Cơ hội chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành năng lực và đơn hàng
Chuỗi giá trị toàn cầu là mạng lưới xuyên biên giới trong đó các doanh nghiệp đảm nhận những công đoạn khác nhau, từ thiết kế và sản xuất đến phân phối, với giá trị được tạo ra và giữ lại ở từng mắt xích. Với doanh nghiệp TP.HCM, mục tiêu không nên dừng ở việc có mặt trong mạng lưới ấy, mà phải làm chủ được công đoạn có hàm lượng kỹ thuật và khó bị thay thế. Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 mở cơ hội gặp trực tiếp người ra quyết định đầu tư, đối thoại chính sách và nhận diện sớm dịch chuyển của dòng vốn, công nghệ, chuỗi cung ứng. Nhưng số cuộc gặp không phải thước đo thành công: điều đáng kể là doanh nghiệp địa phương có tham gia chuỗi cung ứng hay không, công nghệ có được chuyển giao và giá trị gia tăng có ở lại thành phố hay không.
Thời điểm này thuận lợi nhưng không tự động bảo đảm kết quả. Sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, thành phố có thêm sự kết hợp giữa tài chính, chế biến chế tạo và cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, tạo nền tảng cho các chuỗi liên kết đồng bộ. Lợi thế đó cần được biến thành năng lực sản xuất và hợp đồng cụ thể; nếu không, doanh nghiệp địa phương vẫn đứng ngoài những quyết định quan trọng của chuỗi.
FDI, công nghệ và tài chính phải gặp nhau tại doanh nghiệp
Chương trình CEO 500 đặt trọng tâm vào sự hội tụ của FDI, công nghệ và dòng chảy tài chính toàn cầu. Đây là cách nhìn phù hợp: vốn đầu tư nước ngoài chỉ nâng vị thế địa phương nếu đi kèm chuyển giao công nghệ, mở lối vào thị trường và tạo điều kiện để nhà cung cấp trong nước đảm nhận công đoạn giá trị cao hơn. Thành phố ưu tiên dòng vốn chất lượng cao gắn với công nghệ, hạ tầng năng lượng và tài chính bền vững; đồng thời xác định hạ tầng, Trung tâm Tài chính quốc tế, năng lượng sạch, kinh tế số và đổi mới sáng tạo là các động lực phát triển.
Dòng vốn FDI vì vậy không nên chỉ được đánh giá qua quy mô đăng ký. Câu hỏi cần đặt ra là doanh nghiệp địa phương có cơ hội trở thành nhà cung cấp, tiếp cận tri thức và giữ lại phần giá trị nào. Chu kỳ công nghệ do trí tuệ nhân tạo dẫn dắt đang thúc đẩy xuất khẩu và đầu tư công nghệ trên thế giới. Trong bối cảnh đó, hợp tác công nghệ cần gắn với bài toán sản xuất cụ thể: từ nghiên cứu vật liệu mới, đánh giá vòng đời và giảm phát thải trong ngành xây dựng đến việc nâng cấp cơ khí từ gia công chi tiết lên cung cấp cụm linh kiện hoặc giải pháp kỹ thuật.
Nâng chuẩn để rời vị trí gia công dễ thay thế
Điểm yếu của nhiều doanh nghiệp là tham gia chuỗi chủ yếu bằng gia công hoặc sản phẩm giá trị gia tăng thấp. Mô hình ấy có thể mở rộng sản lượng, nhưng khiến nhà cung cấp dễ bị thay thế khi chi phí biến động hoặc đơn hàng chuyển sang nơi khác. Muốn tiến sâu hơn, doanh nghiệp phải chuyển từ nhận đơn sang cung cấp giải pháp, từ bán sản phẩm sang chứng minh năng lực thiết kế, kỹ thuật và quản trị chất lượng, đồng thời cạnh tranh bằng độ tin cậy và công nghệ thay vì chỉ bằng giá.
Việc nâng chuẩn phải thể hiện bằng bằng chứng mà đối tác có thể thẩm định. Khi kết nối tại CEO 500, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ năng lực với thông số kiểm chứng được về công nghệ, công suất và khả năng giao hàng; dữ liệu năng lượng, phát thải cùng các tiêu chuẩn quốc tế đã đạt; và một đề xuất hợp tác cụ thể. Đây không phải thủ tục trình diễn: dữ liệu rõ ràng giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro, còn đề xuất cụ thể biến cuộc gặp thành thử nghiệm, đơn hàng hoặc chương trình chuyển giao.
Khoảng cách về năng lực vẫn đáng kể: cả nước có khoảng 500 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đủ khả năng làm nhà cung cấp cấp một, cấp hai, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 10.000 doanh nghiệp tham gia chuỗi FDI. Các hiệp hội cần trở thành nền tảng kết nối nguồn lực, thúc đẩy liên kết sản xuất và đưa doanh nghiệp nhỏ đến gần đối tác phù hợp, thay vì chỉ dừng ở hội nghị.
Giá trị của chuỗi phải đến được với người lao động
Tiêu chuẩn xanh cũng đang trở thành điều kiện cạnh tranh chứ không còn là lựa chọn tự nguyện. Doanh nghiệp xuất khẩu và nhà cung cấp cho khách hàng quốc tế ngày càng phải chứng minh dữ liệu phát thải, nguồn gốc nguyên liệu và mức độ tuân thủ. Với doanh nghiệp nhỏ, thiếu nhân lực và dữ liệu có thể biến yêu cầu này thành rào cản. Thành phố có thể hỗ trợ bằng cách chuẩn hóa dữ liệu carbon theo ngành, mở rộng dịch vụ kiểm kê và đánh giá vòng đời, đồng thời gắn kết quả giảm phát thải đã được kiểm chứng với tín dụng xanh.
Nâng vị thế trong chuỗi không chỉ là chuyện của doanh thu hay công nghệ; nó còn quyết định chất lượng việc làm. Khi doanh nghiệp chuyển lên công đoạn kỹ thuật cao, người lao động cần được đào tạo lại để vận hành quy trình, kiểm soát chất lượng và đáp ứng tiêu chuẩn mới. Doanh nghiệp, công đoàn và cơ sở đào tạo vì thế phải cùng chuẩn bị nguồn nhân lực ngay từ bây giờ.
Kết luận, TP.HCM không thiếu cơ hội kết nối FDI, tài chính và công nghệ; thách thức là biến chúng thành năng lực nội sinh. Doanh nghiệp không cần làm mọi công đoạn, nhưng phải chọn và làm chủ một mắt xích có giá trị, có công nghệ và khó bị thay thế. Đó mới là con đường để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và giữ lại lợi ích thực chất cho thành phố.
