Mưa lũ và bài toán ưu tiên: an toàn trên hết hay tiến độ dự án?
Mưa lũ công trình giao thông là tình huống các dự án xây dựng hạ tầng, đặc biệt là đường bộ và cầu cống, bị ảnh hưởng trực tiếp bởi mưa lớn kéo dài, ngập úng cục bộ và mực nước sông dâng cao, buộc phải tạm dừng thi công Việt Nam để bảo đảm an toàn cho người lao động, thiết bị và kết cấu công trình. Khi nước sông Bôi tại trạm Hưng Thi lên tới 13,83 m, cao hơn báo động 3 tới 0,83 m và được dự báo có thể vượt báo động 3 khoảng 3 m, việc tiếp tục thi công trong điều kiện này không còn là lựa chọn, mà trở thành rủi ro không thể chấp nhận. Lựa chọn dừng lại, dù gây chậm tiến độ, là phép thử cho mức độ nghiêm túc của các chủ đầu tư và cơ quan quản lý trong việc đặt an toàn lao động mưa lụt lên trên mọi mục tiêu tiến độ.
Bộ Xây dựng siết chỉ đạo: khắc phục sự cố hạ tầng song hành với kiểm soát giao thông
Điểm đáng chú ý là phản ứng khá quyết liệt và có hệ thống từ cơ quan quản lý. Bộ Xây dựng đã ban hành văn bản gửi các Cục Đường bộ, Đường sắt, Hàng hải, Đường thủy, Hàng không và các Sở Xây dựng Phú Thọ, Ninh Bình, Thanh Hóa cùng Tập đoàn Đường sắt Quốc gia về việc chủ động ứng phó với lũ trên các tuyến sông. Thông điệp ở đây rất rõ: không chờ sự cố rồi mới xử lý. Ở góc độ khắc phục sự cố hạ tầng, Bộ yêu cầu bố trí lực lượng, vật tư và phương tiện để kịp thời khắc phục sự cố, bảo đảm giao thông thông suốt trên các trục giao thông chính khi xảy ra mưa lớn, ngập lụt. Đây không chỉ là chỉ đạo kỹ thuật, mà là lời nhắc rằng mọi công trình giao thông, dù đang thi công hay đã khai thác, đều phải đặt tính liên tục của mạng lưới giao thông lên hàng đầu. Việc tổ chức lực lượng canh gác, kiểm soát, hỗ trợ và hướng dẫn giao thông tại các ngầm, tràn, khu vực ngập sâu, nước chảy xiết cũng cho thấy cách tiếp cận chủ động: cắt đứt hành vi mạo hiểm của người dân trước khi tai nạn xảy ra.
Ninh Bình: tạm dừng thi công để giữ mạng người và chất lượng công trình
Ninh Bình đang trở thành ví dụ điển hình cho việc dám dừng để bảo đảm an toàn. Theo bản tin lũ khẩn cấp, lúc 5h ngày 17/9, mực nước trên sông Đáy tại Phủ Lý đạt 4,42 m, cao hơn báo động 3 là 0,42 m, còn tại Ninh Bình đạt 3,04 m, nhỉnh hơn báo động 3 là 0,04 m. Trong bối cảnh đó, việc nhiều dự án trọng điểm tạm dừng thi công để triển khai các biện pháp phòng, chống thiên tai không phải là động thái “thủ tục”, mà là yêu cầu sinh tử. Trên công trường tuyến đường N5 kết nối đường vành đai 5 với Quốc lộ 21 và cầu qua sông Đáy, mưa lớn kéo dài từ ngày 16 đến sáng 17/9 đã gây ngập úng cục bộ khu vực thi công. Các đơn vị thi công buộc phải chính thức dừng mọi hoạt động từ sáng 17/9 để bảo đảm an toàn cho người lao động, máy móc và chất lượng kết cấu. Thay vì cố “chạy tiến độ”, nhà thầu ưu tiên di chuyển toàn bộ máy móc, thiết bị đến khu vực an toàn, dựng đê tạm ngăn nước tràn công trường, vận hành, nạo vét hệ thống tiêu thoát lũ, gia cố sà lan, cần cẩu và lập đội xung kích phòng, chống lũ trực 24/24 tại hiện trường. Đây là cách làm thể hiện rõ quan điểm: chậm một vài ngày thi công vẫn hơn đánh đổi bằng tai nạn lao động hay hư hỏng công trình.
Chỉ đạo tại địa phương: dừng công trường, giữ an toàn cho dân và tuyến chính
Song song với Bộ Xây dựng, chính quyền địa phương cũng không đứng ngoài cuộc. Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình Nguyễn Thanh Bình đã ký Công điện số 08/CD-UBND yêu cầu các sở, ngành, địa phương khẩn trương triển khai biện pháp ứng phó lũ trên các tuyến sông, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của người dân và hệ thống đê điều. Yêu cầu này không chỉ nhắm đến công trường, mà còn toàn bộ cộng đồng dân cư nằm trong vùng ảnh hưởng. Các địa phương được lệnh tổ chức lực lượng tuần tra, canh gác, kiểm soát giao thông, đặc biệt tại các hầm chui, ngầm tràn, bến đò, điểm ngập sâu, nước chảy xiết, kiên quyết không cho người và phương tiện đi qua khu vực không bảo đảm an toàn. Đó là một quyết định khó, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, lưu thông hàng ngày, nhưng là quyết định đúng. Người dân được yêu cầu theo dõi sát dự báo thời tiết, cảnh báo lũ, tránh khu vực ngập sâu, đường tràn, tuyến đường không an toàn, chủ động bảo vệ người, tài sản, hoa màu, vật nuôi và chấp hành lệnh sơ tán khi có chỉ đạo. Rủi ro lớn nhất lúc này không phải là trễ hẹn công trình, mà là chủ quan của con người.
Giảm thiểu chậm tiến độ: an toàn lao động mưa lụt là điều kiện tiên quyết
Nỗi lo chậm tiến độ là có thật, nhưng cách xử lý đang dần đi theo hướng bài bản hơn thay vì chạy theo con số. Các đơn vị thi công tại Ninh Bình không chỉ dừng lại ở việc “đóng băng” công trường mà còn lập đội phản ứng nhanh trực 24/24 để quản lý, kiểm tra, đánh giá mức độ an toàn của khối lượng thi công, thiết bị, phương tiện, đặc biệt ở khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ quét, ngập sâu dọc sông. Đồng thời, họ xây dựng kế hoạch sản xuất bù tiến độ ngay khi nước rút nhằm hoàn thành dự án đúng cam kết. Nhìn rộng hơn, việc Bộ Xây dựng yêu cầu các cơ quan, đơn vị duy trì trực ban 24/24 h, báo cáo kịp thời để triển khai biện pháp ứng phó cho thấy chủ trương nhất quán: mưa lũ công trình giao thông không còn là chuyện bất ngờ hàng năm, mà phải được tích hợp vào quy trình quản lý rủi ro. Khái niệm an toàn lao động mưa lụt, với những yêu cầu cụ thể như dừng thi công khi có bão lũ, đảm bảo an toàn cho cẩu tháp, vận thăng, giàn giáo và thiết bị làm việc trên cao, cần được coi là chuẩn mực bắt buộc chứ không phải khuyến nghị. Chỉ khi đó, mục tiêu khắc phục sự cố hạ tầng nhanh, bảo đảm giao thông thông suốt trên các trục chính mới không đi ngược lại trách nhiệm bảo vệ sinh mạng người lao động và cộng đồng.
