Cao tốc Bảo Hà Lai Châu: Đường xương sống mới của hạ tầng phía Bắc
Dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu là tuyến đường dài 119 km, được thiết kế 4 làn xe với tốc độ 100 km/h, kết nối từ cao tốc Hà Nội - Lào Cai đến Trung tâm hành chính tỉnh Lai Châu, có tổng vốn đầu tư sơ bộ 50.000 tỷ đồng và được kỳ vọng tạo đột phá hạ tầng phía Bắc Việt Nam, mở rộng không gian phát triển, tăng liên kết vùng và hỗ trợ phát triển kinh tế Lai Châu thông qua khả năng kết nối nhanh hơn với các trung tâm kinh tế, dịch vụ và logistics lân cận.
Nhìn ở góc độ chiến lược, cao tốc Bảo Hà Lai Châu không chỉ là thêm một đoạn đường trên bản đồ, mà là trục xương sống mới của hạ tầng phía Bắc Việt Nam, nối Lào Cai với Lai Châu theo chuẩn cao tốc hoàn chỉnh. Tuyến CT.13 này có 49,5 km đi qua Lào Cai và 69,5 km qua Lai Châu, cắm sâu vào các xã Mường Than, Pắc Ta, Tân Uyên, Mường Khoa, Bản Bo, Bình Lư, Khun Há, Tả Lèng và phường Tân Phong. Chính việc đi qua nhiều địa bàn dân cư, sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp khiến bài toán giải phóng mặt bằng dự án trở thành khâu mang tính quyết định: hoặc được xử lý thông minh, hoặc kéo lùi toàn bộ tầm nhìn phát triển.
Phiên họp Ban Chỉ đạo: Tín hiệu tăng tốc nhưng áp lực đất đai hiện rõ
Việc Ban Chỉ đạo dự án liên tục họp, trong đó có phiên làm việc gần đây với Đảng ủy UBND tỉnh Lai Châu, cho thấy địa phương ý thức rõ rằng chậm giải phóng mặt bằng sẽ đồng nghĩa chậm phát triển kinh tế Lai Châu. Tại cuộc họp, báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được lập, thẩm định nội bộ, hoàn thiện và trình Thủ tướng Chính phủ, đồng thời các khâu rà soát đất đai, tài nguyên, công trình bị ảnh hưởng, cắm mốc giải phóng mặt bằng, và chuẩn bị phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được triển khai bám sát kế hoạch.
Điểm đáng chú ý là nội dung thảo luận tập trung gần như toàn bộ vào đất: ranh giới thu hồi, phạm vi cập nhật hiện trạng sử dụng, đơn giá bồi thường, vị trí trạm dừng nghỉ và phương án xây dựng khu tái định cư. Đây là sự dịch chuyển đúng hướng: thay vì nói chung chung về tầm quan trọng hạ tầng phía Bắc Việt Nam, lãnh đạo Lai Châu đã đặt trọng tâm vào điều kiện tiền đề để dự án bước ra đời thực. Khi Trưởng Ban Chỉ đạo yêu cầu chuẩn bị đầy đủ điều kiện để có thể triển khai ngay công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau khi Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, đó là một tuyên bố mang tính "đồng hồ đếm ngược" cho tiến độ dự án.
Giải phóng mặt bằng: Đòn bẩy hay điểm nghẽn của tự chủ kinh tế Lai Châu?
Nếu nhìn cao tốc Bảo Hà Lai Châu như con đường đi tới tự chủ kinh tế, thì giải phóng mặt bằng dự án chính là bài kiểm tra đầu tiên xem địa phương có đủ năng lực quản trị phát triển hay không. Lai Châu đang phải đồng thời giải quyết phạm vi thu hồi đất, xây dựng các khu tái định cư, xác định đơn giá bồi thường và cân đối nguồn vốn, trong bối cảnh ngân sách địa phương phải tham gia vào tổng mức đầu tư 50.000 tỷ đồng. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là lựa chọn chính trị: đặt quyền lợi dài hạn của cả tỉnh lên trước lợi ích ngắn hạn của từng nhóm.
Đúng hướng, Ban Chỉ đạo đã yêu cầu các xã, phường có dự án đi qua quản lý chặt mốc, cọc giải phóng mặt bằng, kiểm soát hiện trạng đất đai, tài sản, vật kiến trúc và trật tự xây dựng trong phạm vi dự kiến thu hồi. Tuy nhiên, để GPMB trở thành đòn bẩy chứ không là điểm nghẽn, Lai Châu phải làm hơn là kiểm soát: cần đối thoại liên tục, thông tin minh bạch về phương án bồi thường, nhu cầu tái định cư, và đặt người dân vào vị trí đối tác cùng xây dựng tương lai hạ tầng phía Bắc Việt Nam, thay vì đối tượng thụ hưởng bị động.
Chuẩn bị nguồn lực và pháp lý: Điều kiện để kịp mốc 2026–2031
Khung thời gian thực hiện dự án từ 2026 đến 2031 là tham vọng hợp lý nhưng không có nhiều dư địa cho sai lầm. Bí thư Tỉnh ủy Lai Châu đã yêu cầu hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đúng quy định pháp luật về đầu tư công và xây dựng, đồng thời đánh giá chính xác nguồn vốn, đặc biệt khả năng bố trí phần vốn ngân sách địa phương. Đây là việc phải làm ngay, bởi chậm cân đối vốn thì mọi kế hoạch GPMB, đền bù, tái định cư chỉ là lời hứa trên giấy.
Ở tầm dài hạn, cách tỉnh xử lý hồ sơ pháp lý, chuẩn bị kỹ điều kiện đầu tư và giải phóng mặt bằng sẽ phản ánh khả năng Lai Châu tự chủ trong việc dẫn dắt phát triển kinh tế – xã hội, thay vì phụ thuộc vào "dự án từ trên rót xuống". Khi lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh cao tốc Bảo Hà - Lai Châu là dự án quan trọng, có ý nghĩa lớn đối với phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và tăng cường liên kết vùng, đó không nên chỉ là khẩu hiệu. Nó phải được cụ thể bằng tiến độ hồ sơ, sự phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành trung ương và tỉnh Lào Cai, cùng khả năng hành động ngay khi Quốc hội bật đèn xanh.
Kết luận: Thắng lợi trên mặt đất trước khi thắng lợi trên mặt đường
Tuyến cao tốc Bảo Hà Lai Châu trị giá 50.000 tỷ đồng có thể trở thành biểu tượng mới của hạ tầng phía Bắc Việt Nam, nhưng thành công không bắt đầu từ ngày thông xe, mà từ hôm nay – trên từng mốc giải phóng mặt bằng, từng buổi đối thoại với dân, từng quyết định ngân sách được tính toán nghiêm túc. Nếu Lai Châu xử lý được bài toán đất đai công bằng, minh bạch và nhanh, tỉnh sẽ gửi một thông điệp quan trọng: mình đủ khả năng tổ chức các dự án lớn, đủ năng lực bước gần hơn tới phát triển kinh tế Lai Châu theo hướng tự chủ, gắn kết và an toàn. Ngược lại, nếu GPMB trở thành điểm nghẽn kéo dài, cao tốc sẽ chỉ là hình ảnh đẹp trên bản vẽ, còn cơ hội phát triển thì trôi qua trên những con đường vẫn quanh co và chậm chạp.
