Mối liên hệ đáng lưu ý với sức khỏe não
Sa sút trí tuệ là tình trạng suy giảm trí nhớ và các chức năng nhận thức đủ nghiêm trọng để ảnh hưởng đến đời sống, có thể bắt nguồn từ thoái hóa thần kinh hoặc tổn thương mạch máu não. Vì thế, tác động của hút thuốc lá lên não cần được nhìn nhận bên cạnh những nguy cơ quen thuộc đối với tim, phổi và ung thư. Nghiên cứu do các nhà khoa học Đại học Curtin dẫn đầu, công bố trên tạp chí eClinicalMedicine năm 2026, tổng hợp 61 nghiên cứu với khoảng 2,8 triệu người tham gia. So với người chưa từng hút, người đang hút thuốc có nguy cơ sa sút trí tuệ nói chung cao hơn 31%. Con số này không phải lời tiên đoán cho từng cá nhân, nhưng đủ để đưa sức khỏe não vào cuộc thảo luận về tác hại của thuốc lá.
Alzheimer và tổn thương mạch máu
Phân tích riêng từng dạng bệnh cho thấy nguy cơ Alzheimer ở người hút thuốc cao hơn 40%, còn sa sút trí tuệ do mạch máu cao hơn 52% so với người chưa từng hút. Hai con số này đáng chú ý vì mô tả những con đường tổn thương khác nhau: Alzheimer là bệnh lý thoái hóa thần kinh, trong khi thể do mạch máu liên quan đến tổn thương hệ mạch cung cấp máu và oxy cho não. Khói thuốc chứa các chất độc và gốc tự do có thể thúc đẩy stress oxy hóa, phản ứng viêm và tổn thương tế bào thần kinh. Nicotine cùng các độc tố cũng có thể làm suy yếu chức năng nội mạc mạch máu, thúc đẩy xơ vữa hoặc hình thành cục máu đông. Khi mạch máu mất độ đàn hồi, lòng mạch hẹp lại, não nhận ít máu và oxy hơn; những tổn thương nhỏ lặp đi lặp lại có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung và tư duy.
Hút nhiều hơn, nguy cơ quan sát được cũng cao hơn
Mối liên hệ còn thay đổi theo lượng thuốc hút mỗi ngày: nhóm hút khoảng 10 điếu có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn 16%, còn nhóm hút 20 điếu cao hơn 34% so với người chưa từng hút. Đây là xu hướng trong dữ liệu, không phải ngưỡng an toàn hay phép tính có thể dùng để dự đoán chắc chắn ai sẽ mắc bệnh. Cách đọc thận trọng là cần thiết: nghiên cứu cho thấy mối liên hệ nguy cơ, chưa chứng minh hút thuốc trực tiếp gây sa sút trí tuệ ở từng người. Tuổi tác, sức khỏe mạch máu và nhiều yếu tố khác cũng có thể góp phần. Dù vậy, mức tăng theo lượng tiêu thụ củng cố lý do không xem nhẹ việc hút thuốc, nhất là khi nguy cơ có thể tích lũy âm thầm qua nhiều năm trước khi biểu hiện thành suy giảm nhận thức.
Cai thuốc là bước thiết thực để bảo vệ não
Những người đã bỏ thuốc trong nghiên cứu có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn người tiếp tục hút; mức nguy cơ không khác biệt đáng kể so với nhóm chưa từng hút. Kết quả này không bảo đảm nguy cơ biến mất hoàn toàn, nhưng cho thấy cai thuốc là lựa chọn hợp lý để giảm tiếp xúc kéo dài với độc chất và hỗ trợ sức khỏe não. Người hút có thể tìm tư vấn y tế để đánh giá mức độ lệ thuộc và chọn hỗ trợ phù hợp, chẳng hạn miếng dán, kẹo ngậm nicotine hoặc thuốc cai theo chỉ định. Vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần, ngủ đủ, duy trì hoạt động trí tuệ và giao tiếp xã hội cũng có thể hỗ trợ sức khỏe não. Các nhà nghiên cứu đề xuất đưa nguy cơ sa sút trí tuệ vào cảnh báo thuốc lá và chương trình cai thuốc; nghiên cứu tiếp theo cần làm rõ thời điểm bỏ thuốc và thời gian duy trì việc không hút ảnh hưởng ra sao.
