Bằng chứng quy mô lớn về hút thuốc và sa sút trí tuệ
Sa sút trí tuệ là nhóm tình trạng làm suy giảm trí nhớ, tư duy và khả năng thực hiện các hoạt động thường ngày; nguy cơ mắc bệnh có thể liên quan đến nhiều yếu tố sức khỏe và lối sống. Phân tích do các nhà nghiên cứu Đại học Curtin dẫn đầu, công bố trên tạp chí eClinicalMedicine ngày 9/11, tổng hợp 61 nghiên cứu với khoảng 2,8 triệu người tham gia và xem xét sa sút trí tuệ mọi nguyên nhân, bệnh Alzheimer cùng sa sút trí tuệ mạch máu. Đây là bản cập nhật dữ liệu toàn diện nhất trong hơn một thập kỷ qua, và kết quả đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô: hút thuốc sa sút trí tuệ là mối liên hệ cần được nhìn nhận bên cạnh những tác hại quen thuộc đối với tim, phổi và nguy cơ ung thư.
So với người chưa từng hút, người đang hút thuốc có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn 31%; mức tăng ghi nhận là 40% đối với Alzheimer và 52% đối với sa sút trí tuệ mạch máu. Những con số này khiến câu chuyện thuốc lá mất trí nhớ không nên chỉ dừng ở một lời cảnh báo chung: chúng cho thấy sức khỏe não bộ cũng cần được tính đến khi cân nhắc tác hại lâu dài của thuốc lá.
Số điếu mỗi ngày làm thay đổi bức tranh nguy cơ
Điểm đáng quan tâm là nguy cơ không chỉ khác nhau giữa người hút và người chưa từng hút; nó còn có xu hướng tăng theo số lượng thuốc lá tiêu thụ mỗi ngày. So với người chưa từng hút, nhóm hút 10 điếu mỗi ngày có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn 16%, còn nhóm hút 20 điếu có mức tăng 34%. Đây là mối liên hệ theo mức tiêu thụ, không phải lời khẳng định rằng mỗi điếu thuốc làm nguy cơ tăng theo một công thức cố định. Dù vậy, xu hướng này củng cố lý do cần tính đến lượng hút khi nói về nguy cơ sa sút trí tuệ, thay vì xem mọi mức phơi nhiễm là như nhau. Số liệu cũng mở rộng cách hiểu về hút thuốc: rủi ro không chỉ gắn với bệnh tim mạch, phổi hay ung thư mà còn liên quan đến chức năng nhận thức.
Cần đọc các tỷ lệ trên đúng bản chất: nghiên cứu tổng hợp bằng chứng về mối liên hệ, nhưng không tự chứng minh hút thuốc trực tiếp gây ra sa sút trí tuệ. Các nghiên cứu quan sát có thể chỉ ra một xu hướng đáng lưu ý, song không đủ để xác định riêng thuốc lá là nguyên nhân duy nhất. Vì vậy, đây là lý do để quan tâm và giảm phơi nhiễm, không phải căn cứ để dự đoán chắc chắn số phận sức khỏe của từng người.
Bỏ thuốc là bước giảm phơi nhiễm đáng cân nhắc
Một tín hiệu có ý nghĩa thực tế là những người đã bỏ thuốc có nguy cơ thấp hơn người tiếp tục hút; trong phân tích, nguy cơ của nhóm đã cai không cao hơn nhóm chưa từng hút. Kết quả này không bảo đảm rằng bỏ thuốc sẽ đưa nguy cơ của một cá nhân về một mức cụ thể, cũng không cho biết thời điểm cai thuốc tạo khác biệt ra sao. Tuy nhiên, khi bằng chứng cho thấy nguy cơ tăng theo lượng hút và nhóm tiếp tục hút có kết quả bất lợi hơn, ngừng hút là bước giảm phơi nhiễm hợp lý để cân nhắc, đồng thời có thể mang lại lợi ích sức khỏe tiềm năng.
Thông điệp sức khỏe cộng đồng vì thế nên rộng hơn những cảnh báo về tim, phổi và ung thư. Nhóm nghiên cứu đề xuất đưa sức khỏe não bộ vào nội dung cảnh báo trên bao bì và các chương trình hỗ trợ cai thuốc. Tại Australia, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý hút thuốc chưa được đề cập trực tiếp trong Chiến lược Thuốc lá Quốc gia 2023–2030, dù đã được xem là yếu tố rủi ro trong nhiều báo cáo quốc tế. Các nghiên cứu tiếp theo cần làm rõ tuổi cai thuốc và thời gian duy trì không hút ảnh hưởng thế nào đến nguy cơ. Cho đến lúc đó, kết luận thận trọng nhưng thiết thực là: hút thuốc có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn, còn giảm phơi nhiễm vẫn là lựa chọn đáng cân nhắc.
