Cao tốc Bảo Hà – Lai Châu: Dự án hạ tầng miền núi tham vọng bậc nhất
Dự án cao tốc Bảo Hà – Lai Châu là tuyến đường cao tốc dài khoảng 119 km, quy mô 4 làn xe, tổng đầu tư dự kiến 50.000 tỷ đồng, kết nối từ cao tốc Hà Nội – Lào Cai đến trung tâm hành chính tỉnh Lai Châu, được coi là công trình hạ tầng then chốt mở rộng không gian phát triển cho khu vực miền núi phía Bắc.
Nhìn trên bản vẽ, cao tốc Bảo Hà Lai Châu là một dự án hạ tầng miền núi tham vọng: 119 km đi qua 17 xã, phường thuộc hai tỉnh Lào Cai và Lai Châu, với vai trò kết nối vùng, củng cố quốc phòng – an ninh và mở đường cho các cực tăng trưởng mới ở Tây Bắc. Nhưng tham vọng càng lớn, thách thức càng rõ. Tuyến CT.13 không chỉ là con đường bê tông mà là phép thử năng lực chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng cao tốc và tổ chức tái định cư ở địa hình hiểm trở. Việc tỉnh Lai Châu xác định đây là “dự án trọng điểm quốc gia” cho thấy nhận thức đã đi trước một bước; câu hỏi còn lại là tổ chức thực hiện có kịp nhịp kế hoạch 2026–2031 hay không.
Độ phức tạp kỹ thuật: 6 hầm xuyên núi, 70 cầu và bài toán chi phí
Nếu các cao tốc đồng bằng thường bị ám ảnh bởi nút thắt đô thị và mật độ dân cư, thì cao tốc Bảo Hà Lai Châu đối mặt với một dạng thách thức khác: kỹ thuật và địa hình. Trên toàn tuyến, dự án dự kiến có tới 70 cây cầu và 6 hầm xuyên núi, cùng 7 nút giao liên thông, 29 tuyến đường gom và 32 hầm chui dân sinh. Đây là cấu hình hiếm dự án hạ tầng miền núi nào đạt tới, cho thấy mức độ phức tạp của công trình hầm xuyên núi Việt Nam tại khu vực Tây Bắc. Sự xuất hiện của hầm Khau Co trong phần việc thuộc tỉnh Lai Châu là minh chứng cho điều đó.
Cấu trúc dự án cũng phản ánh cách tiếp cận thận trọng: cao tốc được chia thành 4 dự án thành phần độc lập, trong đó Lai Châu chịu trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đoạn qua tỉnh (Dự án thành phần 2) và toàn bộ phần xây dựng trên địa bàn tỉnh, bao gồm cả hầm Khau Co (Dự án thành phần 4). Việc phân tách như vậy giúp dễ quản lý, nhưng cũng đặt sức ép lớn lên năng lực điều hành của địa phương. Một dự án với 70 cầu, 6 hầm xuyên núi và tổng vốn 50.000 tỷ đồng buộc bộ máy phải hoạt động chuẩn xác; chỉ cần chậm ở một mắt xích, cả chuỗi tiến độ 2026–2031 có thể bị kéo lùi.
Giải phóng mặt bằng: điểm nghẽn không được phép lặp lại
Đúng lúc nhiều dự án cao tốc khác trong nước vẫn lúng túng vì giải phóng mặt bằng, Ban Chỉ đạo thực hiện Dự án cao tốc Bảo Hà – Lai Châu tổ chức phiên họp lần thứ hai, tập trung vào rà soát tiến độ chuẩn bị đầu tư và phương án giải phóng mặt bằng cao tốc. Điều này cho thấy lãnh đạo dự án đã nhìn đúng “gót chân Achilles”: nếu mặt bằng không sẵn sàng, mọi tính toán về kỹ thuật, tài chính chỉ còn là lý thuyết.
