Thêm cơ hội từ nguồn tạng khan hiếm
Kỹ thuật ghép gan là tập hợp các bước đánh giá người hiến và người nhận, lấy và ghép mảnh gan, hồi sức rồi theo dõi sau phẫu thuật để điều trị bệnh gan nặng. Giá trị của những tiến bộ mới nằm ở chỗ chúng có thể giúp nhiều người tiếp cận cuộc ghép, thay vì chỉ làm cho một ca mổ phức tạp hơn.
Khi số người cần ghép tăng mà nguồn tạng hiến còn hạn chế, chia gan ghép gan là hướng đáng chú ý: một lá gan từ người hiến chết não có thể được phân thành những mảnh ghép phù hợp cho hai người bệnh. Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, 11 ca chia gan ngay trong cơ thể người hiến chết não đã được thực hiện thành công. Đây không phải cách chia cơ học; mỗi phần phải giữ được mạch máu, đường mật và khả năng hoạt động. Nếu lựa chọn người nhận, chất lượng tạng và thời gian bảo quản không được phối hợp đồng bộ, lợi ích tiềm năng có thể bị triệt tiêu.
Bối cảnh ấy khiến hiệu quả sử dụng từng tạng trở thành vấn đề cấp thiết. Chia gan không thay thế việc vận động hiến tạng, nhưng có thể biến một quyết định hiến gan thành cơ hội điều trị cho hai người khi điều kiện chuyên môn cho phép.
Vượt qua rào cản tương hợp và thời gian
Nguồn gan phù hợp không chỉ được xác định bằng việc có người hiến. Khác biệt nhóm máu có thể khiến cơ thể người nhận phản ứng với mảnh ghép, còn suy gan cấp có thể làm thời gian chuẩn bị trở nên đặc biệt ngắn. Vì vậy, ghép gan khác nhóm máu và ghép gan cấp cứu có ý nghĩa khi được triển khai như những chương trình có quy trình rõ ràng, không phải quyết định ứng biến.
Bệnh viện 108 đã thực hiện ghép gan từ người hiến sống bất tương hợp nhóm máu ở người lớn, kết hợp điều trị ức chế miễn dịch, lọc huyết tương và theo dõi miễn dịch để kiểm soát nguy cơ. Cách tiếp cận này mở thêm lựa chọn cho người có thân nhân sẵn sàng hiến nhưng không tương hợp nhóm máu.
Với người bệnh suy gan cấp diễn biến nặng, bệnh viện xây dựng quy trình cho phép đánh giá, hội chẩn và tiến hành phẫu thuật trong vòng 24 giờ kể từ khi có chỉ định. Mốc thời gian đó chỉ khả thi nếu xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, phẫu thuật và hồi sức cùng vận hành nhanh mà vẫn bảo đảm an toàn cho người hiến lẫn người nhận.
Năng lực nằm trong cả quy trình
Mở rộng chỉ định ghép không thể dựa vào kỹ thuật mổ đơn lẻ. Ghép gan đòi hỏi phối hợp từ đánh giá người hiến, chọn người nhận đến lấy tạng, bảo quản, ghép nối, hồi sức và theo dõi. Riêng chia gan, các kíp phải phân bổ chính xác cấu trúc mạch máu và đường mật, đồng thời tính toán các bước lấy, bảo quản và ghép nối liên tiếp. Một khâu chậm hoặc một mảnh ghép bị đánh giá sai đều có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Kinh nghiệm tích lũy qua chương trình ghép gan cũng quan trọng. Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, chương trình khởi động từ năm 2000; bệnh viện phối hợp chuyên gia Đài Loan thực hiện thành công ca ghép gan người lớn đầu tiên tại Việt Nam vào ngày 28/11/2007. Đến tháng 8/2025, bệnh viện ghi nhận 155 ca ghép gan, với tỷ lệ sống thêm lần lượt 95,2% sau một năm, 83,3% sau ba năm, 82% sau năm năm và 74,8% sau mười năm. Những con số này cho thấy năng lực ghép cần được xây dựng bền bỉ, không chỉ bằng một ca thành công nổi bật.
Chuẩn hóa kỹ thuật lấy gan từ người hiến chết não và đánh giá chất lượng mảnh ghép là một phần của nền tảng ấy. Cùng với đó, kỹ thuật ROTEM hỗ trợ theo dõi, kiểm soát rối loạn đông máu và cá thể hóa xử trí trong cuộc mổ; kết quả được báo cáo cho thấy lượng chế phẩm máu sử dụng giảm 20–30%.
Mở rộng có kiểm soát mới tạo giá trị
Các kỹ thuật mới chỉ thực sự mở thêm cơ hội nếu bệnh viện có đủ năng lực chuyên môn và tổ chức để triển khai an toàn. Chương trình ghép cần kết nối ngoại khoa với gây mê hồi sức, hồi sức tích cực, chẩn đoán hình ảnh, miễn dịch và điều phối. Với ghép cấp cứu, sự sẵn sàng phải hình thành từ hoạt động thường quy; với ghép khác nhóm máu, giám sát miễn dịch phải đi cùng chuẩn bị trước mổ và theo dõi sau mổ.
Vì vậy, mở rộng kỹ thuật không đồng nghĩa chạy theo số ca. Cần chuẩn hóa quy trình, đánh giá kết quả thực tế rồi mới mở rộng phù hợp với năng lực của từng cơ sở. Đây cũng là hướng để các kinh nghiệm chuyên môn có thể tiếp tục hoàn thiện và ứng dụng, thay vì phụ thuộc vào vài cá nhân hoặc những nỗ lực riêng lẻ.
Chia gan, ghép khác nhóm máu và ghép cấp cứu không loại bỏ giới hạn của nguồn tạng, nhưng giúp gỡ từng rào cản cụ thể. Thành công lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc biến các kỹ thuật ấy thành quy trình phối hợp đáng tin cậy, để cơ hội mới đến với người bệnh mà vẫn đặt an toàn của người hiến và người nhận lên trước.
