Phòng ngừa phải bắt đầu trước khi xảy ra vụ việc
Bạo lực học đường là những hành vi gây tổn hại về thể chất, tinh thần hoặc danh dự trong môi trường giáo dục, đòi hỏi nhà trường vừa ngăn chặn vi phạm vừa bảo vệ an toàn và phẩm giá của người học, giáo viên. Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 10, diễn ra ngày 4/11, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đoàn Trung Kiên trình bày các giải pháp phòng ngừa và can thiệp kịp thời nhằm bảo đảm an toàn cho giáo viên, học sinh. Bộ khẳng định sẽ xử lý nghiêm hành vi vi phạm theo đúng trình tự, thẩm quyền và quy định pháp luật, đồng thời bảo vệ danh dự, nhân phẩm của những người trong trường học. Theo tôi, điểm đáng chú ý không chỉ là lời hứa xử lý sau sự việc, mà là việc đặt phòng ngừa và hỗ trợ sớm vào cùng một chuỗi hành động.
Thực hiện Chỉ thị 03/CT-TTg ngày 30/1/2026, Bộ GD&ĐT phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan, địa phương và cơ sở giáo dục triển khai bốn nhóm giải pháp phòng chống bạo lực học đường. Hướng tiếp cận này phù hợp với thực tế: xung đột trên mạng có thể chuyển thành bạo lực trực tiếp, còn hình ảnh vụ việc bị phát tán tiếp tục làm tổn thương người liên quan. Vì vậy, an toàn trường học không thể chỉ được đo bằng việc có xảy ra đánh nhau trong khuôn viên hay không; nhà trường cần nhận diện nguy cơ cả trong quan hệ bạn bè lẫn không gian số.
Bốn nhóm giải pháp cần vận hành thành một quy trình
Nhóm thứ nhất là giáo dục đạo đức, nhân cách, truyền thống và văn hóa ứng xử, đồng thời rèn kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, tự bảo vệ và nhận diện bắt nạt trực tuyến. Giáo viên cũng cần được bồi dưỡng cách xử lý tình huống sư phạm. Nhóm thứ hai đặt trọng tâm vào can thiệp nhanh, xử lý nghiêm và bảo vệ người bị bạo lực: khi có vụ việc, trường phải ngăn hành vi, bảo đảm an toàn, sơ cứu hoặc cấp cứu, hỗ trợ người bị ảnh hưởng, thông báo cho gia đình và cơ quan có thẩm quyền, đồng thời lưu giữ thông tin cần thiết. Hai nhóm còn lại nhấn mạnh phát hiện sớm nguy cơ và củng cố cơ chế phối hợp, hỗ trợ sau sự việc để tránh tái diễn. Đây không nên là các đầu việc rời rạc; giáo dục kỹ năng giúp phòng ngừa, tư vấn học đường hỗ trợ nhận diện và can thiệp, còn phối hợp liên ngành bảo đảm xử lý đến nơi đến chốn.
Con số triển khai cho thấy mạng lưới phối hợp đã được mở rộng: kế hoạch liên ngành giữa Bộ GD&ĐT và Bộ Công an có mặt tại 34 tỉnh, thành phố; 95,66% cơ sở giáo dục đã ký kết phối hợp với công an địa phương. Tuy nhiên, ký kết mới là điều kiện ban đầu, không phải bằng chứng rằng mọi tín hiệu nguy cơ đều được xử lý kịp thời. Báo cáo tháng 9/2026 của 27 sở giáo dục và đào tạo đạt chỉ tiêu ghi nhận 623 trường hợp nguy cơ, mâu thuẫn được phát hiện và hỗ trợ sớm, cùng 356.207 lượt tư vấn, hỗ trợ tâm lý. Những số liệu này có ý nghĩa khi đi kèm quy trình rõ ràng, người chịu trách nhiệm cụ thể và hỗ trợ liên tục cho học sinh.
Phối hợp phải khắc phục điểm nghẽn phát hiện sớm
Nhà trường không thể một mình xử lý mọi tác động từ gia đình, cộng đồng và mạng xã hội. Việc tiếp nhận thông tin, phối hợp giữa trường học, gia đình, công an, y tế và chính quyền đôi khi chưa nhịp nhàng, nhất là với vụ việc ngoài trường hoặc trên không gian mạng; hỗ trợ sau can thiệp và ngăn tái diễn cũng cần được chú ý hơn. Khoảng cách giữa nhu cầu phòng ngừa và năng lực phát hiện sớm là điểm yếu đáng quan tâm: dấu hiệu bất ổn tâm lý, rạn nứt trong quan hệ bạn bè hay nguy cơ cô lập có thể bị bỏ qua khi thiếu nhân lực, chuyên môn và mạng lưới tư vấn. Đổ toàn bộ trách nhiệm cho học sinh, phụ huynh hoặc giáo viên sẽ không giải quyết được những thiếu hụt này. Cần phân định rõ vai trò, nguồn lực và cách chuyển thông tin giữa các bên.
Bộ cho biết sẽ tiếp tục rà soát quy định và nghiên cứu đề xuất sửa đổi, bổ sung Nghị định 80/2017/NĐ-CP về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường. Trọng tâm tiếp theo là làm rõ trách nhiệm của cơ sở giáo dục, người đứng đầu và cơ quan liên quan; hoàn thiện quy trình tiếp nhận thông tin, cảnh báo, can thiệp, xử lý và hỗ trợ sau vụ việc; thống nhất dữ liệu báo cáo để đánh giá hiệu quả. Bộ cũng giao đơn vị phụ trách học sinh, sinh viên tiếp tục kiểm tra việc thực hiện thông tư và tiếp thu ý kiến để xem xét sửa đổi khi cần thiết.
An toàn trường học cần được kiểm chứng bằng thực hành
Bốn nhóm giải pháp chỉ tạo chuyển biến nếu học sinh biết cách tìm trợ giúp, giáo viên được trang bị kỹ năng xử lý, còn phụ huynh và cơ quan chức năng có đầu mối phối hợp dễ tiếp cận. Vì thế, đánh giá triển khai cần xem xét cả chất lượng giáo dục kỹ năng, năng lực tư vấn tâm lý, tốc độ phản hồi và mức độ hỗ trợ sau sự việc, thay vì chỉ đếm văn bản hay buổi tuyên truyền. Các cơ quan cũng cần nhận diện trở ngại do hướng dẫn chưa rõ, thiếu nguồn lực hoặc thực thi chưa nghiêm, rồi điều chỉnh theo thực tế.
Quan điểm kiên quyết xử lý vi phạm là cần thiết, nhưng kỷ luật phải đi cùng giáo dục, hỗ trợ và phục hồi; nếu không, nhà trường có thể xử lý một vụ việc mà vẫn để nguyên những điều kiện dẫn đến vụ việc tiếp theo. Kết luận cần rõ: phòng chống bạo lực hiệu quả không phải một chiến dịch nhất thời, mà là hệ thống phối hợp có thể phát hiện sớm, bảo vệ người bị hại và theo dõi đến khi nguy cơ được giảm thiểu. Đó mới là thước đo thực chất của an toàn trường học.
