Mái cánh sen Long Thành: Định nghĩa mới về độ khó trong xây dựng sân bay
Hệ mái cánh sen Long Thành là kết cấu thép mái trung tâm nhà ga hành khách, có dạng vòm cong nhiều lớp xếp chồng tạo hình hoa sen, diện tích gần 20.000 m² và khối lượng hơn 5.300 tấn, được nâng đồng bộ bằng 56 kích thủy lực tại 14 điểm nâng, đòi hỏi công nghệ giám sát, mô phỏng và thi công chính xác tới từng milimet. Điểm cốt lõi của mái cánh sen Long Thành không nằm ở vẻ hoành tráng, mà ở chỗ nó đặt ra một chuẩn mực mới cho công nghệ xây dựng sân bay tại Việt Nam. Khi một khối kết cấu hơn 5.300 tấn được nâng lên cao khoảng 16 m với sai số kiểm soát ở cấp milimet, câu hỏi không còn là "có làm được hay không" mà là "chúng ta chấp nhận mức độ rủi ro kỹ thuật nào". Việc chia mái thành các module lớn, lắp trên mặt đất rồi nâng đồng loạt lên vị trí thiết kế cho thấy lựa chọn dứt khoát: chấp nhận một bài toán kỹ thuật phức tạp để đổi lấy kiểm soát chất lượng và hình học của công trình. Đây là lựa chọn mang tính tuyên ngôn về năng lực ngành xây dựng, chứ không chỉ là một giải pháp thi công tiện lợi.
56 kích thủy lực và bài toán kiểm soát kết cấu 5.300 tấn
Mấu chốt kỹ thuật ấn tượng nhất của mái cánh sen Long Thành nằm ở hệ kích thủy lực nâng khối kết cấu nặng 5.300 tấn lên cao. Để đưa module mái trung tâm với 256 điểm kết nối, một phần vươn dài tới 41 m, lên vị trí thiết kế, nhà thầu dùng 56 kích thủy lực bố trí tại 14 điểm nâng, mỗi thiết bị chịu tải từ khoảng 40 đến 330 tấn. Đây không phải là một thao tác "nhấc lên và đặt xuống" đơn giản, mà là quá trình điều phối đồng bộ hàng chục thiết bị trong điều kiện mọi sai số đều có thể chuyển thành biến dạng nguy hiểm cho kết cấu. Theo thông tin kỹ thuật, khối mái được nâng đồng loạt lên cao khoảng 16 m và giám sát theo thời gian thực, với độ chính xác ở cấp milimet nhờ hệ thống giám sát tải trọng, mô phỏng quá trình nâng, công nghệ quét 3D và BIM. Cần nhấn mạnh rằng đội ngũ kỹ sư mất khoảng một năm chỉ để nghiên cứu, thiết kế và chuẩn bị phương án cho công đoạn này. Cái giá thời gian đó là cần thiết, bởi bất kỳ sự vội vàng nào trong điều phối 56 kích thủy lực nâng khối đều có thể xóa sổ thành quả hàng chục nghìn tấn thép đã được gia công và lắp dựng trước đó.
Nhà ga hành khách 35.000 tỷ: Khối kiến trúc khổng lồ đang tăng tốc hoàn thiện
Hệ mái cánh sen chỉ là phần nổi của một khối kiến trúc khổng lồ: nhà ga hành khách Long Thành gồm khối trung tâm và 3 cánh, một trệt và 3 tầng, tổng diện tích sàn khoảng 376.000 m². Gói thầu xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga trị giá hơn 35.000 tỷ đồng do liên danh Vietur đảm nhận, với các doanh nghiệp trong nước như Ricons, Newtecons, SOL E&C, Tổng công ty Xây dựng số 1, Vinaconex, ATAD, Phục Hưng Holdings, Hawee, Tổng công ty Xây dựng Hà Nội phối hợp cùng đối tác quốc tế đứng đầu là IC ICTAS của Thổ Nhĩ Kỳ. Tỷ lệ kết cấu thép sử dụng cho mái lên tới khoảng 36.000 tấn, vật liệu nhập khẩu nhưng gia công trong nước, cho thấy công trình là sự kết hợp giữa thiết kế toàn cầu và năng lực sản xuất nội địa. Phần bên trên mái là hệ 5 lớp, yêu cầu kiểm tra chặt từ độ phẳng, độ kín đến khả năng chống chịu thời tiết. Phía dưới là hệ trần nhôm áp mái lấy sáng gần 10.000 m² với đường nét uốn lượn mô phỏng nhụy và cánh sen. Kết cấu khổng lồ này không chỉ là nơi đón trả khách, mà là bài kiểm tra tổng hợp cho cả thiết kế kiến trúc, công nghệ xây dựng sân bay và tổ chức thi công đa tầng nấc.
