Thông điệp cốt lõi: Lạm thu và ép học thêm giờ là trách nhiệm của người đứng đầu
Quy định mới về xử lý lạm thu trong trường học là tập hợp các biện pháp kỷ luật và cơ chế minh bạch nhằm chấm dứt tình trạng phí học không hợp pháp, lớp thêm bắt buộc và các hình thức ép buộc kinh tế khác đối với phụ huynh, đồng thời quy trách nhiệm hiệu trưởng và cơ quan quản lý trực tiếp khi để xảy ra vi phạm. Thông điệp chính rất rõ: nếu trong trường vẫn tồn tại lạm thu, ép học thêm, người đầu tiên phải trả giá là hiệu trưởng và đơn vị giám sát. Đây không chỉ là việc “siết” thêm vài quy định, mà là cú xoay trục sang văn hóa minh bạch, liêm chính trong quản trị trường công, đặt quyền lợi phụ huynh và học sinh lên trên mọi “thành tích bề nổi” trong dạy và học.
Chỉ thị mới nói gì về lạm thu, lớp thêm và trách nhiệm hiệu trưởng?
Thủ tướng đã ban hành Chỉ thị 31 về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026–2027, trong đó nhấn mạnh kỷ luật, trách nhiệm giải trình và xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính trong ngành giáo dục. Không chỉ yêu cầu tinh gọn bộ máy, giảm biên chế quản lý, tăng giáo viên trực tiếp đứng lớp, Chỉ thị còn đi thẳng vào vấn đề mà phụ huynh quan tâm nhất: phí học không hợp pháp và lớp thêm bắt buộc. Các địa phương phải công khai, minh bạch toàn bộ khoản thu theo đúng quy định, đồng thời công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu và dạy thêm, học thêm trái phép. Quan trọng hơn, người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan trực tiếp quản lý sẽ bị xử lý nghiêm nếu để xảy ra thu tiền quá quy định, ép buộc hay gợi ý học thêm gây áp lực cho học sinh và phụ huynh.
Quyền lợi phụ huynh: nhận diện phí hợp pháp và cách lên tiếng
Với các yêu cầu mới, quyền lợi phụ huynh được đặt ở vị trí trung tâm. Các khoản thu hợp pháp phải được công khai, có căn cứ quy định và được thông báo rõ ràng; bất kỳ khoản đóng góp “tự nguyện” nào nhưng gắn với ép buộc, đe dọa xếp lớp hay ảnh hưởng điểm số đều có dấu hiệu phí học không hợp pháp. Tương tự, lớp thêm chỉ được phép khi hoàn toàn tự nguyện; mọi hình thức lớp thêm bắt buộc, gợi ý “nên” học thêm với giáo viên môn chính, hoặc gắn việc tham gia lớp thêm với kết quả học tập đều trái tinh thần Chỉ thị. Các ủy ban nhân dân địa phương buộc phải công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm, học thêm trái phép, tạo kênh chính thức để phụ huynh báo cáo và bảo vệ mình trước mọi hình thức gây áp lực tài chính từ phía nhà trường.
Cải cách rộng hơn: từ chống lạm thu đến minh bạch quản trị trường công
Siết chặt lạm thu và dạy thêm chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh cải cách giáo dục đang được thúc đẩy. Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo tăng kỷ luật, tăng trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ, xây dựng giải pháp thoát khỏi bệnh thành tích trong dạy, học và kiểm tra, đánh giá. Đồng thời, bộ phối hợp với Bộ Nội vụ để cơ cấu lại đội ngũ, tăng số giáo viên đứng lớp, hoàn thành rà soát, sắp xếp và tuyển đủ giáo viên ngay từ đầu năm học 2026–2027. Các địa phương phải hoàn thành việc sắp xếp lại mạng lưới trường mầm non, tiểu học, THCS, giáo dục thường xuyên trước ngày 31/8, và rà soát lại phân cấp, thẩm quyền quản lý đến cấp xã trước 31/12. Việc công khai học phí, công khai đầu mối tiếp nhận phản ánh về lạm thu và dạy thêm trái phép là bước đi cụ thể để xây dựng môi trường trường công minh bạch, có người chịu trách nhiệm đến cùng.
Từ quy định đến thực tế: phụ huynh cần làm gì để biến quyền thành sức mạnh?
Nếu chỉ dừng ở văn bản, những quy định mạnh mẽ về trách nhiệm hiệu trưởng và xử lý phí học không hợp pháp sẽ khó tạo ra thay đổi thật sự. Để Chỉ thị đi vào đời sống, phụ huynh cần chủ động đọc kỹ các thông báo thu chi, yêu cầu nhà trường giải thích cơ sở pháp lý đối với khoản thu còn băn khoăn; kiên quyết từ chối lớp thêm bắt buộc hoặc mọi yêu cầu đóng tiền gắn với đe dọa quyền lợi học sinh; sử dụng số điện thoại công khai của địa phương để phản ánh khi thấy dấu hiệu lạm thu, ép học thêm; và liên kết với các phụ huynh khác để phản hồi tập thể, giảm áp lực cá nhân. Khi phụ huynh sử dụng đầy đủ quyền lợi của mình, kèm theo cơ chế xử phạt rõ ràng với người đứng đầu, lạm thu và lớp thêm ép buộc mới có cơ hội bị đẩy lùi khỏi trường học.