Tại cuộc họp, đại diện tỉnh Lai Châu báo cáo công tác chuẩn bị đầu tư, phương án giải phóng mặt bằng đoạn từ Bảo Hà đến trung tâm hành chính tỉnh. Các nội dung được mổ xẻ xoay quanh ranh giới thu hồi đất, vị trí trạm dừng nghỉ, phương án khu tái định cư, đơn giá bồi thường và khả năng cân đối nguồn vốn. Trên thực địa, các đơn vị đã cắm mốc giải phóng mặt bằng, rà soát đất đai, tài nguyên, công trình bị ảnh hưởng, đồng thời chuẩn bị hồ sơ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đáng chú ý, ngân sách tỉnh Lai Châu sẽ phải cân đối 50% chi phí giải phóng mặt bằng trên địa bàn mình – đây là tỷ lệ cho thấy địa phương phải “đặt cược” thực sự vào dự án, chứ không chỉ trông chờ ngân sách trung ương.
Tái định cư và sinh kế: không chỉ là di chuyển nhà cửa
Đối với một dự án hạ tầng miền núi, câu chuyện không dừng ở việc thu hồi bao nhiêu héc-ta đất, mà ở chỗ bao nhiêu gia đình phải thay đổi cuộc sống. Phiên họp Ban Chỉ đạo lần thứ hai dành thời gian đáng kể cho việc cập nhật chính xác phạm vi thu hồi đất, hiện trạng sử dụng đất, công trình, tài sản, số hộ bị ảnh hưởng và nhu cầu tái định cư. Điều này cho thấy lãnh đạo tỉnh hiểu rằng, chỉ khi “đếm đúng người, đúng đất”, mọi kế hoạch triển khai dự án mới có cơ sở.
Các địa phương có tuyến đường đi qua được yêu cầu sớm xác định vị trí, quy mô, diện tích và phương án đầu tư khu tái định cư, bảo đảm phù hợp quy hoạch và thuận lợi cho đời sống cũng như sinh kế người dân. Đồng thời, Bí thư Tỉnh ủy Lai Châu yêu cầu quản lý chặt mốc giải phóng mặt bằng, trật tự xây dựng, không để tình trạng cơi nới, trục lợi chính sách; tăng cường đối thoại, thông tin minh bạch để tạo đồng thuận trong nhân dân. Quan điểm này là đúng hướng: nếu tái định cư chỉ dừng ở việc “có chỗ ở mới” mà không đảm bảo điều kiện sản xuất, kế sinh nhai, xung đột sẽ xuất hiện và tiến độ sẽ trả giá.
Tiến độ 2026–2031: điều kiện để lời hứa kết nối trở thành hiện thực
Về thời gian, dự án cao tốc Bảo Hà – Lai Châu được xác định thực hiện trong giai đoạn 2026–2031 theo hình thức đầu tư công. Đến nay, Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được lập, thẩm định nội bộ và trình Thủ tướng Chính phủ; Hội đồng thẩm định nhà nước do Bộ trưởng Bộ Xây dựng làm Chủ tịch cũng đã được thành lập. Tỉnh Lai Châu đã cử đại diện tham gia Hội đồng và Tổ chuyên gia liên ngành, đồng thời khẩn trương hoàn thiện văn bản về nguồn vốn, khả năng cân đối vốn và các hồ sơ liên quan.
Vấn đề là mọi bước chuẩn bị – từ thẩm định báo cáo đến chuẩn bị bồi thường, tái định cư – phải hoàn thành trước thời điểm Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư. Chỉ khi các điều kiện cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được chuẩn bị đầy đủ, việc triển khai ngay sau khi có chủ trương mới khả thi. Đây không chỉ là yêu cầu thủ tục; đó là cam kết chính trị đối với người dân trên tuyến. Nếu làm được, cao tốc Bảo Hà Lai Châu sẽ trở thành hình mẫu về cách một dự án hạ tầng miền núi được chuẩn bị kỹ lưỡng, giảm thiểu xung đột và tối đa hóa lợi ích phát triển vùng. Nếu không, nó sẽ chỉ là thêm một cảnh báo về cái giá của sự chủ quan với khâu giải phóng mặt bằng cao tốc.
