Ẩm thực đường phố số hóa: không chỉ là chuyện quét mã QR
Thanh toán số ẩm thực là quá trình tích hợp các hình thức thanh toán điện tử, nền tảng kỹ thuật số và công cụ quản lý trực tuyến vào hoạt động kinh doanh ăn uống truyền thống trên đường phố, giúp tiểu thương đường phố số hóa quy trình bán hàng, từ gọi món, thanh toán đến quảng bá, mà vẫn giữ được không gian vật lý, hương vị quen thuộc và sự gắn kết trực tiếp giữa người bán với người mua. Đây không phải sự thay thế quán xá vỉa hè bằng máy móc, mà là nâng đời cho một mô hình kinh doanh vốn bền bỉ nhưng lâu nay ít được hỗ trợ công nghệ. Điểm dễ thấy nhất của làn sóng số hóa này là việc các tuyến phố ẩm thực bắt đầu gắn liền với thanh toán không dùng tiền mặt, mã QR và ứng dụng quản lý bán hàng. Thay vì chỉ xòe tiền lẻ bên quầy bún, khách có thêm lựa chọn rút điện thoại ra quét mã, thanh toán trong vài giây. Sự thay đổi nhỏ ở thao tác này phản ánh sự dịch chuyển lớn hơn: ẩm thực đường phố đang bước từ "kỷ nguyên tiền mặt" sang một hệ sinh thái số, nơi dữ liệu, an toàn thực phẩm và quản lý đô thị cùng được đặt lên bàn.
Xuân Đỉnh: thanh toán số gắn chặt với an toàn thực phẩm và trật tự đô thị
Khi UBND phường Xuân Đỉnh ra mắt mô hình “tuyến phố văn minh đô thị, an toàn thực phẩm có kiểm soát, thương mại số – thanh toán số” tại phố Nguyễn Xuân Khoát với 24 cơ sở kinh doanh tham gia, họ đang gửi một thông điệp rõ ràng: số hóa ẩm thực đường phố không chỉ để tiện lợi, mà để nâng chuẩn. Lễ ra mắt diễn ra sáng 11/9, với sự tham dự của nhiều cơ quan chuyên môn về công thương và vệ sinh an toàn thực phẩm – nghĩa là câu chuyện mã QR được đặt trong khung quản lý nhà nước, chứ không chỉ là phong trào bề nổi. Ở Nguyễn Xuân Khoát, yêu cầu về văn minh đô thị, an toàn thực phẩm và chuyển đổi số được triển khai đồng thời trên cùng một tuyến phố. Thanh toán số ẩm thực không còn là "tùy nghi" mà trở thành một phần cam kết: giữ gìn mỹ quan, tuân thủ quy định, minh bạch giao dịch. Việc vận động hộ kinh doanh triển khai chuyển khoản ngân hàng, mã QR và các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt cho thấy chính quyền đang coi dữ liệu thanh toán như nền tảng để quản lý tốt hơn, kiểm soát chất lượng phục vụ và hỗ trợ tiểu thương tiếp cận phương thức vận hành hiện đại.
Giang Võ: từ “phố kinh doanh số” đến chợ truyền thống trên nền tảng số
Trong khi Xuân Đỉnh chọn một tuyến phố ẩm thực để gắn thanh toán số, phường Giang Võ lại đi rộng hơn: đưa cả phố kinh doanh và chợ truyền thống lên môi trường số. Mô hình “Phạm Huy Thông – phố kinh doanh số” cho thấy chuyển đổi số không còn dừng ở khẩu hiệu. Tất cả 67 hộ kinh doanh trên phố này đã được hỗ trợ cài đặt và sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, eTax Mobile, mã QR cho thanh toán không tiền mặt và phát hành hóa đơn điện tử từ máy tính tiền. Đây là câu trả lời thẳng thắn cho băn khoăn lâu nay của tiểu thương: công nghệ có thực sự giúp họ bán hàng dễ hơn, quản lý rõ ràng hơn, hay chỉ thêm rối? Câu trả lời đang được thể hiện qua thực tiễn. Việc số hóa doanh số, thanh toán, quản lý và tuân thủ thuế giúp hộ kinh doanh giảm thời gian, chi phí, đồng thời hướng tới hoạt động minh bạch, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn. Quan trọng hơn, Giang Võ xác định chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu trong quản lý và phát triển đô thị, nhưng lại bắt đầu từ nhu cầu rất cụ thể của người bán – người mua, thay vì áp đặt từ trên xuống. Đó là cách để tiểu thương đường phố số hóa mà không bị "choáng" vì công nghệ.
