Hỗ trợ phải nối dài qua cả chặng đường học tập
Hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số là tập hợp chính sách và hoạt động giúp các em có điều kiện đến trường, tiến bộ trong học tập, được chăm lo về tâm lý và tiếp cận cơ hội học tập, việc làm sau khi tốt nghiệp. Vấn đề không chỉ là các chế độ có được triển khai hay không, mà còn là liệu sự hỗ trợ có tiếp tục khi học sinh rời ghế phổ thông. Tại xã Hàm Thuận Bắc, chính quyền xác định thực hiện chính sách cho học sinh dân tộc thiểu số là nhiệm vụ quan trọng, tổ chức tuyên truyền qua trường học, trưởng thôn, họp phụ huynh và sinh hoạt cộng đồng. Trong khi đó, đoàn giám sát của Ban Dân tộc HĐND thành phố Đồng Nai xem xét việc đào tạo và sử dụng học sinh DTTS sau tốt nghiệp THPT tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Bù Gia Mập. Hai câu chuyện cùng đặt ra một yêu cầu: chính sách cần theo các em đến tận cơ hội học tiếp và tìm việc.
Từ hỗ trợ ở trường đến vướng mắc về chính sách
Ở Hàm Thuận Bắc, khoảng 800 học sinh dân tộc thiểu số đang học từ mầm non đến trung học cơ sở; tỷ lệ chuyên cần bình quân vượt 97%. Nhà trường quan tâm đến học tập, rèn luyện, tâm lý và điều kiện học tập; địa phương phối hợp rà soát đối tượng, hướng dẫn hồ sơ và phổ biến quyền lợi, trách nhiệm của học sinh, phụ huynh. Các chính sách được nêu gồm Nghị định 66/2025/NĐ-CP, hỗ trợ bảo hiểm y tế 100% cho học sinh thuộc nhóm DTTS ở thôn đặc biệt khó khăn và chính sách đặc thù theo Nghị quyết 04/2021/NQ-HĐND của tỉnh Bình Thuận (cũ). Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch UBND xã Lê Thị Hoa Nở, nghị quyết này đã bị bãi bỏ, còn Nghị quyết 43/2026/NQ-HĐND thay thế không áp dụng cho học sinh mẫu giáo, phổ thông, gây ảnh hưởng đến việc học. Đây là dấu hiệu cho thấy chính sách học sinh DTTS cần được rà soát để tránh đứt quãng quyền lợi.
Việc địa phương thường xuyên theo dõi, đôn đốc và hướng dẫn thực hiện là cần thiết, nhưng nguồn lực còn hạn chế trong khi nhu cầu về giáo dục, hạ tầng, sinh kế và đào tạo nghề vẫn lớn. Xã cũng đề nghị các sở, ngành tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ cho cấp cơ sở. Nếu thủ tục thay đổi mà thông tin đến phụ huynh chậm hoặc không rõ, người cần hỗ trợ có nguy cơ bị bỏ sót; vì thế, tuyên truyền phải đi cùng hướng dẫn hồ sơ và giải đáp vướng mắc.
Sau tốt nghiệp: có người học tiếp, nhưng dữ liệu còn thiếu
Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Bù Gia Mập, học sinh DTTS chiếm 92–95% trong tổng số 420–474 học sinh mỗi năm suốt 5 năm học; đông nhất là các em thuộc dân tộc Xtiêng, Tày và Nùng. Tỷ lệ tốt nghiệp THPT đạt 99–100%. Trong 426 học sinh DTTS tốt nghiệp được thống kê, 223 em trúng tuyển đại học, cao đẳng, tương đương 52,3%. Đây là kết quả đáng ghi nhận, nhưng tuyển sinh không đồng nghĩa với việc đã bảo đảm được hành trình sau phổ thông. Trong số người tốt nghiệp đại học, cao đẳng được thống kê, 8 em trở về địa phương công tác, 43 em không trở về và 10 em trở về nhưng chưa có việc làm. Những con số này khiến câu hỏi về hiệu quả đào tạo sau THPT trở nên cụ thể: học sinh học được ngành gì, có việc làm phù hợp không và địa phương có thể giữ chân nguồn nhân lực ra sao?
Nhà trường cho biết việc theo dõi gặp khó khăn vì không còn trực tiếp quản lý học sinh sau tốt nghiệp, trong khi chưa có cơ sở dữ liệu liên thông giữa trường, cơ sở giáo dục đại học, địa phương và đơn vị sử dụng lao động. Vì vậy, thông tin về học tiếp, học nghề và việc làm chưa được cập nhật đầy đủ. Đoàn giám sát đề nghị tiếp tục nâng chất lượng giáo dục, đồng thời nghiên cứu cơ chế theo dõi, quản lý thông tin sau tốt nghiệp; Phó Trưởng ban Dân tộc HĐND thành phố La Văn Trường cũng yêu cầu rà soát vướng mắc và phối hợp đề xuất giải pháp. Muốn hỗ trợ có tác dụng đến cùng, cần xác định rõ đầu mối cập nhật và chia sẻ thông tin, thay vì để mỗi trường tự lần tìm học sinh sau khi các em rời trường.
Đánh giá chính sách bằng cơ hội sau phổ thông
Hai địa phương cho thấy hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số không thể dừng ở việc chi trả đúng chế độ hay duy trì tỷ lệ đến lớp cao. Những kết quả ở bậc phổ thông là nền tảng, nhưng cơ hội học đại học, cao đẳng, học nghề và có việc làm mới phản ánh mức độ liên tục của chính sách. Việc giám sát tại Bù Gia Mập đã nhận diện một điểm nghẽn thực tế: thiếu dữ liệu và cơ chế phối hợp khiến hành trình của học sinh sau tốt nghiệp khó được theo dõi. Trong khi đó, thay đổi chính sách tại Hàm Thuận Bắc nhấn mạnh nhu cầu cập nhật hướng dẫn để quyền lợi không bị gián đoạn. Kết luận cần rõ ràng: hỗ trợ chỉ trọn vẹn khi địa phương, nhà trường và cơ quan đào tạo cùng theo dõi được học sinh từ lúc đến lớp đến khi tìm được hướng đi ổn định sau THPT.
