Phòng thực hành STEM: cú hích để học sinh nông thôn bước vào kỷ nguyên số
Phòng thực hành STEM là không gian học tập được trang bị thiết bị hiện đại để học sinh trực tiếp lập trình, lắp ráp robot, làm thí nghiệm khoa học, mô phỏng công nghệ và giải quyết bài toán gắn với đời sống, qua đó biến nội dung khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học từ lý thuyết khô khan thành trải nghiệm thực hành, giúp học sinh chuyển từ “học để biết” sang “học để làm” và “học để sáng tạo”. Điểm lớn nhất của làn sóng mở rộng phòng thực hành STEM hiện nay là sự dịch chuyển trọng tâm về phía trường học vùng sâu. Dự án tặng phòng thực hành STEM do Bộ Công an phối hợp cùng một doanh nghiệp viễn thông triển khai đã đồng loạt bàn giao cho các trường khó khăn tại Lào Cai, Thái Nguyên, Đắk Lắk, Cần Thơ, Tây Ninh, sau khi một trường ở Nghệ An nhận phòng vào cuối tháng 8. Điều này cho thấy giáo dục khoa học công nghệ không còn là đặc quyền của thành phố mà đang dần trở thành quyền tiếp cận cơ bản của học sinh nông thôn.
Từ phòng học đơn sơ đến không gian sáng tạo: sự đổi đời của trường học vùng sâu
Ở những trường học vùng sâu, nơi điều kiện sống và kinh tế còn nhiều thiếu thốn, sự xuất hiện của phòng thực hành STEM tạo ra một bước ngoặt rõ rệt. Tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú Mường Khương (Lào Cai), lớp học mới được cải tạo vang lên tiếng cười và tiếng thảo luận khi học sinh lần đầu tự lắp bánh răng, mạch điện, thi robot mô hình và làm quen với AI, IoT, studio hoạt hình. Các khái niệm khoa học vốn trừu tượng trên sách vở trở nên gần gũi, có thể “chạm tay vào”. Quan trọng hơn, mỗi phòng thực hành STEM không chỉ là tập hợp máy móc, internet cáp quang tốc độ cao, bảng tương tác, bộ robotics… mà là một không gian cho trẻ em tự khám phá, thực hành và sáng tạo, từ đó nuôi dưỡng tình yêu khoa học công nghệ và giúp các em tự tin hình dung tương lai của mình. Những lớp học từng thiếu thí nghiệm giờ trở thành nơi học sinh nông thôn thử nghiệm ý tưởng, chấp nhận sai, sửa và học lại – đúng bản chất của tư duy khoa học.
STEM Innovation PetroVietnam: mạng lưới hạ tầng khoa học phủ từ thành thị đến miền núi
Nếu các dự án từ thiện giúp lấp những khoảng trống cấp thiết ở một số trường học vùng sâu, thì chương trình STEM Innovation PetroVietnam đang tạo ra một cấu trúc hạ tầng giáo dục khoa học công nghệ mang tính hệ thống. Xuất phát từ ý tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chương trình đã xây dựng và đưa vào vận hành 105 phòng STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Theo một chuyên gia STEM, Việt Nam hiện có khoảng 115 phòng FabLab và đã vươn lên dẫn đầu Đông Nam Á về mạng lưới mô hình này. Điểm đặc biệt là độ phủ rất rộng: từ đô thị lớn đến nông thôn, từ đồng bằng đến miền núi. Các phòng học được thiết kế theo chuẩn FabLab, NGSS, ISTE, CSTA, với bảng tương tác thông minh, bộ lập trình, robotics, mô hình khoa học, dụng cụ thí nghiệm. Đây không chỉ là nâng cấp thiết bị, mà là cách một doanh nghiệp chủ động cụ thể hóa các nghị quyết coi giáo dục là quốc sách hàng đầu và xem khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực chính của phát triển.
Khi học sinh vùng khó khăn được “học để làm” chứ không chỉ “học để thi”
Điều đáng giá nhất của phòng thực hành STEM là sự thay đổi trong cách học. Ở các không gian này, học sinh không còn bị giới hạn vào ghi chép và học thuộc mà được trực tiếp lập trình, điều khiển robot, thiết kế mô hình, sử dụng cảm biến và cùng nhau xử lý bài toán đời sống. Kiến thức liên môn khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học kết nối thành dự án thực tế, yêu cầu hợp tác, giao tiếp và sáng tạo. Giáo viên cũng có thêm điều kiện để tổ chức bài học theo dự án, gắn nội dung với bối cảnh địa phương, từ sản xuất nông nghiệp đến bài toán môi trường. Việc được tập huấn trực tiếp bởi chuyên gia STEM trong dự án phối hợp với doanh nghiệp viễn thông giúp thầy cô ở trường vùng sâu tự tin làm chủ môi trường học tập mới, thay vì loay hoay trước máy móc hiện đại. Với học sinh, đây là không gian an toàn để thử nghiệm, chấp nhận thất bại, điều chỉnh giải pháp và từng bước hình thành tư duy khoa học, kỹ năng hợp tác, năng lực sáng tạo.
Thu hẹp khoảng cách thành thị – nông thôn: từ chủ trương đến hạ tầng cụ thể
Không thể nói đến công bằng giáo dục nếu học sinh nông thôn mãi chỉ học khoa học trên giấy trong khi học sinh thành phố được tiếp cận robot, AI, IoT ngay từ THCS. Các phòng thực hành STEM đang là câu trả lời rõ ràng: hạ tầng được mang tới chính nơi thiếu thốn nhất. Chương trình STEM Innovation PetroVietnam đã bổ sung phần hạ tầng thực hành còn thiếu cho giáo dục phổ thông, thu hẹp khoảng cách về điều kiện học giữa các vùng miền. Dự án tặng phòng STEM cho các trường ở Lào Cai, Thái Nguyên, Đắk Lắk, Cần Thơ, Tây Ninh tiếp tục nhắm tới những địa bàn khó khăn về đời sống và kinh tế. Trong bối cảnh các nghị quyết mới của Bộ Chính trị nhấn mạnh nhân lực, hạ tầng, công nghệ chiến lược và coi doanh nghiệp, người dân là trung tâm, nguồn lực và động lực chính của quá trình đổi mới, sự tham gia của các tập đoàn dầu khí, công nghệ, quỹ từ thiện cho thấy mô hình xã hội hóa giáo dục khoa học công nghệ đang vận hành thực chất. Đây không phải câu chuyện vài phòng học đẹp để cắt băng, mà là bước đi dài hạn giúp học sinh nông thôn có cơ hội cạnh tranh bình đẳng hơn trong nền kinh tế số.
