Bộ sách giáo khoa mới 2028 là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Bộ sách giáo khoa mới 2028 là bộ sách thống nhất dùng chung trên toàn quốc cho tất cả môn học từ lớp 1 đến lớp 12, được xây dựng dựa trên việc rà soát, hoàn thiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành nhằm bảo đảm chuẩn đầu ra, giảm bất bình đẳng trong tiếp cận tài liệu học tập và khắc phục tình trạng thiếu, thừa sách kéo dài nhiều năm trong hệ thống giáo dục phổ thông. Theo chỉ đạo mới, Vụ Giáo dục Tiểu học và Trung học (Vụ Giáo dục phổ thông) được giao nhiệm vụ chủ trì xây dựng kế hoạch rà soát chương trình để hoàn thiện bộ sách giáo khoa sử dụng trên phạm vi toàn quốc, bắt đầu triển khai từ năm học 2028–2029. Đề án này không chỉ là thay đổi sách, mà là bước ngoặt cải cách giáo dục, chạm tới nội dung, cách tổ chức biên soạn, xuất bản, phát hành và quyền tác giả của sách giáo khoa.
Bối cảnh: Khủng hoảng thiếu sách và sức ép phải thay đổi
Động lực lớn nhất phía sau kế hoạch bộ sách giáo khoa mới 2028 chính là thực tế thiếu sách nghiêm trọng trong những năm gần đây. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến 18 giờ ngày 14/9/2026, các địa phương vẫn thiếu hơn 3,9 triệu bản sách giáo khoa, tương đương khoảng 1,5% tổng nhu cầu. Đây không chỉ là con số kỹ thuật: nó phản ánh một hệ thống phân phối sách cồng kềnh, nhiều trung gian và dễ tắc nghẽn. Từ năm học 2026–2027, toàn bộ trường phổ thông sử dụng chung bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống”, nhưng ngay trong năm đầu áp dụng, nhiều địa phương vẫn rơi vào cảnh khan hiếm sách, phụ huynh phải đi nhiều nơi, xếp hàng để mua sách cho con. Khi tắc nghẽn lặp lại trên nền một bộ sách thống nhất, rõ ràng giải pháp chỉ thay bộ sách là chưa đủ; cần một cải cách giáo dục toàn diện liên quan đến chương trình, quy trình biên soạn, in ấn và phân phối.
Chương trình GDPT mới và bộ sách thống nhất: Điểm khác biệt cốt lõi
Điểm quan trọng nhưng dễ bị bỏ qua là bộ sách giáo khoa mới 2028 không tồn tại tách rời, mà gắn chặt với chương trình GDPT mới. Vụ Giáo dục phổ thông được giao nhiệm vụ “xây dựng, tổ chức thực hiện việc rà soát, hoàn thiện chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa để hoàn chỉnh bộ sách giáo khoa sử dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc từ năm học 2028–2029”. Nói cách khác, sách mới sẽ là bản thể hiện cụ thể của chương trình đã được chỉnh lý, chứ không phải một lớp “áo mới” bên ngoài chương trình cũ. Đồng thời, kế hoạch này nằm trong chuỗi nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới sách giáo khoa và công tác xuất bản. Định hướng xuyên suốt là chuyển từ mô hình nhiều bộ sách cạnh tranh sang bộ sách quốc gia thống nhất, có chuẩn chung về nội dung, phương pháp, nhưng vẫn bảo đảm linh hoạt để cập nhật những thay đổi tiếp theo của chương trình GDPT mới.
Từ bản quyền đến phân phối: Cải cách giáo dục bắt đầu từ khâu "hậu trường"
Một điểm gây tranh luận nhưng thực ra rất cấp thiết là việc coi bản quyền sách giáo khoa là tài sản nhà nước. Các đơn vị nghiên cứu được giao đề xuất cơ sở pháp lý và cơ chế để xác định quyền tác giả sách giáo khoa thuộc về Nhà nước theo chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Song song, Ban Quản lý dự án sẽ tiếp nhận chuyển giao quyền tác giả từ nhà xuất bản, quản lý bản thảo gốc, dữ liệu số và đăng ký quyền theo quy định, đồng thời xây dựng cơ chế khai thác để cung cấp sách giáo khoa miễn phí cho toàn bộ học sinh theo lộ trình. Đây là lựa chọn có tính chính trị: nếu sách là tài sản công, hệ thống có thể ưu tiên tiếp cận bình đẳng thay vì chạy theo lợi nhuận. Ở khâu phân phối, Vụ Kế hoạch – Tài chính được giao nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ quy trình biên soạn, xuất bản, phát hành, cắt giảm trung gian và xem xét khả năng giao trách nhiệm in, phát hành về địa phương để giảm chi phí ngân sách và chi phí mua sách cho học sinh.
Lộ trình đến năm học 2028–2029 và những việc cần chuẩn bị
Về thời gian, kế hoạch rà soát chương trình và hoàn thiện bộ sách mới phải hoàn thành, báo cáo Bộ trưởng, Chính phủ và Phó Thủ tướng trước tháng 10/2026. Điều này cho thấy áp lực tiến độ rất lớn: trong vòng khoảng hai năm sau mốc này, hệ thống phải chuyển đổi toàn diện sang bộ sách giáo khoa mới 2028 dùng chung từ lớp 1 đến lớp 12. Cùng lúc, các đơn vị thuộc Bộ phải xử lý dứt điểm khủng hoảng thiếu sách hiện tại và rà soát trách nhiệm tổ chức, cá nhân liên quan đến việc cung ứng thiếu sách đầu năm học 2026–2027. Về phía người học và nhà trường, dù chưa có hướng dẫn chi tiết, có thể thấy rõ yêu cầu: phải chuẩn bị tâm thế sẵn sàng cho một lần “lật trang” lớn của chương trình GDPT mới, từ cách tổ chức dạy học, đánh giá đến sử dụng tài nguyên số gắn với bộ sách thống nhất. Nếu không đi trước bằng đào tạo, tự học và đối thoại trong nhà trường, năm học 2028–2029 sẽ là cú sốc thay vì là cơ hội nâng chất lượng.
