Bước ngoặt: Việt Nam tiến tới độc lập vắc xin thế hệ mới
Hợp tác vắc xin Việt Pháp giữa Sanofi và VNVC là thỏa thuận chiến lược nhằm sản xuất ba loại vắc xin thế hệ mới ngay tại Việt Nam, biến nhà máy VNVC thành cơ sở đầu tiên ở Đông Nam Á được ưu tiên chuyển giao công nghệ sinh phẩm hiện đại để chủ động nguồn cung vắc xin thiết yếu cho trẻ em và người lớn, giảm phụ thuộc nhập khẩu và nâng cao năng lực phòng dịch quốc gia.
Điều đáng nói ở thỏa thuận này không chỉ là thêm một dây chuyền sản xuất, mà là bước tái định vị vai trò của Việt Nam trong chuỗi sản xuất vắc xin Đông Nam Á. Ngày 10.9, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Sanofi và VNVC trao tuyên bố chung ưu tiên sản xuất 3 vắc xin thế hệ mới tại Nhà máy Vắc xin và Sinh phẩm VNVC. Đây là tín hiệu rõ ràng: Việt Nam không muốn chỉ là thị trường tiêu thụ vắc xin, mà là trung tâm sản xuất có tiếng nói công nghệ. Hướng đi này thể hiện tham vọng độc lập vắc xin Việt Nam, nhưng cũng đặt ra bài toán về năng lực hấp thụ công nghệ, quản trị chất lượng và xây dựng niềm tin với khu vực.
Sanofi–VNVC partnership: Ba vắc xin chiến lược và tầm nhìn khu vực
Tuyên bố ưu tiên sản xuất vắc xin 6 trong 1, vắc xin cúm mùa và vắc xin não mô cầu tại nhà máy VNVC ở Tây Ninh cho thấy Sanofi VNVC partnership không nhắm đến phân khúc ngách, mà đánh thẳng vào các nhu cầu tiêm chủng cơ bản có quy mô thị trường lớn. Đây là những sản phẩm thuộc nhóm công nghệ chiến lược, có nhu cầu sử dụng cao ở nhiều độ tuổi, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi. Nếu làm tốt, VNVC không chỉ đáp ứng thị trường trong nước mà còn có cơ hội trở thành nguồn cung cho toàn khu vực.
Theo kế hoạch, Nhà máy Vắc xin và Sinh phẩm VNVC được đầu tư giai đoạn đầu hơn 2.500 tỉ đồng, diện tích hơn 26.000 m², công suất thiết kế khoảng 100–120 triệu liều vắc xin mỗi năm, hướng tới đạt chuẩn WHO-GMP, EU-GMP và FDA-cGMP. Lộ trình là: hoàn thành xây dựng năm 2027, bắt đầu sản xuất từ 2028, thương mại hóa 2–3 sản phẩm vào năm 2029, và từ 2030 phấn đấu mỗi năm bổ sung một sản phẩm mới. Một phát biểu có thể trích dẫn ở đây là: “Theo kế hoạch, nhà máy hoàn thành xây dựng năm 2027, bắt đầu sản xuất từ năm 2028 và dự kiến thương mại hóa từ năm 2029, với mục tiêu cung ứng hàng chục triệu liều vắc xin mỗi năm.” Nếu lộ trình này được giữ vững, Việt Nam lần đầu có một cơ sở vắc xin tư nhân mang tầm khu vực, đủ sức tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
| Yếu tố chiến lược | Nội dung chính | Tác động dự kiến |
|---|---|---|
| Danh mục vắc xin | 6 trong 1, cúm mùa, não mô cầu | Bao phủ rộng các nhóm tuổi, nhu cầu tiêm chủng cơ bản |
| Công suất thiết kế | 100–120 triệu liều/năm | Đủ khả năng đáp ứng thị trường trong nước và xuất khẩu khu vực |
| Thương mại hóa | Bắt đầu từ 2029 với 2–3 sản phẩm | Dần xây dựng vị thế nhà sản xuất vắc xin Đông Nam Á |
Học mô hình Sanofi: Chuyển giao công nghệ sinh phẩm không chỉ là máy móc
Chuyến thăm Nhà máy vắc xin của Sanofi tại Neuville-sur-Saône, Pháp, do Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên dẫn đầu, là một bước đi tối quan trọng nếu Việt Nam muốn chuyển giao công nghệ sinh phẩm một cách thực chất. Tại đây, đoàn công tác tìm hiểu trực tiếp mô hình tổ chức sản xuất, công nghệ và các tiêu chuẩn nghiêm ngặt trong sản xuất vắc xin, từ thiết kế dây chuyền linh hoạt đến khả năng điều chỉnh quy mô khi có tình huống y tế khẩn cấp như đại dịch. Đây là những năng lực mà hệ thống sản xuất trong nước chưa có nhiều kinh nghiệm, và nếu không học kỹ, chuyển giao công nghệ rất dễ trở thành việc “mua dây chuyền” mà không nắm được tri thức cốt lõi.
