Tín hiệu tích cực từ nghiên cứu trên trẻ nhỏ
Vắc xin viêm não Nhật Bản thế hệ mới là chế phẩm phòng bệnh do Việt Nam nghiên cứu, được đánh giá về độ an toàn và khả năng tạo miễn dịch trên trẻ khỏe mạnh từ 9 đến 24 tháng tuổi. Kết quả bước đầu đáng chú ý: vắc xin được dung nạp tốt và tạo đáp ứng miễn dịch cao. Đây là tín hiệu có ý nghĩa, nhưng chưa đồng nghĩa sản phẩm đã được cấp phép hay có thể thay thế các vắc xin đang sử dụng.
Thông tin nghiên cứu được nêu tại Hội thảo Khoa học Y học dự phòng năm 2026 ở Hà Nội ngày 23-10, trong dịp kỷ niệm 65 năm thành lập Hội Y học dự phòng Việt Nam. Sản phẩm do Công ty Vaccine và Sinh phẩm số 1 thuộc Bộ Y tế nghiên cứu, sản xuất. Việc xác định liều tối ưu trên nhóm trẻ nhỏ giúp tạo nền tảng cho bước đánh giá tiếp theo. Tuy nhiên, để biến kết quả phòng thí nghiệm và thử nghiệm thành lựa chọn thực tế cho gia đình, điều quan trọng là hồ sơ phải vượt qua thẩm định theo quy định.
Công nghệ trong nước, lợi ích vượt khỏi phòng thí nghiệm
Điểm khác biệt đáng chú ý của vắc xin thế hệ mới là được phát triển trên tế bào Vero, sử dụng công nghệ nuôi cấy tế bào. Đây là hướng đi có thể giúp Việt Nam mở rộng năng lực sản xuất và chủ động hơn về nguồn cung, thay vì chỉ tập trung vào việc tạo ra một sản phẩm mới. Với người dân, năng lực trong nước có thể hỗ trợ nguồn cung ổn định hơn khi vắc xin được cấp phép và sản xuất, dù mức độ tiếp cận thực tế còn phụ thuộc vào kế hoạch triển khai.
Lý do đầu tư cho phòng bệnh rất rõ: viêm não Nhật Bản lây qua muỗi mang vi rút, có thể gây sốt cao, co giật, hôn mê, tổn thương thần kinh và tử vong. Lịch sử tiêm chủng trong nước cho thấy giá trị của biện pháp này: vắc xin đã được sản xuất từ năm 1992, đưa vào Chương trình tiêm chủng mở rộng năm 1997; độ bao phủ rộng góp phần giảm 40–50% tỷ lệ mắc bệnh và di chứng thần kinh. Bởi vậy, thành tựu mới đáng được nhìn nhận như năng lực y tế dự phòng, không chỉ là một sản phẩm.
Đăng ký là cửa ải trước tham vọng vươn ra quốc tế
Hiện đơn vị nghiên cứu đang hoàn thiện hồ sơ đăng ký lưu hành vaccine để trình cơ quan có thẩm quyền xem xét. Đây là bước quyết định giữa một kết quả nghiên cứu đáng khích lệ và một sản phẩm được sử dụng rộng rãi. Sau khi được cấp phép chính thức, Vabiotech dự kiến triển khai sản xuất quy mô công nghiệp để cung ứng ra thị trường. Vì thế, chưa nên xem vắc xin đã sẵn sàng lưu hành; khả năng tiếp cận của người dân còn chờ quyết định cấp phép và kế hoạch cung ứng.
Tự phát triển một vắc xin chủ lực là bằng chứng Việt Nam có thể tiến xa hơn vai trò sản xuất các sản phẩm đã có, nhưng tham vọng quốc tế cần đi cùng dữ liệu đầy đủ, chất lượng nhất quán và sự chấp thuận của từng thị trường. Các nguồn hiện nêu lộ trình thẩm định trong nước, chưa xác nhận kế hoạch cấp phép hay phân phối toàn cầu. Dẫu vậy, năng lực làm chủ công nghệ và chủ động nguồn cung là nền móng có giá trị: nếu được củng cố bằng quy trình đánh giá nghiêm ngặt, thành tựu này có thể mở thêm cơ hội đóng góp cho y tế ngoài biên giới.