Công nghệ và thiết bị: Tăng tốc trước giai đoạn vận hành thử
Sáng 4/10, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cùng đoàn công tác đã kiểm tra thực địa Cảng hàng không quốc tế Long Thành trước thời điểm dự án bước vào giai đoạn vận hành thử. Việc lãnh đạo Chính phủ xuất hiện tại công trường ở thời điểm này là tín hiệu rõ ràng: nhà ga hành khách 35.000 tỷ phải chứng minh không chỉ vẻ ngoài, mà cả năng lực vận hành bên trong. Tại khu vực trung tâm và cánh Tây, các nhà thầu đang đồng loạt hoàn thiện quầy check-in, tiểu cảnh và hàng loạt thiết bị phục vụ khai thác. Hệ thống thang cuốn, xử lý hành lý, máy soi chiếu và cầu ống lồng đã được chạy thử để kiểm tra khả năng vận hành. Ở góc độ kỹ thuật, đây là giai đoạn chuyển trọng tâm từ nâng khối, dựng khung sang tinh chỉnh công nghệ. Mọi quyết định kiến trúc của mái cánh sen – từ skylight lấy sáng tự nhiên đến trần nhôm uốn lượn – giờ phải chứng minh rằng chúng không làm khó dòng chảy hành khách, quy trình soi chiếu hay luồng hành lý. Một sân bay hiện đại không được đánh giá bằng số tấn thép đã dùng, mà bằng mức độ trơn tru của trải nghiệm vận hành hàng ngày; giai đoạn vận hành thử sẽ là nơi các hệ thống công nghệ xây dựng sân bay thể hiện giá trị thực của mình.
Liên minh nhà thầu trong–ngoài nước và thách thức kỹ thuật phía trước
Đằng sau mái cánh sen Long Thành là một mạng lưới nhà thầu đa tầng, từ thiết kế đến sản xuất và lắp dựng. CTCP Kết cấu thép ATAD đảm nhiệm khoảng 45.000 tấn kết cấu thép tại dự án, tương đương khoảng 80% tổng khối lượng kết cấu thép trong phạm vi công bố; riêng tháng 4/2025, ATAD cùng đối tác hoàn thành việc nâng module mái trung tâm hơn 5.300 tấn. ATAD phối hợp với VSL – doanh nghiệp kỹ thuật đến từ Thụy Sĩ chuyên về giải pháp nâng tải trọng lớn và kết cấu đặc biệt – để triển khai hệ thống nâng đồng bộ 5.300 tấn bằng 56 kích tại 14 điểm. Một nhà thầu Việt Nam khác là Vinaconex cũng tham gia thi công các cánh mái; tại khu vực Pier 3, đơn vị này là bên đầu tiên hoàn thành cất nóc kết cấu thép mái vào ngày 1/12/2024, sau đó lắp mái kim loại diện tích hơn 13.000 m² và dần hoàn thiện đủ các lớp chính tới tháng 5/2025. Nhìn vào cấu trúc liên danh Vietur, có thể thấy Long Thành không phải là "công trình ngoại quốc trên đất Việt Nam", mà là một bài toán hợp tác kỹ thuật nơi nhà thầu trong nước giữ phần lớn khối lượng kết cấu thép và trực tiếp đứng ở tuyến đầu thi công. Thách thức phía trước nằm ở việc duy trì đồng bộ giữa các chuẩn mực quốc tế về an toàn hàng không với thực tiễn thi công, vận hành tại chỗ. Mái cánh sen Long Thành vì thế không chỉ là biểu tượng mỹ thuật, mà là lời hứa về khả năng các doanh nghiệp Việt Nam xử lý những bài toán kỹ thuật phức tạp nhất trong công nghệ xây dựng sân bay.