Sanofi hiện có hơn 37 cơ sở sản xuất, 15 trung tâm R&D, sản phẩm vắc xin cung cấp cho hơn 170 quốc gia và mỗi năm có hơn 500 triệu người trên thế giới được tiêm chủng bằng vắc xin của tập đoàn này. Thay vì chỉ mua thành phẩm, Việt Nam chọn đi vào phần khó nhất: tham gia vào mắt xích sản xuất. Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh hợp tác y tế Việt Nam–Pháp và tiến trình hợp tác giữa Sanofi và VNVC là cơ sở quan trọng để từng bước đưa công nghệ sản xuất vắc xin về Việt Nam, nhưng “kết quả cuối cùng cần được cụ thể hóa bằng sản phẩm được sản xuất và đưa ra thị trường”. Nói cách khác, thành công không đo bằng số biên bản ghi nhớ, mà bằng những lọ vắc xin đạt chuẩn được sản xuất tại chính nhà máy VNVC.
Bốn nền tảng cho độc lập vắc xin Việt Nam và an ninh y tế khu vực
Nếu xem độc lập vắc xin Việt Nam là mục tiêu, hợp tác với Sanofi chỉ là một phần trong bài toán dài hơn. Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nêu rõ bốn nền tảng để hiện thực hóa tham vọng này: chính sách và định hướng dài hạn của Nhà nước, thị trường và nhu cầu vắc xin ổn định, năng lực của đối tác Việt Nam, và công nghệ cùng đào tạo từ đối tác quốc tế. Về chính sách, Việt Nam đang thúc đẩy phát triển công nghiệp dược, công nghệ sinh học và nâng cao năng lực sản xuất vắc xin như một nội dung của hợp tác y tế Việt–Pháp. Về thị trường, Chương trình Tiêm chủng mở rộng và định hướng bổ sung vắc xin thế hệ mới giai đoạn 2030–2035 là cam kết cầu dài hạn cho các dự án sản xuất quy mô lớn.
Phần khó nằm ở nền tảng thứ ba và thứ tư: VNVC phải chuẩn bị cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ nhân lực, cử người sang nước ngoài đào tạo, sẵn sàng tiếp nhận và vận hành công nghệ; trong khi Sanofi phải thực sự chia sẻ tri thức, đào tạo đội ngũ kỹ thuật và hỗ trợ chuyển giao công nghệ trong phạm vi hợp tác. Nếu hai bên chỉ dừng ở việc lắp đặt dây chuyền, Việt Nam sẽ không thể xây dựng năng lực nội sinh và tiếp tục lệ thuộc. Nhưng nếu tận dụng được hợp tác vắc xin Việt Pháp để hình thành hệ sinh thái công nghệ sinh học hiện đại tại Việt Nam, dự án vắc xin “made in Việt Nam” có thể trở thành nguồn cung ổn định cho sản xuất vắc xin Đông Nam Á, giúp khu vực giảm nguy cơ khủng hoảng khi xảy ra đại dịch và nâng vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị y tế toàn cầu.
Tác động thực tế: người dân được gì từ bước tiến công nghệ này?
Một dự án công nghệ lớn chỉ có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được lợi ích trong đời sống và sức khỏe. Khi nhà máy VNVC đi vào vận hành ổn định, mục tiêu là cung ứng hàng chục triệu liều vắc xin mỗi năm cho Việt Nam, tiến tới khu vực và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này về bản chất là xây dựng một lớp “lá chắn” mới cho hệ thống tiêm chủng: nguồn cung ổn định hơn, ít bị gián đoạn vì đứt gãy chuỗi cung ứng; chi phí có thể hợp lý hơn nhờ sản xuất trong nước; đồng thời tăng khả năng tiếp cận các vắc xin thế hệ mới như 6 trong 1, cúm đa giá, não mô cầu phòng bốn nhóm huyết thanh.
Ở góc độ sức khỏe cộng đồng, việc sản xuất vắc xin chất lượng cao với giá thành hợp lý ngay trong nước giúp giảm khoảng cách giữa các nhóm dân cư trong tiếp cận y tế phòng bệnh. Chủ tịch HĐQT VNVC Ngô Chí Dũng khẳng định mục tiêu là “sớm đưa các vaccine thế hệ mới vào sản xuất tại Việt Nam, qua đó nâng cao năng lực sản xuất trong nước và chủ động hơn về nguồn cung vaccine”. Nếu lời hứa này được thực thi, hợp tác Sanofi–VNVC sẽ không chỉ là một dự án kinh tế–công nghệ, mà là bước dịch chuyển trọng tâm của hệ thống y tế từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ phụ thuộc sang chủ động, với người hưởng lợi trực tiếp chính là hàng triệu trẻ em và người lớn được tiêm chủng an toàn hơn, đều hơn.
