Ẩm thực truyền thống bước qua “cánh cửa số”
Tiểu thương đường phố sử dụng app giao hàng và mạng xã hội để đưa ẩm thực truyền thống, đặc sản vùng miền và sản phẩm OCOP lên không gian số, mở rộng tiếp cận khách hàng mà vẫn giữ hương vị và câu chuyện văn hóa gắn với từng món ăn. Đây không phải là cuộc “hiện đại hóa” hời hợt, mà là cách các quầy hàng lâu năm tự mở thêm một cửa số bên cạnh cái quầy nhỏ quen thuộc. Thay vì chỉ trông chờ vào lượng khách ghé chợ, họ để món ăn của mình xuất hiện trên điện thoại, trong các buổi livestream và trên app giao hàng, biến tô bánh canh, chén xoa xoa hay miếng thịt hun khói thành điểm chạm giữa truyền thống và thói quen tiêu dùng mới. Ai còn nghĩ món ngon vỉa hè chỉ sống nhờ khách qua đường là đã chậm một nhịp.
Chợ Cồn: từ quầy bánh canh đến gian hàng GrabFood
Sự chuyển mình rõ nhất đang diễn ra ở chợ Cồn, nơi những tiểu thương gắn bó hàng chục năm như quán Bánh canh Nam Phổ Bà Ba hay Xoa xoa hạt lựu Cô Châm nay có thêm một “phiên bản số” bên cạnh quầy truyền thống. Thành phố đã phát động sàn giao dịch “OCOP - Đặc sản Đà Nẵng” và mô hình “Chợ Cồn chuyển đổi số” ngày 10/8, tạo thêm một “cánh cửa” để chủ sản phẩm OCOP và tiểu thương tiếp cận khách hàng. Trong khuôn khổ đó, Grab phối hợp ban quản lý chợ hỗ trợ mở gian hàng trên GrabFood, GrabMart và tập cho tiểu thương xử lý đơn online. Một con số đáng nói: ngay những ngày đầu lên app, lượng đơn xoa xoa online đã chiếm khoảng 30% doanh thu hằng ngày, điều mà nếu chỉ bán tại quầy thì “khó có thể đạt được”. Người dân và du khách giờ có thể ngồi bất cứ đâu trong thành phố mà vẫn thưởng thức món ngon chợ Cồn qua ứng dụng trên điện thoại.
Điện Biên: chiếc smartphone trong căn bếp vùng cao
Ở phía Bắc, câu chuyện còn táo bạo hơn khi nông dân Điện Biên tự biến chiếc điện thoại thành quầy hàng ảo. Chị Lò Thị Phương với Bếp nương Hà Bạc livestream ngay trong căn bếp, giới thiệu thịt lợn bản hun khói, chẩm chéo, lạp sườn, xôi kim cương mang hương vị đồng bào Thái. Mỗi buổi phát trực tiếp, chị vừa làm vừa trò chuyện, giải thích nguyên liệu, cách chế biến, bảo quản; khách hỏi tới đâu, chị trả lời tới đó. Các buổi livestream trên Facebook, TikTok có khi thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác mỗi tuần – con số mà một quầy hàng ở xã vùng cao khó tưởng tượng nếu chỉ bán cho người quen. Tương tự, chị Lò Chúc Chi ở phường Mường Lay quay từng công đoạn làm bánh khẩu xén, chí chọp; khoảng 40% sản phẩm của hợp tác xã Hoa Ban Trắng nay được bán trên không gian số. Theo Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh, khi nông dân biết dùng mạng xã hội và nền tảng trực tuyến, thị trường không còn bó hẹp ở bản, xã hay trong tỉnh mà có thể từng bước hướng tới ngoài nước. Đây không còn là câu chuyện “đưa nông sản lên mạng” cho vui, mà là chiến lược sinh kế mới.
Chuẩn hóa, logistics và bài toán giữ uy tín vùng miền
Sự thật là: có app giao hàng hay livestream không đủ để đặc sản vùng miền vươn xa. Ông Trần Quý Hùng nhấn mạnh nông dân phải thay đổi cách nghĩ: bán hàng trên mạng không phải chỉ đăng ảnh rồi chờ khách, mà phải làm sản phẩm chất lượng, giữ uy tín, chú trọng bao bì, nhãn mác, nguồn gốc và biết cách giới thiệu. Đó chính là bước chuẩn hóa sản phẩm – điều mà nhiều tiểu thương đường phố và hộ nhỏ lẻ thường bỏ qua. Họ buộc phải học cách chụp ảnh, quay video, viết nội dung rõ ràng, thậm chí làm quen với các sàn thương mại điện tử. Cùng lúc đó, việc tổ chức hệ thống logistics – từ tiếp nhận đơn, đóng gói, giao hàng qua app – đang được ban quản lý chợ Cồn và các đơn vị đồng hành tiếp tục hỗ trợ để phù hợp và hiệu quả hơn trong thời gian tới. Thế nên, chiếc điện thoại chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ nằm ở sản phẩm và quy trình phía sau.
Kết luận: Giữ lửa bếp xưa trên đường dây internet
Nếu trước đây món ngon vỉa hè và sản vật nương đồi gần như chỉ sống trong phạm vi một khu chợ, một bản làng, thì nay chúng đã có cơ hội bước ra thị trường rộng hơn nhờ app giao hàng và nền tảng số. Tiểu thương chợ Cồn không đánh mất tô bánh canh truyền đời, nông dân Điện Biên không bỏ căn bếp bếp nương; họ chỉ thêm một đường dây internet nối sản phẩm với người mua. Cơ hội là rõ ràng: khách thành phố, khách du lịch, thậm chí khách ở tỉnh khác đều có thể chạm vào ẩm thực truyền thống qua vài thao tác trên điện thoại. Nhưng đi cùng cơ hội là trách nhiệm: chuẩn hóa sản phẩm, giữ chất lượng, kể câu chuyện văn hóa một cách tử tế. Ai làm được điều đó sẽ biến “cánh cửa số” thành con đường dài cho đặc sản vùng miền, thay vì một trào lưu nhất thời.
