Một định nghĩa mới cho quan hệ Việt Nam Canada: từ đối tác toàn diện đến bước ngoặt lịch sử
Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada là chuyến công du chính thức đầu tiên của người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam tới Ottawa, đánh dấu lần đầu sau hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam Canada, tạo ra một cột mốc lịch sử mới trong ngoại giao hai nước với ý nghĩa vượt xa khuôn khổ nghi lễ để trở thành cú hích chính trị cho hợp tác song phương.
Ý nghĩa lớn nhất của chuyến đi nằm ở chỗ nó tái định nghĩa trần quan hệ Việt Nam Canada. Từ năm 2017, hai nước đã đặt nền tảng Đối tác Toàn diện, giúp hợp tác trải rộng trên chính trị, thương mại, quốc phòng, khoa học – công nghệ và giao lưu nhân dân. Nhưng cho đến nay, đây mới là lần đầu tiên Ottawa tiếp một Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam ở cấp Nhà nước, điều mà Đại sứ Canada Jim Nickel coi là “một chuyến thăm lịch sử” và là cơ hội để đưa quan hệ song phương lên “mức cao nhất có thể”.
Nhìn dưới góc độ chính trị, chuyến thăm Tô Lâm Canada là lời khẳng định hai nước không hài lòng với trạng thái hiện tại mà muốn xây dựng một khuôn khổ gắn kết chặt chẽ hơn, trong đó Canada xem Việt Nam là đối tác then chốt tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, còn Việt Nam coi Canada là trụ cột trong chiến lược đa dạng hóa quan hệ và chuỗi cung ứng.
Động lực chính trị mới: khi nghi thức nghi lễ trở thành thông điệp chiến lược
Điểm đáng chú ý nhất của chuyến thăm cấp Nhà nước này không phải ở số lượng nghi lễ, mà ở tầng thông điệp chính trị mà cả Hà Nội và Ottawa muốn gửi đi. Đại sứ Canada Jim Nickel nhấn mạnh đây là “lần đầu tiên trong hơn 50 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam Canada” mà nước này đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam, và Canada sẽ “tận dụng chuyến thăm này để nâng quan hệ lên mức cao nhất có thể”. Đây không phải là lời xã giao, mà là tín hiệu về một ý chí chính trị rõ ràng.
Về phía Việt Nam, việc người đứng đầu Đảng và Nhà nước nhận lời mời của Toàn quyền Canada Louise Arbour và tiến hành chuyến thăm cấp Nhà nước cho thấy Hà Nội chủ động coi trọng chiều kích chiến lược của ngoại giao hai nước. Lần đầu tiên một lãnh đạo cấp cao nhất của Việt Nam hội kiến Toàn quyền, hội đàm với Thủ tướng Mark Carney và lãnh đạo Quốc hội Canada trong một chương trình dày đặc, đặt quan hệ song phương trong thế “đối thoại cấp cao thường xuyên” thay vì trao đổi theo từng hồ sơ lẻ tẻ.
Đi xa hơn, chuyến thăm gửi thông điệp tới cả khu vực: Việt Nam và Canada cùng muốn khẳng định lựa chọn củng cố các thể chế đa phương, luật pháp quốc tế và hợp tác khu vực như ASEAN, APEC hay Liên hợp quốc. Trong bối cảnh thế giới biến động sâu sắc và cạnh tranh cường quốc gia tăng, một chuyến thăm cấp Nhà nước như vậy là cách hai nước nói rằng họ chọn con đường tăng cường đối thoại và gắn kết chiến lược, chứ không đứng ngoài cuộc chơi.
Quan hệ kinh tế: từ “điểm sáng” hiện tại đến tham vọng nhân đôi thương mại và đầu tư
Nếu ngoại giao là đường ray, thì kinh tế chính là đoàn tàu kéo quan hệ Việt Nam Canada tiến lên. Trong 5 năm gần đây, kim ngạch thương mại song phương đã tăng gấp đôi, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN, một minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của Hiệp định CPTPP và khuôn khổ Đối tác Toàn diện. Theo Đại sứ Jim Nickel, quan hệ thương mại giữa hai nước đang tăng trưởng nhanh, trong khi đầu tư song phương ngày càng được củng cố.
