Hành lang kinh tế xuyên Á của Lào Cai: từ bài toán lớn số 5 đến tham vọng khu vực
Hành lang kinh tế xuyên Á dọc lưu vực sông Hồng của Lào Cai là chiến lược phát triển không gian kinh tế biên giới, dựa trên liên kết cửa khẩu, giao thông, logistics, công nghiệp, thương mại, dịch vụ và nền tảng số, nhằm biến lợi thế địa chính trị thành động lực tăng trưởng mới và vị thế trung tâm kết nối khu vực.
Điểm then chốt của Bài toán lớn số 5 là lựa chọn đúng “xương sống” phát triển: liên kết cửa khẩu – giao thông – logistics – sản xuất công nghiệp – thương mại và dịch vụ làm trục phát triển của hành lang. Đây không phải kế hoạch hạ tầng đơn lẻ mà là tư duy hành lang, coi mỗi mắt xích là một phần trong hệ sinh thái hành lang kinh tế xuyên Á. Không gian ưu tiên được tập trung dọc lưu vực sông Hồng, quanh khu vực cửa khẩu quốc tế Lào Cai, các khu công nghiệp, trung tâm logistics, ga hàng hóa và những tuyến kết nối then chốt, đồng thời mở rộng liên kết với Hà Khẩu (Hồng Hà, Vân Nam) và trục Lào Cai – Phú Thọ – Hà Nội – Hưng Yên – Ninh Bình.
Điểm đáng chú ý là tỉnh không xem hành lang này chỉ phục vụ nội tỉnh mà xác định rõ vai trò cầu nối giữa các tỉnh, thành của Việt Nam, các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc. Theo một kế hoạch được tỉnh công bố, “trong giai đoạn 2026 – 2030, tỉnh tập trung triển khai 12 nhóm nhiệm vụ để phát triển cửa khẩu thông minh, logistics, khu công nghiệp và thương mại điện tử xuyên biên giới”. Đây là cam kết chính trị, không phải mô hình thử nghiệm.
Cửa khẩu thông minh Lào Cai: hạt nhân của hệ sinh thái biên giới số
Nếu hành lang kinh tế xuyên Á là cơ thể thì cửa khẩu thông minh Lào Cai chính là bộ não điều phối. Tỉnh xác định rõ cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược là hạt nhân. Thay vì chỉ mở rộng bến bãi, Lào Cai ưu tiên xây dựng hệ sinh thái cửa khẩu thông minh với hạ tầng, thiết bị và nền tảng số đồng bộ, gắn chặt với kết nối thương mại biên giới hiện đại.
Tại hai lối thông quan Kim Thành và Bản Vược, tỉnh sẽ triển khai hạ tầng, hệ thống quản lý, điều hành cửa khẩu thông minh, thiết bị soi chiếu, cân tự động, nhận diện phương tiện, barie, trung tâm điều hành và quy trình vận hành đồng bộ. Theo kế hoạch, hạ tầng cốt lõi tại Kim Thành được thực hiện trong giai đoạn 2026 đến quý I/2027, vận hành và hoàn thiện từ quý II/2027; tại Bản Vược, hạ tầng cốt lõi triển khai trong giai đoạn 2026 – 2028, vận hành, hoàn thiện từ năm 2029. Đây là lộ trình thời gian rõ ràng, cho thấy ưu tiên chính sách đã được “cắm mốc” cụ thể.
Không dừng ở thiết bị, Lào Cai còn đặt nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện nền tảng cửa khẩu số, kết nối và chia sẻ dữ liệu; nghiên cứu phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, đào tạo kỹ năng và xúc tiến livestream song ngữ Việt – Trung nhằm hỗ trợ doanh nghiệp hai bên biên giới. Cùng với đó là định hướng hình thành hệ sinh thái liên kết cửa khẩu – giao thông – logistics – công nghiệp – thương mại – kinh tế số trên địa bàn. Quan điểm ở đây khá rõ: cửa khẩu thông minh không chỉ là nơi thông quan nhanh hơn mà là “chợ số” mới cho hàng hóa xuyên biên giới.
