Từ điểm trung chuyển trên Lào Cai hành lang kinh tế đến trung tâm chuỗi giá trị
Lào Cai hành lang kinh tế là cách nhìn nhận tỉnh Lào Cai như cửa ngõ chiến lược trong tuyến Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, nơi không chỉ lưu chuyển hàng hóa qua biên giới mà còn tổ chức sản xuất, logistics, đầu tư và dịch vụ để gia tăng giá trị cho dòng hàng trước khi đi sâu vào thị trường nội địa và quốc tế. Quan điểm quan trọng nhất hôm nay là: nếu Lào Cai chỉ chấp nhận vai trò "trạm trung chuyển" thì tỉnh sẽ mãi phụ thuộc vào khối lượng hàng đi qua; còn nếu coi mình là hạt nhân chuỗi giá trị vùng miền, địa phương có thể chủ động thiết kế không gian kinh tế, định hình dòng hàng, dòng vốn và công nghệ. Sau khi tổ chức thành công Hội nghị hợp tác Hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố của Việt Nam và Vân Nam lần thứ XII, Lào Cai đã chọn con đường thứ hai: cụ thể hóa cam kết hành lang bằng các nhiệm vụ gắn chặt với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đối ngoại và hội nhập quốc tế của tỉnh.
Chiến lược kết nối giao thông logistics: từ hạ tầng đến lợi thế cạnh tranh
Muốn biến vị thế cửa ngõ thành năng lực kinh tế, hạ tầng kết nối giao thông logistics phải đi trước một bước. Lào Cai vì vậy đặt nhóm nhiệm vụ tăng cường kết nối giao thông và hạ tầng cửa khẩu lên hàng đầu. Tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, kết nối với mạng lưới đường sắt Vân Nam và hệ thống cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh, được xem là trục xương sống mới cho vận tải khối lượng lớn, giảm chi phí logistics và nâng sức cạnh tranh hàng hóa. Đây không chỉ là chuyện thêm một tuyến đường, mà là thay đổi điểm tựa cạnh tranh của vùng trung du, miền núi phía Bắc: hàng hóa không còn bị "kẹt" trên đường bộ mà có thêm lựa chọn đường sắt, gắn liền với cảng biển và chuỗi cung ứng quốc tế. Song song, Lào Cai phối hợp đẩy nhanh các công trình biên giới như cầu qua sông Hồng ở Bát Xát - Bá Sái, mở lối thông quan Bản Vược - Bá Sái và hoàn thiện điều kiện kỹ thuật tại cửa khẩu quốc tế đường sắt Lào Cai - Hà Khẩu, tạo nền cho một hành lang kinh tế vận hành trơn tru.
Cửa khẩu thông minh Lào Cai: bước nhảy từ giao thương sang kết nối kinh tế số
Nếu hạ tầng là "mạch máu" thì cửa khẩu thông minh Lào Cai chính là hệ thần kinh số của toàn tuyến. Tỉnh đang thúc đẩy thí điểm cửa khẩu thông minh tại khu vực Kim Thành - Bắc Sơn và lối thông quan Bản Vược - Bá Sái, thậm chí nghiên cứu mô hình vận tải không người lái qua biên giới phù hợp với quy định hai nước. Theo định hướng, trọng tâm là phát triển cửa khẩu thông minh tại Kim Thành, Bản Vược; tăng cường kết nối dữ liệu, thông quan 24/7, đồng thời hình thành các trung tâm thương mại điện tử, trung tâm logistics và dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu. Cách làm này dịch chuyển lợi ích của tỉnh từ phí dịch vụ đơn thuần sang giá trị của tri thức, dữ liệu và dịch vụ chất lượng cao. Khi thương mại điện tử xuyên biên giới, "luồng xanh" cho nông sản tươi, hoa và hàng hóa có yêu cầu thời gian được phía Vân Nam cùng đề xuất, Lào Cai có cơ hội trở thành điểm kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, nơi tiêu chuẩn kỹ thuật được định hình trên hành lang kinh tế chứ không chỉ bị động tuân thủ.
Kiến tạo chuỗi giá trị vùng miền dựa trên hợp tác 5 tỉnh và Vân Nam
Tham vọng chuỗi giá trị vùng miền của Lào Cai không thể thực hiện một mình. Một hành lang kinh tế hiệu quả cần cả mạng lưới liên kết với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và tỉnh Vân Nam phía bên kia biên giới; khi mỗi địa phương phát huy đúng lợi thế và kết nối thành một chuỗi thống nhất, giá trị của hành lang mới thực sự được nâng lên. Phiên thảo luận chuyên đề đầu tư, thương mại giữa 5 tỉnh, thành phố Việt Nam và Vân Nam cuối tháng 8 cho thấy không gian hợp tác đang mở rộng từ thương mại sang tổ chức lại chuỗi sản xuất, với các mô hình "Hai nước - hai khu công nghiệp", "Hai nước - hai nhà máy". Theo lãnh đạo Sở Tài chính Lào Cai, tỉnh đặt mục tiêu chuyển từ "kết nối giao thông" sang "kết nối kinh tế", từ giao thương hàng hóa sang liên kết sản xuất, đầu tư và chuỗi cung ứng, biến lợi thế địa lý thành lợi thế cạnh tranh, biến cam kết thành kết quả có thể đo đếm. Cách tiếp cận này, nếu nhất quán, sẽ cho phép Lào Cai tổ chức kho bãi, chế biến, phân phối và kết nối thị trường ngay trên địa bàn mình, thay vì đứng ngoài chuỗi quyết định giá trị.
Động lực mới cho phát triển bền vững Lào Cai và toàn tuyến
Các con số về tăng trưởng xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Lào Cai – giá trị đạt hơn 2,5 tỷ USD từ đầu năm và tăng 31,6% so với cùng kỳ – cho thấy hành lang đang sôi động nhưng cũng đặt áp lực phải nâng tầm giá trị thay vì chỉ đếm khối lượng hàng qua lại. Để hiện thực hóa định hướng kết nối kinh tế, chính quyền Lào Cai phải tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, minh bạch hóa quy hoạch, đất đai, dự án; tăng cường kết nối doanh nghiệp và phối hợp tháo gỡ điểm nghẽn về vận tải, thanh toán, tiêu chuẩn, kiểm dịch, logistics và thông quan. Đồng thời, kế hoạch của UBND tỉnh không bỏ qua du lịch và phát triển nhân lực, những yếu tố giúp nền kinh tế địa phương hấp thụ tốt hơn dòng hàng hóa, vốn và công nghệ đi qua hành lang. Nếu Lào Cai kiên trì con đường chuyển từ cửa ngõ trung chuyển sang trung tâm chuỗi giá trị, lợi ích sẽ không chỉ nằm ở tỉnh này mà lan tỏa sang cả dải hành lang Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, tạo nền cho một mô hình phát triển bền vững dựa trên hợp tác liên vùng và liên quốc gia.
