Mốc dự kiến không đồng nghĩa thay đổi đồng loạt
Tuyển sinh trường chuyên là quá trình lựa chọn học sinh vào các trường THPT chuyên theo phương thức và điều kiện do cơ quan quản lý quy định, với mục tiêu phát hiện, bồi dưỡng năng lực trong môi trường giáo dục phù hợp. Dự thảo quy chế mới dự kiến áp dụng từ năm học 2027-2028, nhưng không buộc mọi trường chuyển đổi cùng lúc. Đây là điểm quan trọng nhất với gia đình đang chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp 10: mốc năm học được nêu trong dự thảo là khởi điểm có điều kiện, không phải hạn chót áp dụng bằng mọi giá.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên. Theo ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, đổi mới mô hình trường chuyên nhằm giúp trường không chỉ bồi dưỡng học sinh giỏi ở một số môn, mà còn phát hiện và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện. Quan điểm này có lý, nhưng cải cách chỉ có giá trị khi nhà trường đủ sức triển khai và học sinh có thời gian chuẩn bị.
Dự thảo đề xuất chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Thay đổi cấu trúc tuyển chọn như vậy có thể tác động trực tiếp đến cách ôn tập, nhất là với học sinh đã xác định môn chuyên theo phương thức hiện hành. Vì thế, lộ trình linh hoạt không phải sự trì hoãn vô cớ; đó là điều kiện để tránh biến đổi mới thành cú sốc cho thí sinh.
Hai mốc áp dụng và điều kiện chuyển tiếp
Theo phương án đang được lấy ý kiến, trường đáp ứng điều kiện có thể triển khai mô hình mới từ năm học 2027-2028; trường chưa đáp ứng có thể chuyển sang áp dụng từ năm học 2028-2029. Việc đánh giá dựa trên đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh. Nói cách khác, lịch đổi mới sẽ phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng của từng trường, chứ không chỉ vào ngày quy chế được ban hành.
Cơ quan quyết định cũng khác nhau theo mô hình quản lý: Sở Giáo dục và Đào tạo quyết định với trường chuyên thuộc tỉnh; cơ sở giáo dục đại học quản lý trường quyết định với trường trực thuộc. Thời điểm áp dụng phải được công bố công khai cùng kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 và báo cáo Bộ. Trong thời gian chưa chuyển đổi, trường tiếp tục thực hiện quy chế hiện hành ban hành kèm Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT.
Bộ cũng nêu rõ không đặt mục tiêu phải đổi bằng được ngay trong kỳ tuyển sinh năm 2027 nếu việc áp dụng có nguy cơ gây xáo trộn, thiếu chuẩn bị hoặc ảnh hưởng quyền lợi học sinh. Đây là tín hiệu đáng chú ý hơn một mốc thời gian cứng: triển khai đúng điều kiện quan trọng hơn đồng loạt chạy theo lịch. Học sinh đã trúng tuyển trước khi quy định mới có hiệu lực, theo dự thảo, tiếp tục học lớp chuyên và chương trình đã tuyển cho đến khi hoàn thành cấp học.
Thay đổi cách thi khiến kế hoạch ôn tập cần linh hoạt
Lý do đổi cách tuyển sinh là để lựa chọn học sinh không chỉ qua thành tích nổi trội ở một môn riêng lẻ, mà còn xem xét nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển trong lĩnh vực đăng ký. Theo dự thảo, mỗi khối có phương thức riêng; khối Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội có bài đánh giá năng lực đọc hiểu tương ứng, còn khối Ngoại ngữ có bài thi môn ngoại ngữ đăng ký dự tuyển. Các bài đọc hiểu hướng đến khả năng tư duy, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng chương trình THCS, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu của từng môn.
Nếu trường học sinh dự định đăng ký chuyển sang phương thức mới, kế hoạch ôn luyện theo môn chuyên cũ có thể cần điều chỉnh; nếu chưa chuyển, quy chế hiện hành vẫn được duy trì trong giai đoạn chuyển tiếp. Vì vậy, gia đình không nên suy đoán rằng kỳ thi vào lớp 10 năm học 2027-2028 sẽ có một cách thi thống nhất trên toàn quốc. Dự thảo còn đang được góp ý, nên phương thức cuối cùng và thời điểm áp dụng tại từng trường chưa thể xem là đã chốt.
Phụ huynh và học sinh nên theo dõi ba việc: văn bản quy chế được ban hành chính thức, thông báo đánh giá điều kiện của trường và kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 do cơ quan quản lý công bố. Hãy kiểm tra trường thuộc thẩm quyền quyết định của Sở hay của cơ sở giáo dục đại học, đồng thời xem rõ năm học áp dụng và cấu trúc bài thi. Đây là những thông tin thiết thực hơn các suy đoán về việc đổi mới có thể diễn ra sớm hay muộn.
Lộ trình tốt phải bảo vệ quyền chuẩn bị của học sinh
Bộ cho biết sẽ tiếp tục lấy ý kiến địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên, phụ huynh và học sinh để đánh giá tính khả thi của dự thảo. Điều cần chờ không chỉ là quy chế cuối cùng, mà còn là cách từng trường công bố chuyển tiếp đủ sớm, rõ ràng và nhất quán. Với học sinh lớp 9, đặc biệt là những em đã ôn theo phương thức hiện hành, thông tin cụ thể về trường dự thi sẽ quyết định cách phân bổ thời gian và nội dung học.
Một lộ trình tuyển sinh có hai mốc chỉ hữu ích nếu điều kiện áp dụng được đánh giá minh bạch và thông báo kịp thời. Nếu thiếu thông tin, quyền lùi một năm của trường vẫn có thể khiến học sinh và phụ huynh lúng túng; ngược lại, công bố sớm giúp các em biết mình cần chuẩn bị theo phương án nào. Do đó, khi dự thảo còn được lấy ý kiến, gia đình nên giữ kế hoạch học tập linh hoạt nhưng chưa vội bỏ hướng ôn luyện hiện tại.
Kết luận: dự kiến bắt đầu từ năm học 2027-2028 không có nghĩa mọi trường chuyên cùng đổi cách tuyển sinh, và trường chưa đủ điều kiện có thể áp dụng từ năm học 2028-2029. Cách tiếp cận này hợp lý nếu đi kèm đánh giá thực chất, thông báo công khai và bảo vệ thời gian chuẩn bị của thí sinh. Với phụ huynh, việc cần làm lúc này là theo dõi kế hoạch chính thức của trường dự định đăng ký, thay vì xem mốc dự thảo như một quyết định đã có hiệu lực.