Logistics, giao thông đa phương thức và sức bật kinh tế khu vực
Một hành lang kinh tế xuyên Á chỉ có ý nghĩa khi dòng hàng, dòng người, dòng vốn được tổ chức lại bằng hạ tầng logistics và giao thông đa phương thức. Lào Cai chủ động gắn chiến lược cửa khẩu thông minh với các dự án trung tâm logistics, cảng cạn và mạng lưới vận tải đa phương thức để đón dòng chảy thương mại mới. Mục tiêu là đưa tỉnh này trở thành cực tăng trưởng và trung tâm kết nối giao thương kinh tế quốc tế giữa Việt Nam, các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội vùng trung du và miền núi phía Bắc.
Theo kế hoạch, Trung tâm logistics Kim Thành có quy mô 75 ha, Trung tâm logistics Bản Vược 30 ha và Cảng cạn Bản Vược 30 ha. Cùng với đó là định hướng phát triển kho lạnh, kho ngoại quan, cơ sở sơ chế, đóng gói, bảo quản nông, lâm sản và các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu. Về giao thông, hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh tiếp tục được xác định là tuyến kết nối chiến lược, giúp hàng hóa từ cửa khẩu quốc tế Lào Cai tiếp cận sâu hơn vào thị trường nội địa Trung Quốc, đồng thời kết nối với các cảng biển phía Bắc để vươn ra toàn cầu.
Tỉnh cũng định hướng phát triển hạ tầng giao thông và vận tải đa phương thức, đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng và các dự án cảng hàng không, nhằm nâng cao khả năng kết nối, thúc đẩy giao thương và du lịch. Trong giai đoạn 2026 – 2030, một trong 12 nhóm nhiệm vụ trọng tâm là phát triển logistics, nâng cao năng lực doanh nghiệp logistics, dịch vụ 3PL, 4PL và bảo đảm quản lý, kiểm soát cửa khẩu gắn với an ninh trật tự khu vực biên giới. Nếu thực hiện đúng, Lào Cai sẽ không chỉ là điểm qua cảnh mà còn là “trạm trung chuyển giá trị gia tăng” cho hàng hóa khu vực.
Hội nhập quốc tế, sức ép cạnh tranh và cơ hội định vị trung tâm kết nối
Bối cảnh hội nhập đặt Lào Cai trước cả cơ hội lẫn sức ép. Nghị quyết số 59-NQ/TW xác định hội nhập quốc tế là động lực chiến lược để nâng cao sức mạnh quốc gia, năng lực cạnh tranh và vị thế đất nước; Lào Cai đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa lợi thế địa chính trị thành động lực phát triển. Trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, dịch chuyển dòng vốn đầu tư và sự phát triển mạnh của kinh tế số, tỉnh này được đánh giá là có nhiều lợi thế để trở thành điểm trung chuyển mới của các dòng chảy kinh tế khu vực.
Thực hiện Nghị quyết số 59, Tỉnh ủy Lào Cai đã ban hành Kế hoạch số 10 ngày 22/7/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, đặt mục tiêu mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ động hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế. Tinh thần xuyên suốt là hội nhập sâu rộng nhưng giữ vững độc lập, tự chủ, bảo đảm quốc phòng – an ninh, giữ gìn bản sắc văn hóa và phát huy nội lực địa phương. Đây là “vành đai an toàn” chính trị để các dự án kinh tế cửa khẩu và hành lang thương mại không đánh đổi an ninh biên giới hoặc bản sắc vùng cao.
Tuy vậy, cơ hội chỉ thành hiện thực nếu Lào Cai đủ sức cạnh tranh với các cửa khẩu và cảng lớn khác trong khu vực phía Bắc. Khi hành lang Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh được liên kết toàn tuyến, mỗi địa phương sẽ phải tìm cách tăng giá trị dịch vụ và giảm chi phí giao dịch để hút dòng hàng. Lào Cai đang từng bước khẳng định vai trò là điểm kết nối chiến lược, nơi hội tụ các dòng chảy thương mại, đầu tư, du lịch và văn hóa quốc tế. Câu hỏi còn lại là khả năng tổ chức thực hiện: liệu các cơ quan, doanh nghiệp, chính quyền cấp cơ sở có “đi cùng nhau” để biến các nghị quyết, kế hoạch thành những đoàn tàu hàng, container và giao dịch thương mại cụ thể hay không.