Đáng chú ý, Canada coi Việt Nam là mắt xích quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường, nhằm giảm phụ thuộc vào một nền kinh tế và tăng sức chống chịu trước biến động quốc tế. Ngược lại, Việt Nam có lợi ích rõ ràng khi tiếp cận một nền kinh tế phát triển với thế mạnh về nông sản, tài nguyên, dịch vụ tài chính và bảo hiểm, những lĩnh vực mà đầu tư trực tiếp của Canada vào Việt Nam đang tập trung. Hai nền kinh tế bổ trợ hơn là cạnh tranh, tạo dư địa lớn cho hợp tác kinh tế song phương.
Tham vọng cho giai đoạn tới không hề nhỏ: phía Canada hướng tới mục tiêu tiếp tục tăng gấp đôi thương mại và đầu tư hai chiều trong khoảng 5 năm tới. Để chạm tới mục tiêu đó, chuyến thăm Tô Lâm Canada cần biến “quan hệ kinh tế không ngừng phát triển” từ khẩu hiệu thành các dự án và dòng vốn cụ thể, từ nông nghiệp, năng lượng, đổi mới sáng tạo cho đến dịch vụ và giáo dục.
Ngoại giao hai nước trong bối cảnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và các diễn đàn đa phương
Chuyến thăm cấp Nhà nước lần này không diễn ra trong khoảng trống chiến lược. Canada đã xác định Việt Nam là đối tác then chốt trong chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đặc biệt tại Đông Nam Á, và coi Việt Nam là “cửa ngõ” để mở rộng hiện diện tại khu vực. Điều đó lý giải vì sao Ottawa nhìn chuyến thăm như một cơ hội tái định vị và làm sâu sắc hơn ngoại giao hai nước.
Từ phía Hà Nội, việc duy trì đều đặn các cơ chế như Tham khảo chính trị, Ủy ban hỗn hợp về Kinh tế, Đối thoại Chính sách Quốc phòng đã tạo nền tảng ổn định cho gắn kết chiến lược. Hai nước còn phối hợp chặt chẽ tại Liên hợp quốc, APEC, ASEAN và Cộng đồng Pháp ngữ, cùng chia sẻ quan tâm bảo vệ các thể chế đa phương và luật pháp quốc tế. Việc Canada sẽ đăng cai APEC vào năm 2029 càng khiến kinh nghiệm của Việt Nam khi chủ trì APEC 2027 trở nên giá trị đối với Ottawa.
Ở cấp độ con người, ngoại giao hai nước còn được củng cố qua giao lưu nhân dân, văn hóa, giáo dục và học thuật, trong đó chương trình học bổng SEED-2 dành cho sinh viên Việt Nam là một ví dụ. Quan hệ Việt Nam Canada vì thế không chỉ là câu chuyện của các nhà ngoại giao, mà dần trở thành mạng lưới liên kết xã hội sâu rộng, tăng sức đề kháng cho quan hệ song phương trước những thay đổi chính trị nhất thời.
Từ cột mốc lịch sử đến kỳ vọng tương lai: không để cơ hội trôi qua
Điểm then chốt của chuyến thăm Tô Lâm Canada là nó diễn ra đúng thời điểm quan hệ hai nước “đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để bước sang một giai đoạn hợp tác sâu sắc và thực chất hơn”. Sau gần một thập kỷ vận hành khuôn khổ Đối tác Toàn diện, cả hai bên đã đủ trải nghiệm để biết đâu là thế mạnh, đâu là điểm nghẽn và đâu là dư địa còn bỏ ngỏ.
Tuy vậy, cơ hội chỉ là điểm khởi đầu. Để chuyến thăm cấp Nhà nước này thực sự trở thành bước ngoặt lịch sử trong quan hệ Việt Nam Canada, điều quan trọng là biến động lực chính trị thành các cam kết dài hạn: duy trì đối thoại chiến lược ở cấp cao, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hợp tác kinh tế song phương, mở rộng các chương trình trao đổi giáo dục – khoa học và giữ vững phối hợp tại các diễn đàn đa phương.
Nhìn rộng hơn, chuyến thăm này là phép thử cho khả năng cả hai nước cùng xây dựng một mô hình quan hệ mới: vừa thực dụng, chú trọng lợi ích kinh tế, vừa có tầm nhìn chiến lược, hướng tới một trật tự khu vực ổn định và dựa trên luật lệ. Nếu tận dụng được cơ hội này, Việt Nam và Canada có thể bước ra khỏi cái bóng “đối tác tiềm năng” để trở thành những đối tác thực chất và lâu dài trong thế kỷ mới.
