Từ mua công nghệ đến cùng tạo ra sản phẩm
Đồng phát triển sản phẩm là cách doanh nghiệp trong nước và đối tác quốc tế cùng xác định nhu cầu, thiết kế giải pháp và tạo ra sản phẩm, thay vì chỉ mua công nghệ có sẵn rồi triển khai. Cách tiếp cận này có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam tích lũy năng lực sáng tạo và có chỗ đứng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là khác biệt giữa tiếp nhận công nghệ và tham gia làm chủ cách công nghệ được ứng dụng. Nếu tập đoàn lớn chỉ bán công nghệ còn doanh nghiệp Việt Nam mua về sử dụng, khả năng sáng tạo của phía trong nước có thể bị giới hạn. Doanh nghiệp khi đó dễ mắc kẹt ở khâu vận hành, trong khi thiết kế, cải tiến và quyền sở hữu trí tuệ nằm ngoài tầm với. Tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, chuyên gia WEF Sandy Chong đề xuất khuyến khích các tập đoàn cùng doanh nghiệp trong nước phát triển sản phẩm dành riêng cho thị trường Việt Nam. Đó không chỉ là một lựa chọn hợp tác; đây nên là thước đo để đánh giá chất lượng đầu tư công nghệ.
Thị trường riêng cần giải pháp do hai bên cùng tạo
Sản phẩm được thiết kế cho thị trường Việt Nam cần tính đến khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ và nhu cầu sử dụng. Mang nguyên một giải pháp từ Mỹ hay châu Âu sang có thể giúp triển khai nhanh, nhưng không đảm bảo phù hợp với đời sống địa phương. Vì vậy, tập đoàn toàn cầu cần tham gia vào quá trình tìm hiểu vấn đề và phát triển sản phẩm, thay vì chỉ cung cấp nền tảng hay thiết bị. Sandy Chong nhấn mạnh các tập đoàn công nghệ lớn nên làm việc với toàn bộ hệ sinh thái: chính phủ, trường đại học, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hiệp hội và các ngành công nghiệp. Sự tham gia của doanh nghiệp nội địa từ đầu giúp tri thức về khách hàng và thị trường trở thành một phần của quá trình thiết kế. Quá trình đồng sáng tạo cũng có thể mở ra ý tưởng mới và tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sở hữu tài sản trí tuệ liên quan. Lợi ích không nên dừng ở bảng cân đối doanh nghiệp. Các giải pháp có thể hướng tới người cao tuổi, người khuyết tật, cư dân nông thôn và người làm nông nghiệp. Tham vấn những người trực tiếp làm việc với cộng đồng sẽ giúp sản phẩm giải quyết đúng nhu cầu, thay vì chỉ hoàn thành cam kết hợp tác trên giấy.
Nút thắt của chuỗi giá trị là năng lực trong nước
Ngày 27-10, tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 ở TP.HCM, các chuyên gia Việt Nam và quốc tế bàn cách nâng vị thế của Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu, không chỉ bằng thu hút đầu tư mà còn bằng việc giữ lại giá trị gia tăng cao hơn từ sản xuất và xuất khẩu. Câu hỏi quan trọng không còn là có bao nhiêu dòng vốn đến, mà là doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu đến đâu. Một cảnh báo đáng chú ý là tỷ trọng giá trị có nguồn gốc nước ngoài trong hàng xuất khẩu Việt Nam tăng từ khoảng 33% năm 2010 lên gần 50% năm 2022. Điều này phản ánh mức phụ thuộc ngày càng lớn vào nguyên liệu, linh kiện và đầu vào nhập khẩu. Nếu doanh nghiệp nội địa không tiến lên các khâu công nghệ, thiết kế và đổi mới sản phẩm, xuất khẩu tăng vẫn chưa đồng nghĩa với năng lực làm chủ tăng. Ở cấp khu vực, liên kết chuỗi giá trị nội khối ASEAN còn hạn chế: mức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu dựa trên liên kết trong khu vực chỉ khoảng một phần ba, so với 70% tại EU. Bởi vậy, đồng phát triển sản phẩm vừa giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cấp năng lực, vừa tạo thêm cơ hội kết nối sản xuất giữa các nước ASEAN.
Biến cam kết hợp tác thành năng lực đo đếm được
Đồng phát triển sẽ không thành lối đi mới nếu chỉ dựa vào thiện chí của từng tập đoàn. WEF đề nghị các doanh nghiệp công nghệ khi vào Việt Nam tham gia toàn hệ sinh thái và đóng góp cho năng lực của doanh nghiệp vừa và nhỏ, đào tạo tại đại học hoặc phát triển giải pháp phục vụ cộng đồng. Những đóng góp này cần được đưa vào chính sách có hệ thống, thay vì dừng ở hoạt động quan hệ công chúng hay trách nhiệm xã hội. Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 diễn ra tại TP.HCM từ ngày 26 đến 29-10, với các phiên thảo luận về hợp tác công nghệ và tái định vị Việt Nam – ASEAN trong chuỗi giá trị. Bước tiếp theo nên là biến định hướng thành chương trình cụ thể: ghép doanh nghiệp nội địa với đối tác đầu tư, xác định sản phẩm cần cùng phát triển và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia thiết kế, thử nghiệm, cải tiến. Thu hút tập đoàn toàn cầu vẫn cần thiết, nhưng vốn và công nghệ chỉ là điểm khởi đầu. Việt Nam chỉ nâng được vị thế khi doanh nghiệp trong nước không dừng ở vai trò người mua hay nhà lắp ráp, mà cùng tạo ra sản phẩm, tri thức và tài sản trí tuệ. Đó là con đường thực chất để giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước.
