Công nghệ có ý nghĩa khi bắt đầu từ đời sống
Giáo dục STEM là cách tổ chức việc học kết nối khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học với trải nghiệm thực tế, để học sinh đặt câu hỏi, thử giải pháp và hiểu kiến thức qua những vấn đề quanh mình. Cách tiếp cận ấy có ý nghĩa đặc biệt với học sinh vùng cao: cơ hội chạm vào công nghệ cần song hành với những bài học gần gũi bản làng, thay vì bê nguyên mô hình của miền xuôi.
Đầu tháng 11, học sinh Trường THCS Thuận ở xã Lìa rời lớp để tìm hiểu văn hóa ngay tại bản. Các em quan sát, chạm tay và thử những nhạc cụ như đàn Ta lư, khèn, sáo, trống, cùng vật dụng sinh hoạt như gùi và a chói. Đây chưa phải trải nghiệm robotics, nhưng thể hiện một nguyên tắc đáng giữ khi dạy công nghệ: học sinh cần được làm, quan sát và liên hệ điều mới với điều mình đã biết.
Với các em, công nghệ không nên là thiết bị xa lạ được trưng trong phòng học. Nó có thể trở thành công cụ để hiểu rõ hơn về quê hương và tìm cách giải quyết những vấn đề cụ thể ở đó.
Phòng STEM tạo điều kiện để học sinh thử và sáng tạo
Tại Trường THCS Lê Quý Đôn ở phường Minh Xuân, phòng thực hành STEM được đưa vào sử dụng từ năm học 2025-2026, với bảng tương tác thông minh, hệ thống AI-IoT, Robotics VEX, máy in 3D, máy cắt CNC và các bộ thí nghiệm về năng lượng, môi trường. Những thiết bị này mở rộng lựa chọn cho giờ học: học sinh có thể tiếp cận kiến thức khoa học, công nghệ bằng trải nghiệm thay vì chỉ nghe giảng.
Thiết bị hiện đại chỉ phát huy tác dụng khi giáo viên đủ tự tin hướng dẫn. Trường đã cử 10 giáo viên tập huấn trực tiếp tại Hà Nội và tổ chức bồi dưỡng trực tuyến vào tối thứ năm hằng tuần. Đây là phần nền ít bắt mắt hơn robot hay máy in 3D, nhưng quyết định liệu phòng học có trở thành nơi học sinh thực sự tư duy, hợp tác và sáng tạo hay không.
Ở Trường THCS Lý Tự Trọng tại xã Vị Xuyên, định hướng kết hợp STEM, robotics, AI và tiếng Anh cũng nhấn mạnh mục tiêu rộng hơn kỹ năng bấm nút: giúp học sinh dùng công nghệ để tự học, nghiên cứu và giải quyết vấn đề.
Trải nghiệm robotics cần đi cùng người hướng dẫn và sự lan tỏa
Tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT Đồng Văn, robotics và AI từng khó tiếp cận với cả giáo viên lẫn học sinh. Cô Vàng Thị Dính tự học lập trình, robot và AI qua các khóa trực tuyến, rồi đưa kiến thức vào hoạt động của trường. Đội robot đầu tiên được thành lập và các ngày hội STEM giúp học sinh trực tiếp làm quen với công nghệ.
Điểm đáng chú ý không chỉ là một đội robot, mà là cách cơ hội được chia sẻ. Cô Dính kết nối 20 trường THCS trong khu vực và tổ chức tập huấn về robot. Trải nghiệm robotics vì thế không còn phụ thuộc hoàn toàn vào việc một trường sở hữu thiết bị: giáo viên chủ động học hỏi và kết nối có thể đưa hoạt động đến thêm nhiều học sinh.
Hạ tầng số của tỉnh đang tạo thêm điều kiện, dù mức độ trang bị chưa đồng đều: toàn bộ cơ sở giáo dục có Internet, hơn 95% trường tiểu học và 100% trường THCS, THPT có phòng máy tính; 222 trong tổng số 695 trường phổ thông có phòng học trực tuyến. Những con số này cho thấy nền tảng đang được củng cố, nhưng thiết bị cần đi cùng giáo viên được hỗ trợ và hoạt động thực hành thường xuyên.
Gắn bài học với nương rẫy để kiến thức có ích
Ở xã Lìa, câu lạc bộ STEM cùng giáo viên đưa học sinh đến nương lúa rẫy để thảo luận về cách canh tác. Các em tìm hiểu chu kỳ sinh trưởng của cây, đặc tính đất và đặt câu hỏi liệu kiến thức khoa học, kỹ thuật có thể giúp cải thiện vụ mùa, giảm nhọc nhằn cho gia đình hay không. Đó là học STEM theo cách bắt đầu từ điều học sinh nhìn thấy mỗi ngày, rồi mở rộng sang quan sát, suy luận và tìm giải pháp.
Kiểu học này cũng giúp công nghệ và tri thức hiện đại không tách rời bản sắc địa phương. Học sinh có thể nghĩ về việc kết hợp bảo tồn văn hóa với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với nhà sàn và nương rẫy. Khi bài học gợi được những câu hỏi như vậy, STEM không chỉ chuẩn bị cho một nghề công nghệ; nó rèn năng lực nhìn vấn đề từ nhiều phía và chủ động cải thiện cuộc sống.
Trong năm học 2026-2027, tỉnh dự kiến có thêm sáu trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại Thanh Thủy, Minh Tân, Pà Vầy Sủ, Phố Bảng, Sơn Vĩ và Xín Mần, với 201 lớp cho khoảng 6.944 học sinh. Bước tiếp theo nên là bảo đảm những điều kiện mới đi cùng chương trình thực hành phù hợp từng địa phương. Mở phòng học là khởi đầu; để cơ hội công nghệ bền vững, học sinh cần được trải nghiệm đều đặn và thấy kiến thức có thể phục vụ chính cộng đồng mình.






