Dấu mốc chưa từng có trong 50 năm quan hệ Việt Nam – Canada
Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là sự kiện ngoại giao lần đầu diễn ra kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973, vừa mang ý nghĩa biểu tượng, vừa thể hiện bước nâng tầm hợp tác chiến lược trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương biến chuyển nhanh và chuỗi cung ứng toàn cầu tái định hình.
Nhận lời mời của Toàn quyền Canada Louise Arbour, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada từ ngày 23–25/9 trong khuôn khổ chuyến công tác kết hợp hoạt động tại Liên hợp quốc, Hoa Kỳ và Canada. Đây là lần đầu tiên người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam thăm cấp Nhà nước tới Canada kể từ 1973, biến sự kiện thành một bước ngoặt lịch sử trong quan hệ Việt Nam Canada. Đại sứ Canada Jim Nickel thẳng thắn gọi đây là “chuyến thăm lịch sử” và nhấn mạnh Ottawa sẽ dùng dịp này để “nâng quan hệ với Việt Nam lên mức cao nhất có thể”. Điều đó cho thấy Canada nhìn chuyến thăm không chỉ như nghi thức ngoại giao hai nước, mà là cơ hội chiến lược để tái thiết lập vị thế của Việt Nam trong chính sách Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của mình.
Bối cảnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương: Vì sao Canada chọn thời điểm này?
Nếu tách chuyến thăm khỏi bối cảnh địa chính trị, ta sẽ bỏ lỡ phần quan trọng nhất của câu chuyện. Khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang chứng kiến cạnh tranh chiến lược gia tăng, chuỗi cung ứng dịch chuyển và nhiều cơ chế thương mại mới hình thành, khiến các nước tầm trung như Việt Nam và Canada phải chủ động định vị lại mình.
Quan hệ Việt Nam Canada hiện được xây trên khuôn khổ Đối tác Toàn diện từ năm 2017, với hợp tác mở rộng về thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ, năng lượng, khí hậu và an ninh. Đại sứ Canada Jim Nickel nhiều lần nhấn mạnh Việt Nam là đối tác chủ chốt của Canada tại Đông Nam Á và là cửa ngõ để tiếp cận ASEAN cũng như rộng hơn là khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Trong bối cảnh thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu chịu nhiều sức ép, cả hai nước đều có nhu cầu đa dạng hóa thị trường, tăng khả năng chống chịu, từ đó tạo thêm dư địa hợp tác kinh tế và ngoại giao hai nước. Nói cách khác, đây là thời điểm lợi ích chiến lược gặp nhau rõ nhất, và chuyến thăm cấp Nhà nước trở thành công cụ để chốt lại một bước nhảy trong hợp tác chiến lược.
Việt Nam như mắt xích chuỗi cung ứng: Cơ hội kinh tế thực chất cho cả hai bên
Một trong những thông điệp rõ nhất từ phía Canada là nhìn nhận Việt Nam như một trung tâm sản xuất toàn cầu và mắt xích quan trọng trong các chuỗi cung ứng quốc tế. Điều này không phải lời xã giao: với ngành sản xuất phát triển nhanh, tăng trưởng mạnh và tham vọng chuyển lên các ngành công nghệ cao, Việt Nam được đánh giá là yếu tố then chốt trong chiến lược đa dạng hóa thị trường và tăng khả năng chống chịu trước đứt gãy chuỗi cung ứng của Canada.
Thương mại song phương đã tăng gấp đôi trong 5 năm qua, phản ánh hiệu quả của CPTPP và sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN. Kim ngạch thương mại đạt khoảng 8,6 tỷ USD năm 2025 và tiếp tục tăng trong các tháng đầu năm sau, trong khi Canada đặt mục tiêu tiếp tục nhân đôi thương mại và đầu tư trong những năm tới. Tuy nhiên, điểm quan trọng hơn con số là định hướng chuyển từ tăng kim ngạch thuần túy sang gắn kết đầu tư, chuyển giao công nghệ và liên kết sản xuất, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu thay vì đứng ở khâu gia công.
Từ ngoại giao chính trị tới hợp tác công nghệ, năng lượng và an ninh
Chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm không dừng ở việc “hâm nóng” ngoại giao chính trị, mà nhằm mở rộng không gian hợp tác chiến lược trong những lĩnh vực mang tính tương lai. Kể từ khi thiết lập khuôn khổ Đối tác Toàn diện, hai nước duy trì đều đặn Tham khảo chính trị, Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế, Đối thoại Chính sách Quốc phòng, tạo nền tảng ổn định cho sự gắn kết chiến lược.
Đại sứ Canada Jim Nickel liệt kê các hướng hợp tác tiềm năng: nông nghiệp, năng lượng, đổi mới sáng tạo, quốc phòng – an ninh, thực thi pháp luật, hợp tác đa phương và trao đổi văn hóa – học thuật. Trong đó, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo nổi lên như không gian hợp tác mới: trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, công nghệ xanh và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là những lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu, còn Canada có thế mạnh. Song song, hợp tác an ninh, quốc phòng và thực thi pháp luật sẽ giúp hai bên xử lý tốt hơn các thách thức khu vực, từ cạnh tranh chiến lược đến các vấn đề an ninh phi truyền thống, qua đó bổ sung chiều sâu cho quan hệ Việt Nam Canada vượt ra ngoài lợi ích kinh tế ngắn hạn.
Triển vọng sau chuyến thăm: Thử thách của việc biến biểu tượng thành hành động
Câu hỏi quan trọng nhất sau mọi chuyến thăm cấp Nhà nước là: bao nhiêu phần biểu tượng sẽ biến thành hành động cụ thể? Ở trường hợp quan hệ Việt Nam Canada, dư địa là rõ ràng, nhưng không tự chuyển hóa nếu thiếu quyết tâm chính sách và năng lực triển khai ở cả hai phía.
Về phía Canada, mục tiêu tiếp tục nhân đôi thương mại và đầu tư trong những năm tới đòi hỏi chiến lược tiếp cận dài hạn với doanh nghiệp Việt Nam, thay vì nhìn Việt Nam chỉ như thị trường xuất khẩu mới. Về phía Việt Nam, vai trò Chủ tịch Ủy ban CPTPP trong năm 2026 và việc đăng cai APEC 2027 là cơ hội để gắn lợi ích song phương với các khuôn khổ đa phương, trước khi Canada đăng cai APEC vào năm 2029. Nếu tận dụng tốt, chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm có thể trở thành điểm khởi đầu cho một giai đoạn quan hệ mới – nơi ngoại giao hai nước đi cùng cải cách trong nước, nâng cấp chuỗi cung ứng và đầu tư mạnh mẽ vào các lĩnh vực hợp tác chiến lược như công nghệ, năng lượng sạch và an ninh khu vực.
