Từ thu hút vốn sang nâng cấp vị thế
Chuỗi giá trị toàn cầu là mạng lưới quốc tế trong đó các khâu nghiên cứu, thiết kế, sản xuất và phân phối được tổ chức xuyên biên giới, tạo cơ hội cho mỗi nền kinh tế đảm nhận những công đoạn có giá trị cao hơn. Vì vậy, mục tiêu của Việt Nam không thể dừng ở thu hút thêm nhà máy hay vốn đầu tư: điều quan trọng hơn là doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu đến đâu và giữ lại được bao nhiêu năng lực.
Sáng 28/10 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Thủ tướng Lê Minh Hưng dự khai mạc và phiên toàn thể cấp cao của Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, nơi hợp tác trong bối cảnh các cực tăng trưởng toàn cầu dịch chuyển được đặt làm trọng tâm. Thông điệp đáng chú ý là hội nhập phải đi cùng tự chủ: Việt Nam cần kết nối với nguồn lực quốc tế, nhưng cũng phải xây dựng sức cạnh tranh và năng lực sản xuất của chính mình. Nếu chỉ đo thành công bằng quy mô vốn đăng ký, nước ta có thể tăng trưởng mà vẫn mắc kẹt ở những công đoạn tạo giá trị thấp.
Đầu tư Bắc Âu cần tạo quan hệ làm ăn thực chất
Trong khuôn khổ diễn đàn, NordCham Việt Nam cùng đại sứ quán Đan Mạch, Phần Lan, Na Uy và Thụy Điển, phối hợp với các đối tác xúc tiến và đổi mới sáng tạo trong nước, tổ chức Diễn đàn Doanh nghiệp Bắc Âu - Việt Nam 2026. Đây là hướng hợp tác đáng chú ý vì kinh nghiệm đầu tư Bắc Âu gắn với cạnh tranh bằng năng suất và tiêu chuẩn, thay vì chỉ dựa vào chi phí.
Thế mạnh công nghệ, quản trị hiện đại và đổi mới sáng tạo của Bắc Âu có thể bổ trợ cho thị trường, năng lực sản xuất và nguồn nhân lực Việt Nam. Nhưng vốn chỉ tạo ra bước tiến khi đi kèm cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung ứng, học hỏi quy trình và tham gia phát triển sản phẩm. Chủ tịch NordCham Việt Nam Thue Quist Thomasen nói diễn đàn hướng tới chuyển nền tảng quan hệ chính trị thành kết quả hợp tác kinh doanh cụ thể. Đó là thước đo phù hợp hơn những tuyên bố thiện chí: có dự án, có đối tác trong nước và có năng lực được chuyển giao.
Điều kiện để doanh nghiệp Việt tiến lên
Doanh nghiệp Việt Nam không thể nâng vị thế chỉ bằng việc có mặt trong chuỗi cung ứng. Họ cần cải thiện năng suất, chất lượng, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và năng lực làm chủ công nghệ; đồng thời phải có nhân lực đủ trình độ để chuyển từ gia công sang những khâu có hàm lượng tri thức cao hơn. Thủ tướng nhấn mạnh tăng trưởng cao phải đi cùng năng suất cao hơn, còn thu hút đầu tư nước ngoài phải song hành với nâng năng lực doanh nghiệp trong nước.
Định hướng ấy cũng đòi hỏi đầu tư vào đào tạo tài năng số và khoa học công nghệ mũi nhọn để doanh nghiệp có thể tiếp nhận, ứng dụng rồi làm chủ công nghệ. Việt Nam, theo Thủ tướng, cần đi xa hơn vai trò cứ điểm sản xuất để trở thành trung tâm nghiên cứu và phát triển trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và vật liệu mới. Nếu thiếu kỹ năng, nghiên cứu và liên kết giữa tập đoàn quốc tế với doanh nghiệp nội địa, cơ hội hợp tác sẽ khó biến thành năng lực cạnh tranh bền vững.
Từ lời kêu gọi đến kết quả đo được
Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 thu hút hơn 2.500 đại biểu đăng ký, với 214 diễn giả từ hơn 170 tổ chức thuộc 27 quốc gia và vùng lãnh thổ. Quy mô đó cho thấy Việt Nam có sức hút đối thoại, nhưng mật độ gặp gỡ không tự động tạo ra nâng cấp công nghiệp. Chính Thủ tướng cũng nhấn mạnh hợp tác cần chuyển thành cơ chế thực chất, dự án khả thi và kết quả có thể đo lường.
Bước tiếp theo nên là thúc đẩy quan hệ đối tác cùng sáng tạo giữa tập đoàn quốc tế, địa phương và doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời huy động nguồn vốn trung, dài hạn và phát triển nhân lực công nghệ. Đây là cách để hợp tác quốc tế mang lại nhiều hơn dòng vốn: mở đường cho nhà cung ứng nội địa, nâng chuẩn vận hành và tạo cơ hội tham gia vào nghiên cứu, phát triển. Việt Nam chỉ tiến sâu hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu khi doanh nghiệp trong nước có vai trò rõ ràng trong các dự án, chứ không chỉ đứng ngoài quan sát dòng đầu tư.
Kết luận, chuyển dịch từ thu hút vốn sang hợp tác và đổi mới là lựa chọn đúng, nhưng thành công phụ thuộc vào năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Đầu tư Bắc Âu có thể đem lại vốn, kinh nghiệm và kết nối; phần việc quyết định vẫn là xây dựng doanh nghiệp đủ năng suất, kỹ năng và công nghệ để nắm giữ những khâu có giá trị cao hơn.
