Tây Nguyên bứt tốc với cụm nhà máy điện mặt trời Ia Rvê
Tây Nguyên đang nổi lên như một trung tâm nhà máy điện mặt trời mới, khi các dự án quy mô lớn như cụm nhà máy Ia Rvê và hệ sinh thái năng lượng của Xuân Thiện tập trung vốn, công suất và hạ tầng vào khu vực Đắk Lắk, tạo ra một cụm năng lượng tái tạo có sức cạnh tranh trong khu vực. Dự án năng lượng Ia Rvê là bước đi thể hiện tham vọng đó. Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Quyết định số 3259/QĐ-UBND chấp thuận chủ trương đầu tư và nhà đầu tư thực hiện Dự án Nhà máy điện mặt trời Ia Rvê. Cụm dự án gồm 4 nhà máy thành phần tại xã Ia Rvê và Ia Lốp, với tổng diện tích sử dụng đất gần 1.338 ha và tổng công suất thiết kế 1.000 MW. Đây không chỉ là một dự án mới, mà là lời khẳng định rằng Tây Nguyên đã bước vào sân chơi năng lượng tái tạo Đông Nam Á theo cách chủ động và đầy tham vọng.
Ia Rvê và hệ sinh thái Xuân Thiện: Tín hiệu mạnh từ khu vực tư nhân
Điểm đáng chú ý nhất của dự án năng lượng Ia Rvê là quy mô vốn và cấu trúc đầu tư. Tổng vốn đầu tư khoảng 21.137,98 tỷ đồng, trong đó vốn góp của các nhà đầu tư khoảng 6.410,35 tỷ đồng (30,33%), phần còn lại là vốn huy động. Cụm nhà máy gồm Ia Rvê 1, 2, 3 công suất 300 MW mỗi nhà máy và Ia Rvê 4 công suất 100 MW. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Dự án Nhà máy điện mặt trời Ia Rvê gồm 4 nhà máy, tổng công suất 1.000 MW, tổng vốn đầu tư hơn 21.137 tỷ đồng". Đáng nói, 5 doanh nghiệp cùng tham gia đều nằm trong hệ sinh thái Xuân Thiện, trong đó Xuân Thiện Đắk Lắk là một nhà đầu tư chủ chốt. Trước đó, tại Đắk Lắk, Xuân Thiện đã đầu tư cụm Nhà máy điện mặt trời Xuân Thiện Ea Súp 1–5 với tổng công suất 600 MW và tổng vốn khoảng 15.402 tỷ đồng. Việc tiếp tục rót hơn 21.000 tỷ đồng vào tổ hợp nhà máy năng lượng tại một tỉnh Tây Nguyên cho thấy khu vực tư nhân đặt niềm tin rõ ràng vào tiềm năng năng lượng tái tạo của vùng này.
Nút thắt hạ tầng truyền tải điện và lưu trữ: Điểm yếu chí tử
Nếu Ia Rvê là bước nhảy về công suất, thì hạ tầng truyền tải điện và lưu trữ lại là bài kiểm tra về chất lượng phát triển. Ngay trong quyết định đầu tư, tỉnh đã yêu cầu dự án đi kèm hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) công suất khoảng 100 MW, dung lượng 200 MWh, cùng các trạm biến áp 110 kV, đường dây đấu nối và hạng mục mở rộng Trạm biến áp 500 kV Xuân Thiện – Ea Súp. Điện sản xuất sẽ được bán cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam thông qua điểm đấu nối vào hệ thống truyền tải điện quốc gia. Câu trích dẫn quan trọng là: "Việc đầu tư dự án sẽ bổ sung quy mô nguồn điện mặt trời của doanh nghiệp tại địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu đồng bộ hạ tầng truyền tải và lưu trữ để nâng cao hiệu quả khai thác nguồn năng lượng tái tạo". Nói cách khác, nếu lưới truyền tải và hệ thống lưu trữ không được nâng cấp cùng lúc, Tây Nguyên có nguy cơ lặp lại bài học quá tải lưới mà nhiều vùng điện mặt trời khác đã trải qua.
Thời gian 18 tháng: Cơ hội tăng tốc hay áp lực quá tải?
Theo quyết định chấp thuận đầu tư, thời gian thực hiện các mục tiêu hoạt động chủ yếu, xây dựng cơ bản và đưa công trình vào vận hành là 18 tháng kể từ ngày dự án được quyết định giao đất, cho thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất. Mốc thời gian này cho thấy tham vọng đưa cụm nhà máy điện mặt trời Tây Nguyên vào vận hành nhanh để bổ sung nguồn cho hệ thống. Tuy nhiên, tốc độ triển khai cao sẽ chỉ là con dao hai lưỡi nếu hạ tầng truyền tải điện và các hạng mục BESS, trạm biến áp, đường dây đấu nối không hoàn thành đồng bộ. Nhà đầu tư vẫn phải hoàn thiện đầy đủ thủ tục về đất đai, xây dựng, môi trường, lâm nghiệp và điện lực trước khi triển khai. Điều đó nghĩa là bài toán không còn nằm ở việc có dự án hay không, mà là liệu các bên có đủ năng lực điều phối tiến độ giữa nguồn phát và lưới điện để tránh cảnh nhà máy xong trước, đường dây xong sau.
Tây Nguyên muốn dẫn đầu năng lượng mặt trời phải gỡ nút hạ tầng
Nhìn vào chuỗi dự án từ cụm Xuân Thiện Ea Súp 600 MW đến dự án năng lượng Ia Rvê 1.000 MW, có thể thấy Tây Nguyên đang tích lũy một cụm nhà máy điện mặt trời đủ lớn để tham gia sâu hơn vào bản đồ năng lượng tái tạo Đông Nam Á. Nhưng quy mô công suất không tự động biến thành lợi thế cạnh tranh nếu điện không được truyền tải ổn định và lưu trữ hiệu quả. Việc dự án Ia Rvê tích hợp sẵn hệ thống BESS, trạm biến áp 110 kV và mở rộng trạm 500 kV Xuân Thiện – Ea Súp là tín hiệu đúng hướng. Tuy vậy, để Tây Nguyên thật sự trở thành trung tâm năng lượng mặt trời, cần coi hạ tầng truyền tải điện và lưu trữ là ưu tiên ngang hàng với việc phê duyệt công suất mới. Chỉ khi nút thắt hạ tầng được gỡ, tham vọng dẫn đầu của vùng cao nguyên này mới không dừng lại ở những con số trên giấy.
