Hành lang kinh tế xuyên Á qua Lào Cai: từ quy hoạch đến tham vọng chuỗi giá trị
Hành lang kinh tế Việt Nam Trung Quốc qua Lào Cai là định hướng phát triển dọc lưu vực sông Hồng nhằm kết nối giao thương, logistics biên giới và kinh tế số xuyên Á, đồng thời biến vị trí cửa ngõ thành nền tảng tổ chức chuỗi giá trị cửa ngõ giữa Việt Nam, ASEAN và vùng Tây Nam Trung Quốc. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Giàng Quốc Hưng đã ký Kế hoạch số 427/KH-UBND để triển khai Bài toán lớn số 5 về quy hoạch phát triển hành lang kinh tế xuyên Á gắn với hệ sinh thái cửa khẩu thông minh, logistics và kinh tế số giai đoạn 2026-2030. Đây không phải một bản kế hoạch kỹ thuật thuần túy, mà là tuyên bố chính trị về việc Lào Cai không chấp nhận vai trò "trạm trung chuyển" giá trị thấp. Sau khi đăng cai Hội nghị hợp tác Hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố của Việt Nam và Vân Nam (Trung Quốc) lần thứ XII, tỉnh chủ động cụ thể hóa các nội dung thống nhất, yêu cầu triển khai phải kịp thời, đồng bộ và gắn chặt với phát triển kinh tế - xã hội, đối ngoại, hội nhập quốc tế.
Cửa khẩu thông minh Lào Cai: hạt nhân của chiến lược kết nối kinh tế
Điểm nhấn rõ nhất trong kế hoạch là cửa khẩu thông minh Lào Cai. Tỉnh xác định lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược là hạt nhân, trong khi giao thông, logistics và khu công nghiệp là không gian phát triển. Nói cách khác, cửa khẩu không chỉ là nơi làm thủ tục giấy tờ, mà là trung tâm điều phối dữ liệu, dòng hàng và dòng vốn trên toàn hành lang kinh tế Việt Nam Trung Quốc. UBND tỉnh đặt yêu cầu xây dựng hạ tầng soi chiếu, cân tự động, nhận diện phương tiện, barie, trung tâm điều hành và quy trình vận hành thống nhất để tăng năng lực thông quan và giảm chi phí logistics biên giới. Đáng chú ý, tỉnh tiếp tục thúc đẩy thí điểm cửa khẩu thông minh tại khu vực Kim Thành – Bắc Sơn và lối thông quan Bản Vược – Bá Sái, cho thấy quyết tâm biến biên giới thành nền tảng thử nghiệm cho mô hình cửa khẩu số, không phải vùng trũng công nghệ.
Logistics biên giới và kinh tế số xuyên Á: bước chuyển từ “kết nối giao thông” sang “kết nối kinh tế”
Lào Cai đang dùng hành lang kinh tế Việt Nam Trung Quốc như một phép thử để chuyển từ tư duy hạ tầng sang tư duy chuỗi giá trị cửa ngõ. Kế hoạch nhấn mạnh việc rà soát, thúc đẩy hạ tầng giao thông, vận tải đa phương thức, phát triển trung tâm logistics, ga hàng hóa, cửa khẩu quốc tế đường sắt Lào Cai – Hà Khẩu, đồng thời nghiên cứu xây dựng logistics thông minh và tăng liên kết đường bộ – đường sắt – cảng biển. Theo lãnh đạo Sở Tài chính tỉnh, định hướng là chuyển từ "kết nối giao thông" sang "kết nối kinh tế", từ giao thương hàng hóa sang liên kết sản xuất, đầu tư và chuỗi cung ứng. Đây là bước ngoặt: nếu chỉ dừng ở dịch vụ thông quan và vận tải, Lào Cai khó thoát khỏi vị thế trung chuyển. Nhưng với các chuỗi logistics, chế biến, thương mại, sản xuất và phân phối, địa phương có thể tổ chức gia tăng giá trị hàng hóa trước khi chúng đi sâu vào thị trường trong nước và quốc tế. Đồng thời, việc gắn quy hoạch với kinh tế số xuyên Á – nền tảng số, thương mại điện tử xuyên biên giới, cửa khẩu số và chia sẻ dữ liệu – cho thấy Lào Cai muốn tham gia cuộc chơi biên giới số, không chỉ biên giới địa lý.
Cửa ngõ Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh: vai trò trung chuyển chiến lược và áp lực phải đổi vai
Những năm gần đây, tổng giá trị xuất – nhập khẩu qua các cửa khẩu Lào Cai đạt mức hàng tỷ USD và tăng hơn 30% so với cùng kỳ, phản ánh sự sôi động giao thương cũng như vai trò của địa phương trên Hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh. Từ vị thế cửa ngõ, Lào Cai không chỉ kết nối Việt Nam với vùng Tây Nam Trung Quốc, mà còn là điểm giao của luồng hàng từ ASEAN lên và từ Trung Quốc xuống. Nhưng chính vị thế ấy đặt ra yêu cầu phải "đổi vai": từ điểm trung chuyển chiến lược thành điểm tổ chức và kết nối các chuỗi giá trị mới trên hành lang[Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh]. Việc tỉnh Vân Nam xác định phát triển hành lang giao thông, logistics Trung Quốc – Việt Nam, thúc đẩy cầu biên giới Bản Vược – Bá Sái, tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Hà Khẩu – Lào Cai, khu thông quan thương mại điện tử Kim Thành và "luồng xanh" cho nông sản tươi cho thấy đối tác cũng muốn nâng cấp quan hệ từ giao thương sang cấu trúc chuỗi cung ứng chung. Nếu Lào Cai không nhanh chóng củng cố năng lực logistics biên giới, kinh tế số xuyên Á và nguồn nhân lực, cơ hội kiến tạo chuỗi giá trị cửa ngõ có thể bị các trung tâm khác giành mất.
Kết luận: Hành lang kinh tế Việt Nam Trung Quốc chỉ có ý nghĩa nếu Lào Cai dám “nhảy vào” chuỗi giá trị
Kế hoạch triển khai Bài toán lớn số 5 với 12 nhóm nhiệm vụ về cửa khẩu thông minh, giao thông, logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới, hợp tác công nghiệp, liên kết vùng, thu hút đầu tư, tuân thủ xuất xứ và phòng vệ thương mại cho thấy Lào Cai đã phác thảo khá đầy đủ bức tranh hành lang kinh tế Việt Nam Trung Quốc trên địa bàn mình. Tỉnh còn gắn các nhiệm vụ với phát triển du lịch, nguồn nhân lực, dự án Khu hợp tác kinh tế qua biên giới và mở rộng hợp tác về kinh tế số, kinh tế xanh, năng lượng mới. Nhưng bản quy hoạch – dù chi tiết đến đâu – chỉ có giá trị khi đi kèm quyết tâm chính trị và năng lực thực thi: báo cáo định kỳ, sơ kết năm 2028, tổng kết năm 2030 là cần thiết, song điều quyết định là Lào Cai có dám đi hết con đường từ "biên giới thuận lợi" đến "biên giới tạo giá trị" hay không. Nếu dám, địa phương có thể trở thành trung tâm logistics biên giới và kinh tế số xuyên Á; nếu không, hành lang sẽ mãi là tuyến đường đẹp mà địa phương chỉ đứng bên lề.
