang “lên hương” cũng không thể chủ quan.
Việt Nam cần chiến lược mới để giữ chân thị trường Mỹ
Khi thuế thủy sản Mỹ tái sắp xếp cán cân cạnh tranh, lợi thế giá đơn thuần của Việt Nam đang mòn đi nhanh hơn nhiều doanh nghiệp muốn thừa nhận. Dựa quá nhiều vào tăng sản lượng trong khi chậm nâng chuẩn bền vững, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các quy định như Section 301 hay MMPA chỉ khiến ngành dễ bị tổn thương hơn. Cần nhìn thị trường Mỹ không còn là "nguồn cầu ổn định", mà là sân chơi khắc nghiệt nơi chính sách có thể xoay chuyển lợi thế qua một đêm. Lối thoát nằm ở việc coi yêu cầu COA, hệ thống CATCH và truy xuất toàn bộ chuỗi nuôi – khai thác là khoản đầu tư bắt buộc, không phải chi phí phụ. Nếu làm được, Việt Nam không chỉ giữ được xuất khẩu tôm Việt Nam, cá rô phi Việt Nam hay ghẹ xuất khẩu tại Mỹ, mà còn dùng chuẩn cao để bật lên trong nhiều hiệp định thương mại khác. Ngược lại, chậm thích ứng đồng nghĩa với việc chủ động nhường sân cho Ecuador và Ấn Độ trong cuộc chơi mới.
