Áp lực săn sách giáo khoa năm học mới: câu chuyện lặp lại hàng năm
Tình trạng phụ huynh phải chạy khắp nơi tìm sách giáo khoa năm học mới là bài toán kéo dài nhiều năm, khi nguồn cung sách không đồng bộ, chương trình liên tục điều chỉnh, trong khi gia đình vẫn phải lo đủ bộ sách cho con để kịp chuẩn bị năm học, bao tập vở, và tạo tâm thế yên tâm trước ngày tựu trường. Đây không phải chuyện “thiếu vài cuốn sách”, mà là cảm giác bất an khi kế hoạch học tập của con phụ thuộc vào cuộc săn sách đầy may rủi. Trưa 11/8, anh Nguyễn Văn Đại ở TPHCM đã đi ba nhà sách nhưng vẫn không mua được sách giáo khoa lớp 3 cho con, dù trước đó đã đăng ký mượn sách tại trường nhưng đến giờ vẫn chưa có. Việc anh phải xin nghỉ làm để dành cả ngày đi tìm sách cho thấy hệ thống phát hành sách đang yêu cầu quá nhiều thời gian và công sức từ phía phụ huynh.
Vì sao sách thiếu? Khi hệ thống đặt phụ huynh vào thế phải chạy đua
Điều đáng nói là tình trạng thiếu sách không xuất phát từ sự chậm trễ của phụ huynh mà từ cách tổ chức cung ứng. Năm nay, cả nước dùng chung một bộ sách giáo khoa, nhu cầu tăng mạnh, trong khi sách được chuyển về theo từng đợt và không đồng bộ giữa các đầu sách. Phụ huynh có xu hướng chờ mua trọn bộ, nên chỉ cần thiếu một–hai cuốn là coi như “chưa có sách”, buộc phải tiếp tục chạy tìm. Ở Cà Mau, doanh nghiệp phát hành lập kế hoạch nhập khoảng 2,8 triệu bản sách giáo khoa phục vụ năm học mới nhưng mới phân phối hơn 1,8 triệu bản, đạt khoảng 90% kế hoạch. Trong khi đó, các nhà xuất bản trên cả nước đã cung ứng 200 triệu bản, đạt 95% số lượng đặt hàng. Những con số này cho thấy sách không hoàn toàn biến mất; vấn đề nằm ở khâu phân bổ và phối hợp, khiến phụ huynh phải tự giải bài toán logistic thay cho các đơn vị quản lý.
Khi phụ huynh phải xin nghỉ làm để chuẩn bị năm học cho con
Không có gì bất thường khi phụ huynh lo lắng cho việc học của con, nhưng việc phải xin nghỉ làm để săn sách là tín hiệu bất thường. Anh Nguyễn Văn Đại chia sẻ nỗi lo: nếu chờ đến ngày 30/8 mới nhận được sách thì gia đình không kịp bao tập vở, chuẩn bị năm học, việc học của con cũng bị ảnh hưởng. Ở TPHCM, ông Nguyễn Minh Tuấn dành cả buổi sáng đi mua sách giáo khoa lớp 6 cho cháu nhưng vẫn thiếu môn toán và ngữ văn tập 1. Tại miền Tây, gia đình anh Vũ Văn Lương chạy khắp các nhà sách vẫn chưa đủ sách cho hai con, thiếu nhiều môn ở cả lớp 6 và lớp 9. Khi một bộ sách giáo khoa trở thành lý do để người lao động phải tạm gác việc, hệ thống đang chuyển phần căng thẳng từ khâu quản lý sang vai người dân. Thay vì hỗ trợ, phụ huynh đang phải đóng vai điều phối viên chuỗi cung ứng sách.
Mượn sách miễn phí: giải pháp không chỉ cho học sinh nghèo
Trong bức tranh đầy căng thẳng ấy, chính sách mượn sách miễn phí là điểm sáng hiếm hoi và cần được xem như giải pháp hệ thống, không chỉ là trợ giúp cho nhóm yếu thế. Tại một số địa phương, ngành giáo dục tham mưu để HĐND tỉnh chi ngân sách mua sách giáo khoa tiểu học, trang bị cho các trường, từ đó cho học sinh mượn sử dụng theo hình thức mượn–trả. Các trường còn vận động học sinh đã học xong tặng lại sách cho thư viện để khóa sau mượn lại, tạo vòng tuần hoàn sách thay vì mua mới mỗi năm. Ở các đô thị lớn, chương trình cho mượn sách giáo khoa được thiết kế để hỗ trợ 100% học sinh thuộc diện yếu thế ở tất cả khối lớp, đồng thời mở cửa cho mọi học sinh có nhu cầu đăng ký. Đây là mô hình không chỉ giảm chi phí cho gia đình mà còn giảm áp lực tìm sách giáo khoa năm học mới, nếu được triển khai đồng bộ và thông tin rõ ràng đến phụ huynh.
Giải pháp tìm sách: từ mẹo thực tế đến yêu cầu thay đổi chính sách
Đến thời điểm này, phụ huynh không thể ngồi chờ mà phải chủ động nhưng không nên hành động một cách rời rạc. Giải pháp tìm sách hiệu quả nhất không phải là đi thêm nhiều nhà sách, mà là phối hợp với nhà trường và đơn vị phát hành. Một mặt, phụ huynh cần đăng ký mượn sách miễn phí ngay khi trường khảo sát nhu cầu; mặt khác, nếu tự mua thì nên ưu tiên mua qua các hệ thống phát hành của nhà xuất bản, nơi được khẳng định là “sẽ luôn có sách cho phụ huynh” nếu đã đặt theo kế hoạch. Đồng thời, việc cho mượn sách, tái sử dụng qua thư viện trường phải trở thành thói quen chứ không chỉ là phong trào. Các sở giáo dục đã cam kết tiếp tục đôn đốc đơn vị phát hành để bảo đảm học sinh có đủ sách khi bước vào năm học mới. Nhưng nếu chỉ trông chờ vào động thái hành chính, áp lực sẽ tiếp tục quay về phía phụ huynh mỗi mùa tựu trường.
