Quy hoạch Cần Thơ 2050: khung chiến lược tái định vị đô thị vùng
Quy hoạch Cần Thơ 2050 là đồ án tổ chức không gian phát triển toàn thành phố trên diện tích 6.360,83km², định vị lại vai trò trung tâm vùng về kinh tế, hạ tầng và dịch vụ, với tầm nhìn đến năm 2075 nhằm xây dựng một đô thị sông nước sinh thái, đa cực, gắn với kinh tế biển, nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ quốc tế. Quy hoạch chung được lập theo Nhiệm vụ quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 909/QĐ-TTg ngày 21-5-2026, bao trùm 103 đơn vị hành chính cấp xã và không gian biển liên quan. Đây không còn là bản vẽ kỹ thuật, mà là kế hoạch chiến lược thành phố để tổ chức không gian phát triển, quản lý đô thị, thu hút đầu tư và phân bổ nguồn lực. Nói cách khác, Cần Thơ đang viết lại câu chuyện phát triển của mình, thay vì cộng cơ học các quy hoạch cũ trong một không gian đã mở rộng đáng kể sau hợp nhất.
Mô hình 2 cực, 6 phân vùng: đa cực để tăng sức cạnh tranh vùng
Điểm nhấn lớn nhất của quy hoạch Cần Thơ 2050 là lựa chọn mô hình cấu trúc đa cực, với 2 cực tăng trưởng, 2 hành lang Đông – Tây, 3 hành lang Bắc – Nam và 6 phân vùng phát triển. Trước đây, thành phố vận hành gần như quanh một trung tâm duy nhất; nay, cực thứ hai là khu kinh tế biển Trần Đề quy mô khoảng 40.000ha, được xác định là khu kinh tế tổng hợp đa ngành, đầu mối giao thương hàng hải quốc tế gắn với cảng cửa ngõ và 7 nhóm ngành kinh tế biển. Hai cực được kết nối bằng hành lang dọc sông Hậu và cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng, tạo một trục động lực mới cho kinh tế biển và logistics vùng. Các chuyên gia nhận định sau khi không gian thành phố được mở rộng, mô hình đa cực là giải pháp phù hợp, giúp Cần Thơ vừa giữ vai trò thủ phủ thương mại – dịch vụ – văn hóa, vừa phát huy lợi thế kinh tế biển và nông nghiệp. Tuy vậy, việc phân chia 6 phân vùng phải được nghiên cứu kỹ để tránh trùng lắp, chồng chéo và tự giới hạn không gian phát triển, như cảnh báo của nhiều nhà hoạch định chính sách.
Hạ tầng đồng bộ, tiết kiệm: điều kiện tiên quyết của cực tăng trưởng Cần Thơ
Một điểm tỉnh táo trong kế hoạch chiến lược thành phố là đặt phát triển hạ tầng Cần Thơ song hành với thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành Kế hoạch số 443/KH-UBND về phong trào thi đua phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại giai đoạn 2026 – 2030, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công, đất đai và đầu tư xây dựng, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công được giao. Theo lãnh đạo thành phố, một không gian phát triển chỉ có ý nghĩa khi hạ tầng đi trước hoặc đi cùng, và phải được tính toán đồng bộ từ giao thông, cấp điện, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, chất thải rắn đến hạ tầng số và các công trình đầu mối. Hạ tầng không còn là những dự án rời rạc, mà trở thành công cụ để quản lý phát triển, định hình các cực tăng trưởng Cần Thơ và các tuyến kinh tế chính. Quan trọng hơn, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, gắn trực tiếp với trách nhiệm người đứng đầu, cùng với các chương trình rà soát, cắt giảm chi thường xuyên, tối ưu chi đầu tư và xử lý hiệu quả tài sản công.
Các trụ cột động lực: từ đô thị chuyên đề đến công nghiệp công nghệ cao
Quy hoạch Cần Thơ 2050 không chỉ nói đến bản đồ không gian, mà còn định hình các động lực tăng trưởng cụ thể. Thành phố đặt mục tiêu trở thành trung tâm vùng về kinh tế biển, trung tâm công nghệ nông nghiệp, trung tâm dịch vụ quốc tế (y tế, nghỉ dưỡng, đào tạo, logistics) và đô thị sông nước đặc sắc – hình mẫu đô thị sinh thái của vùng. Ba khu đô thị chuyên đề cấp vùng được đề xuất: đô thị dịch vụ y tế tại Hưng Phú và Long Tuyền; đô thị đại học tại Thạnh Xuân – Nhơn Ái và Vị Tân; đô thị thể thao Olympic quy mô nghiên cứu khoảng 3.400ha, nhằm giữ và mở rộng vai trò trung tâm đào tạo, y tế chuyên sâu và thể thao thành tích cao. Sau năm 2030, toàn thành phố dự kiến có khoảng 23.990ha đất khu, cụm công nghiệp; Ô Môn là hạt nhân công nghệ cao, Cái Răng và Vị Tân là hạt nhân công nghệ thông tin, công nghiệp phần mềm và đổi mới sáng tạo, trong khi khu vực Cảng Hàng không Quốc tế Cần Thơ hình thành tổ hợp công nghiệp – logistics – công nghệ. Nhiều chuyên gia nhấn mạnh phải coi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là điểm nhấn, bởi chỉ khi có nguồn nhân lực tốt, thành phố mới khai thác hết các tầng hạ tầng và động lực đã quy hoạch.
Từ bản vẽ quy hoạch đến đời sống người dân: thách thức của một tầm nhìn dài hạn
Điểm đáng chú ý là quy hoạch không né tránh các câu hỏi khó về vị trí sân bay mới, trung tâm hành chính hay các phương án hạ tầng còn để ngỏ. Thành phố yêu cầu mọi phương án phải được đánh giá bằng bộ tiêu chí định lượng, thay vì lựa chọn theo cảm tính: từ chi phí đầu tư hạ tầng kết nối, khả năng giao thông đa phương thức, diện tích đất phải chuyển đổi, số hộ dân bị ảnh hưởng, rủi ro ngập, sụt lún, điều kiện nền đất, tác động môi trường đến khả năng phục vụ người dân, thu hút đầu tư và mở rộng trong tương lai. Với người dân, điều này có nghĩa là mỗi tuyến đường, mỗi cây cầu, mỗi khu đô thị mới đều phải chứng minh hiệu quả sử dụng nguồn lực, giảm lãng phí trong đầu tư và quản lý tài sản công, đồng thời nâng chất lượng sống. Theo kế hoạch, thành phố sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra, công khai các hành vi vi phạm về tiết kiệm, chống lãng phí, và phát huy giám sát của cộng đồng. Nếu làm đến nơi đến chốn, cấu trúc đa cực và chiến lược hạ tầng tiết kiệm không chỉ là tham vọng trên giấy, mà có thể trở thành nền tảng để Cần Thơ giữ vị thế trung tâm vùng trong một giai đoạn phát triển đầy cạnh tranh.
