Ia Rvê – bước đi chiến lược trong cuộc đua năng lượng sạch Tây Nguyên
Dự án Nhà máy điện mặt trời Ia Rvê tại Dắk Lắk là tổ hợp nhà máy năng lượng tái tạo quy mô lớn, gồm bốn nhà máy điện mặt trời, hệ thống lưu trữ bằng pin và hạ tầng truyền tải điện đấu nối lưới quốc gia, được kỳ vọng nâng tầm điện mặt trời Dắk Lắk và tạo nền tảng để tỉnh trở thành trung tâm năng lượng sạch Tây Nguyên trong dài hạn. Điểm đáng chú ý là tỉnh không chỉ chấp thuận thêm một dự án điện mặt trời, mà là một cụm nhà máy với tổng công suất thiết kế 1.000 MW, trong đó Ia Rvê 1, 2, 3 mỗi nhà máy 300 MW và Ia Rvê 4 công suất 100 MW. Quy mô này đặt Dắk Lắk vào nhóm địa phương có nguồn điện mặt trời lớn nhất khu vực. Quyết định do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đào Mỹ ký thể hiện rõ ưu tiên chính sách cho năng lượng sạch, nhưng cũng mở ra bài toán khó về hạ tầng truyền tải và quản lý đất đai, môi trường.
Quy mô vốn hơn 21.000 tỷ đồng và tham vọng mở rộng hệ sinh thái Xuân Thiện
Với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 21.000 tỷ đồng, Ia Rvê không phải một dự án đơn lẻ mà là bước mở rộng hệ sinh thái nhà máy năng lượng tái tạo của Tập đoàn Xuân Thiện tại Dắk Lắk. Theo quyết định chấp thuận, tổng vốn đầu tư khoảng 21.137,98 tỷ đồng, trong đó vốn góp của các nhà đầu tư khoảng 6.410,35 tỷ đồng (30,33%), phần vốn huy động khoảng 14.727,63 tỷ đồng (69,67%). Đây là con số cho thấy mức độ chấp nhận rủi ro và kỳ vọng lợi nhuận khá cao của nhà đầu tư. Tổ hợp gồm năm doanh nghiệp trong hệ sinh thái Xuân Thiện: Ea Súp Solar, Năng lượng tái tạo Ea Súp, Tây Nguyên Solar, Ia Rvê Solar và Xuân Thiện Đắk Lắk. Trước đó, doanh nghiệp này đã vận hành cụm nhà máy điện mặt trời Xuân Thiện Ea Súp 1–5 với tổng công suất 600 MW và tổng vốn đầu tư khoảng 15.402 tỷ đồng. Việc tiếp tục rót vốn vào Ia Rvê cho thấy Xuân Thiện muốn biến khu vực Ea Súp – Ia Rvê thành “cụm công nghiệp năng lượng sạch” chứ không chỉ là vài dự án rời rạc.
Tiến độ 18 tháng: tham vọng hay sức ép đối với hạ tầng truyền tải điện?
Tiến độ xây dựng cơ bản và đưa công trình vào vận hành được ấn định là 18 tháng kể từ ngày có quyết định giao đất, cho thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất. Với một tổ hợp bốn nhà máy, diện tích sử dụng đất khoảng 1.337,72 ha, kèm hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) 100 MW/200 MWh và các tuyến đường dây, trạm biến áp, đây là mục tiêu đầy tham vọng hơn là chắc chắn. Dự án phải đồng thời triển khai các tuyến đường dây 110 kV, mở rộng Trạm biến áp 500 kV Xuân Thiện – Ea Súp, lắp mới máy biến áp công suất 600 MVA và các thiết bị đấu nối liên quan. Nếu hạ tầng truyền tải điện không kịp hoàn thành hoặc không đồng bộ, công suất 1.000 MW sẽ khó phát huy hiệu quả, thậm chí có nguy cơ lặp lại tình trạng quá tải lưới, phải tiết giảm công suất như nhiều dự án điện mặt trời trước đây. Nói cách khác, tiến độ 18 tháng là sức ép lớn lên toàn bộ chuỗi từ xây dựng, đấu nối đến nghiệm thu vận hành.
Bài toán môi trường, đất rừng và trách nhiệm quản trị phát triển năng lượng sạch
Để điện mặt trời Dắk Lắk trở thành câu chuyện thành công, bài toán môi trường và đất rừng phải được giải quyết minh bạch ngay từ đầu. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao hướng dẫn thủ tục đất đai, đánh giá tác động môi trường, phối hợp với chính quyền xã Ia Rvê, Ia Lốp rà soát hiện trạng sử dụng đất, hiện trạng rừng trong toàn bộ khu vực dự án. Đáng chú ý, nếu phát hiện diện tích rừng tự nhiên trong phạm vi đề xuất, nhà đầu tư buộc phải điều chỉnh, đưa toàn bộ diện tích này ra khỏi dự án. Đây là điểm tích cực, nhưng cũng là phép thử cho trách nhiệm quản trị của cả tỉnh và doanh nghiệp. Năng lượng sạch Tây Nguyên không thể đánh đổi bằng mất rừng tự nhiên. Nếu quá trình rà soát, đánh giá tác động môi trường được làm nghiêm túc, Ia Rvê có thể trở thành hình mẫu cho cách phát triển nhà máy năng lượng tái tạo gắn với bảo vệ hệ sinh thái, thay vì tạo thêm tranh cãi về chuyển đổi đất rừng như một số dự án trước đây.
Liệu Dắk Lắk có thể trở thành trung tâm năng lượng sạch khu vực?
Với cụm Xuân Thiện Ea Súp 600 MW đã vận hành và Ia Rvê 1.000 MW đang khởi động, Dắk Lắk đang tiến gần tới vị thế một trung tâm năng lượng sạch Tây Nguyên. Sản phẩm điện mặt trời từ các nhà máy sẽ được bán cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam thông qua điểm đấu nối vào hệ thống truyền tải điện quốc gia, với thời hạn hoạt động dự án lên tới 50 năm. Nếu vận hành ổn định, đây là nguồn thu dài hạn cho địa phương, tạo việc làm và thúc đẩy hạ tầng. Tuy vậy, khả năng trở thành trung tâm khu vực không chỉ phụ thuộc vào công suất lắp đặt. Dắk Lắk phải chứng minh được ba điều: hạ tầng truyền tải và lưu trữ được đầu tư đồng bộ; quy trình môi trường – đất đai minh bạch, không xâm hại rừng tự nhiên; và cơ chế phối hợp giữa các sở ngành vận hành trơn tru, không để tiến độ 18 tháng trở thành cuộc chạy đua hình thức. Nếu ba điều này được đáp ứng, Ia Rvê sẽ là bước nhảy thực chất, không chỉ là con số 21.000 tỷ đồng trên giấy.