Chợ truyền thống bước vào không gian số: tiểu thương có thêm “mặt bằng” kinh doanh
Nếu quầy hàng vỉa hè là nơi ẩm thực đường phố chạm vào thanh toán số, thì chợ Linh Lang và chợ Thành Công lại là ví dụ sống động cho việc tiểu thương đường phố số hóa không gian bán hàng. Với mô hình “Chợ 4.0”, gần như toàn bộ quầy tại hai chợ này đã hiện diện trên nền tảng “Chợ thân quen”: tại chợ Linh Lang, 70/73 quầy đã số hóa; tại chợ Thành Công, 167/173 quầy tham gia, với gần 1.000 mặt hàng được đưa lên nền tảng. Đây là những con số cho thấy người bán không còn bị "nhốt" trong không gian chợ truyền thống. Thay vì chỉ bán trực tiếp, tiểu thương giờ có thêm một "mặt bằng" kinh doanh trên môi trường số, nơi người tiêu dùng có thể tra cứu, chọn lọc và đặt hàng từ xa. Người mua kết hợp trải nghiệm đi chợ trực tiếp với việc tìm kiếm, nghiên cứu hàng hóa online. Khi hàng hóa được đưa lên nền tảng với thông tin về nguồn gốc, chất lượng, giá, an toàn thực phẩm, lựa chọn của người dùng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào quen biết hay cảm tính. Chính ở đây, các ứng dụng giao hàng và thanh toán điện tử trở thành cầu nối, đưa bún, phở, đồ tươi sống từ sạp chợ đến tay khách mà vẫn giữ được phong vị chợ truyền thống.
Từ phố ẩm thực đến đô thị số: cơ hội và trách nhiệm cho cả người bán lẫn người mua
Xu hướng kết hợp không gian vật lý của ẩm thực đường phố với thương mại số đang mở ra cánh cửa mới cho việc quảng bá đặc sản địa phương, sản phẩm OCOP, và xây dựng hình ảnh phố đi bộ ẩm thực gắn với đời sống số. Thanh toán số ẩm thực không chỉ rút ngắn thời gian giao dịch, tạo thêm lựa chọn cho người tiêu dùng, mà còn hạn chế việc sử dụng tiền mặt – một lợi ích ai cũng cảm nhận được nếu từng loay hoay tìm tiền lẻ lúc nửa đêm trên phố ăn uống. Quan trọng hơn, dữ liệu số đang trở thành công cụ để chính quyền quản lý hoạt động thương mại, an toàn thực phẩm và trật tự đô thị hiệu quả hơn. Từ mô hình tại phố Nguyễn Xuân Khoát, Xuân Đỉnh hướng tới từng bước hình thành môi trường thương mại an toàn, minh bạch, hiện đại trên địa bàn. Giang Võ thì đặt mục tiêu mở rộng mô hình số hóa tới khoảng 4.000 cơ sở kinh doanh trong thời gian tới, không chỉ tăng số lượng đơn vị tham gia, mà xây dựng mô hình kinh doanh hiện đại, minh bạch, hiệu quả hơn, đồng thời tạo thêm công cụ phục vụ quản lý đô thị. Nếu người bán coi công nghệ là người đồng hành, người mua tận dụng nền tảng số để chọn lựa thông minh, còn cơ quan quản lý dùng dữ liệu để giám sát thay vì "giật mình" khi có sự cố, thì ẩm thực đường phố Việt Nam có thể bước vào kỷ nguyên số hóa mà vẫn giữ nguyên linh hồn vỉa hè.
