Năm học 2026-2027: Từ khẩu hiệu đổi mới tư duy đến yêu cầu kết quả thực chất
Năm học 2026-2027 là giai đoạn cải cách giáo dục toàn diện, khi mạng lưới trường lớp, chương trình học mới, chính sách đối với nhà giáo và người học được điều chỉnh đồng bộ để chuyển giáo dục từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển, đặt trọng tâm vào chất lượng giáo dục mà học sinh và giáo viên thực sự cảm nhận được trong từng tiết học và hoạt động nhà trường. Năm học 2026-2027 được ngành giáo dục xác định với phương châm “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”, không chỉ như một khẩu hiệu mà như một cam kết buộc toàn hệ thống phải thay đổi cách làm, cách đánh giá và cả cách nhìn về thành công trong giáo dục. Sáng 5/9, hàng chục triệu học sinh, sinh viên trên cả nước bước vào năm học mới trong bối cảnh hàng loạt chủ trương lớn bắt đầu chuyển từ nghị quyết, chính sách sang những thay đổi cụ thể trong trường học. Điều này đặt ra một câu hỏi thẳng thắn: nếu sau năm học này, người học không tốt hơn, người thầy không tốt hơn, nhà trường không tốt hơn, thì toàn bộ cải cách chỉ mới dừng ở bề mặt.
Tái cấu trúc hệ thống và chương trình học mới: Giảm đầu mối, tăng trách nhiệm
Điểm gây tranh luận nhất trong cải cách giáo dục năm học 2026-2027 chính là cuộc sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục trên cả nước. Theo Bộ GD&ĐT, sau sắp xếp, số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 xuống còn 18.575, tương ứng giảm 50,5%, kéo theo việc giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 11.041 nhân viên trường học. Câu nói “giảm đầu mối, tăng trách nhiệm” ở đây không chỉ là tinh gọn bộ máy, mà là buộc nhà trường chuyển từ mô hình quản lý cồng kềnh sang vận hành hiệu quả, tận dụng đội ngũ quản lý chuyển sang trực tiếp giảng dạy để giải quyết tình trạng thiếu giáo viên hiện nay. Đồng thời, năm học này đánh dấu lần đầu cả nước sử dụng thống nhất một bộ sách giáo khoa trong chương trình học mới, với quyết định về một bộ sách dùng chung toàn quốc. Nếu việc thống nhất sách giáo khoa chỉ dừng ở khâu in ấn và phát hành, đó là một cải cách nửa vời; điều quan trọng hơn là giáo viên phải được hỗ trợ để dùng bộ sách ấy như công cụ khơi dậy tư duy sáng tạo chứ không phải bài mẫu để dạy học rập khuôn.
Đổi mới tư duy quản lý: Từ nói về chất lượng giáo dục đến đo lường chuyển biến
Nếu phải gọi tên bản chất của cải cách giáo dục trong năm học 2026-2027, đó là đổi mới tư duy quản lý và cách hiểu về chất lượng giáo dục. Tại buổi làm việc ngày 25/8 về kết quả một năm thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện và tạo ra kết quả cụ thể, khi những chuyển biến về chất lượng giáo dục, người thầy, người học và chất lượng nguồn nhân lực chưa thật sự rõ nét. Cùng lúc, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh: mục tiêu cuối cùng phải là người học tốt hơn, người thầy tốt hơn, nhà trường tốt hơn và nguồn nhân lực của đất nước tốt hơn. Một năm trước, Nghị quyết 71-NQ/TW xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu, bảo đảm đủ trường lớp, đội ngũ, nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông và mở rộng cơ hội tiếp cận công bằng. Nhưng nếu các địa phương và cơ sở giáo dục chỉ dừng ở việc “hoàn thành chỉ tiêu” thì bản chất đổi mới tư duy chưa diễn ra; chất lượng phải được đo bằng những thay đổi mà học sinh và giáo viên cảm nhận được, không phải bằng các báo cáo đẹp.
Chính sách cho người thầy và người học: Đột phá hay mới là bước khởi đầu?
Luật Nhà giáo, có hiệu lực từ 1/1/2026, được xem là nền tảng pháp lý quan trọng cho năm học 2026-2027 khi lần đầu quy định tương đối toàn diện về vị trí pháp lý, quyền, nghĩa vụ, tuyển dụng, đào tạo bồi dưỡng, tiền lương và quản lý nhà giáo, trong đó tiền lương nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp. Đây là tín hiệu mạnh mẽ: nếu muốn cải cách giáo dục thực chất, phải cải cách vị thế và điều kiện làm việc của giáo viên. Với người học, chính sách về học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập theo nghị định của Chính phủ góp phần giảm áp lực tài chính, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc học tập. Song, câu hỏi đặt ra là: liệu những chính sách ấy có được triển khai đồng đều đến từng lớp học, hay tiếp tục bị chặn lại bởi thủ tục và tư duy bao cấp trong nhà trường? Nếu giáo viên vẫn phải dành phần lớn thời gian cho hành chính, nếu học sinh vùng khó vẫn lo chi phí, thì cải cách giáo dục mới là bước mở đường, chưa phải đột phá.
Tác động tới vùng biên và định nghĩa lại kết quả học tập
Một điểm sáng cụ thể của năm học 2026-2027 là sự quan tâm rõ nét hơn đến học sinh vùng biên và những nơi khó khăn nhất. Ngày 5/9, lễ khai giảng được tổ chức thống nhất cả nước, đồng thời gắn với khánh thành các trường phổ thông nội trú liên cấp tại những xã biên giới đủ điều kiện. Chỉ sau 9 tháng kể từ khi đồng loạt khởi công ngày 9/11/2025, 108 trường thuộc giai đoạn 1 tại 19 tỉnh, thành phố được đưa vào sử dụng trong năm học 2026-2027, mở ra môi trường học tập, ăn ở, sinh hoạt được đầu tư bài bản hơn cho trẻ em vùng biên; cùng lúc, giai đoạn 2 với 121 trường tại 17 tỉnh, thành vùng biên đang được triển khai, mục tiêu hoàn thành trước 30/8/2027 để phục vụ năm học 2027-2028. Những ngôi trường này không chỉ mang ý nghĩa về giáo dục mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục ở những địa bàn khó khăn nhất. Quan trọng hơn, ngành giáo dục bắt đầu nói thẳng: một năm học thành công không phải khi tỷ lệ học sinh khá, giỏi tăng lên, mà khi mỗi đứa trẻ biết tự học hơn, biết trình bày ý kiến, hợp tác với bạn, nhận trách nhiệm khi mắc lỗi và phân biệt thông tin đúng sai. Đó là định nghĩa mới về kết quả giáo dục, thách thức mọi “bệnh thành tích” vẫn còn dai dẳng trong nhà trường.
