Áp lực bài tập buổi tối lớp 1: Vấn đề không còn nằm trong vở chép
Áp lực bài tập buổi tối lớp 1 là tình trạng học sinh vừa bước vào bậc giáo dục tiểu học đã phải hoàn thành khối lượng bài tập lớp 1 vượt quá khả năng tập trung và kỹ năng đọc viết mới hình thành, khiến giờ học kéo dài đến khuya, không khí gia đình căng thẳng và mối quan hệ cha mẹ – con cái bị bào mòn bởi la mắng, nước mắt và nỗi sợ học. Hiện tượng này không còn là chuyện cá biệt mà trở thành trải nghiệm quen thuộc của nhiều gia đình có con vào lớp 1 ở các đô thị lớn. Một phụ huynh có con học lớp 1 tại một trường tư thục ở Hà Nội nói rằng từ ngày con vào lớp 1, buổi tối trong nhà luôn căng như dây đàn, mỗi khi cô giáo giao nhiều bài tập lớp 1, con học chậm, không hoàn thành là cảnh con học, mẹ mắng, con khóc kéo dài đến 23h đêm.
Khi chương trình vượt trước sự phát triển của trẻ lớp 1
Gốc rễ của áp lực học tập không nằm ở… sự lười biếng của trẻ mà ở khoảng cách giữa chương trình và khả năng phát triển của học sinh đầu cấp. Một giáo viên lớp 1 tại Hà Nội thừa nhận sách Toán có độ khó vừa phải, nhưng sách Tiếng Việt “rất nặng”, tốc độ dạy và yêu cầu cao so với năng lực học sinh tiểu học. Trong 7 tuần đầu năm, học sinh phải hoàn thành toàn bộ phần âm; sang phần vần, mỗi ngày trẻ phải học 3–4 vần, trong khi chương trình cũ chỉ khoảng 2 vần/bài. Ba tuần sau khai giảng, trẻ đã phải đọc trơn các câu như “Bà bế bé, bà dỗ bé. Bà có ca đỗ đỏ. Ở bờ đê có bò, bê, có cả dê”. Mục tiêu đặt ra là đến hết học kỳ I, các em phải học hết vần và đọc thành thạo, sang học kỳ II viết chính tả và luyện viết 2–3 câu văn. Đây là yêu cầu quá dốc với những đứa trẻ nhiều em còn chưa kịp quen với nề nếp ngồi học đủ một tiết.
Bài tập mang áp lực trường học tràn vào giờ sinh hoạt gia đình
Khi kỳ vọng cao gặp nền tảng kỹ năng còn non, bài tập lớp 1 trở thành chiếc cầu nối… áp lực từ trường về thẳng phòng khách. Ngoài Toán và Tiếng Việt, nhiều học sinh lớp 1 tối nào cũng có thêm bài tập tiếng Anh; với những em viết chậm, một trang vở có thể ngồi cả giờ vẫn chưa xong, đến phần đọc là nước mắt giàn giụa, từ chối học tiếp. Bài luyện đọc về nhà ở tuần thứ 7 đã yêu cầu các đoạn, câu dài, và không ít giáo viên còn giao thêm bài tập tăng cường khó hơn để học sinh luyện thêm. Hệ quả là cảnh quen thuộc: “con học, mẹ mắng, con khóc, rồi lại tiếp tục học”, kéo dài đến gần nửa đêm, khiến cả nhà đều kiệt sức. Những giờ vốn nên là thời gian kết nối gia đình bị chiếm chỗ bởi việc dò bài, quay video con đọc gửi cô giáo, và nỗi lo ngày mai con không theo kịp bạn.
Khoảng trống kỹ năng học hiệu quả ở học sinh và phụ huynh
Một vấn đề ít được nói thẳng: cả con lẫn cha mẹ đều thiếu kỹ năng học hiệu quả. Học sinh lớp 1 bước vào môi trường mới mà gần như chưa có nề nếp học tập; nhà trường vẫn phải yêu cầu giáo viên dạy học sinh cách học, rèn thói quen ngồi học. Thế nhưng, thay vì tập trung vào nề nếp, nhiều gia đình dồn tất cả sự chú ý vào… hoàn thành đủ số bài trên vở. Trong khi đó, giáo viên có kinh nghiệm lại khuyến nghị điều ngược lại: với học sinh lớp 1, cha mẹ nên ưu tiên hình thành nề nếp học, duy trì khung giờ học cố định khoảng 30 phút mỗi tối, để con quen với việc ngồi vào bàn học đều đặn hơn là cố “luyện” hết bài bằng mọi giá. Theo cô Nguyễn Thị Lệ Thi, “chỉ cần các em thật sự tập trung 10 phút còn tốt hơn 40 phút ngồi trong nước mắt”. Đây không chỉ là lời khuyên cảm tính, mà là nguyên tắc quan trọng để bảo vệ động lực học lâu dài.
Làm sao để phụ huynh hỗ trợ con mà không biến mình thành “cô giáo nghiêm khắc” ở nhà?
Nếu hệ thống đang điều chỉnh chương trình, cha mẹ không thể ngồi yên chờ mà phải thay đổi cách mình đồng hành. Năm nay, học sinh toàn quốc học theo một bộ sách thống nhất thuộc Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và Bộ quản lý đã thông báo sẽ rà soát, điều chỉnh chương trình, sách giáo khoa theo hướng toàn diện, chuyên sâu hơn trong thời gian tới. Nhưng những buổi tối của con hiện tại phụ thuộc rất lớn vào cách cha mẹ tổ chức việc học. Thay vì quát mắng khi con viết chậm, làm sai hoặc vội vàng cho đi học thêm để “chữa cháy” – điều dễ khiến trẻ chán học từ rất sớm – phụ huynh có thể: chia nhỏ thời gian học thành các đoạn 10–15 phút xen kẽ nghỉ; giữ khung giờ cố định để ôn lại âm, vần đã học trên lớp; tập trung giúp con hiểu và đọc đúng, không ganh đua tốc độ với bạn; trao đổi với giáo viên khi khối lượng bài tập lớp 1 kéo dài quá giờ ngủ. Khi cha mẹ chuyển mục tiêu từ “hết bài” sang “con còn thích học”, áp lực học tập sẽ không biến mất ngay, nhưng ít nhất nó không còn đè nặng bằng tiếng khóc mỗi tối.
