Cần Thơ chọn phát triển hướng giao thông làm trục mới cho đô thị
Phát triển hướng giao thông Cần Thơ là chiến lược tái cấu trúc không gian đô thị, đưa các trục đường sắt, đường bộ và hệ thống giao thông công cộng trở thành xương sống để phân bố dân cư, công nghiệp, dịch vụ và công nghệ theo hướng bền vững, tiết kiệm đất, giảm lệ thuộc vào xe cá nhân và gắn kết chặt chẽ với các trung tâm kinh tế vùng.
Ngày 6/8, UBND TP Cần Thơ ký biên bản ghi nhớ hợp tác với CT Group về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời nghiên cứu khai thác hiệu quả tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ đoạn qua thành phố. Đây không chỉ là một lễ ký kết mang tính nghi thức mà là bước mở khóa chiến lược phát triển hướng giao thông Cần Thơ: đưa đường sắt tốc độ cao TP.HCM Cần Thơ trở thành động lực tổ chức lại đô thị, công nghiệp và dịch vụ. Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực tăng trưởng mới. Nói cách khác, Cần Thơ đang tuyên bố rời quỹ đạo đô thị trải rộng theo quốc lộ để bước vào quỹ đạo đô thị định hướng giao thông công cộng.
Khu công nghệ cao 200ha và khu công nghệ số 28,3ha: trục công nghiệp mới quanh đường sắt
Nếu đường sắt tốc độ cao TP.HCM Cần Thơ là trục động mạch, thì khu công nghệ cao Cần Thơ và khu công nghệ số Hậu Giang chính là hai “buồng tim” bơm sức sống công nghiệp mới cho thành phố. Theo biên bản hợp tác, hai bên sẽ phát triển Khu Công nghệ số Hậu Giang quy mô 28,3ha tại phường Vị Tân và Khu Công nghệ cao Cần Thơ quy mô 200ha (khu chính) cùng 100ha dự phòng mở rộng tại phường Ô Môn.
Điểm đáng nói là cả hai khu này đều gắn chặt với chiến lược phát triển hướng giao thông Cần Thơ: đặt các cực công nghệ, đổi mới sáng tạo dọc theo trục kết nối đường sắt, từ Ô Môn đến Vị Tân. Đây không phải là các khu công nghiệp truyền thống đóng kín, mà được thiết kế như những “hub” công nghệ gắn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, UAV, công nghệ sinh học VGCT, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế xanh, tín chỉ carbon. Cách đặt cược này thể hiện quan điểm rõ ràng: Cần Thơ không muốn đường sắt đi qua rồi thôi, mà muốn biến toàn bộ hành lang đường sắt thành hành lang công nghệ cao.
Mô hình TOD đường sắt: từ ga tàu thành lõi đô thị mới
Mô hình TOD đường sắt (Transit-Oriented Development) mà Cần Thơ lựa chọn là một quyết định mang tính định hướng lâu dài: tổ chức các cụm đô thị mật độ cao, đa chức năng xoay quanh nhà ga, ưu tiên người đi bộ, giao thông công cộng và giảm tối đa phụ thuộc vào ô tô cá nhân, từ đó khai thác hiệu quả quỹ đất và tăng giá trị hạ tầng đường sắt.
Theo nội dung hợp tác, Cần Thơ và CT Group sẽ nghiên cứu quy hoạch, đầu tư theo mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) quanh các nhà ga đường sắt. Việc phát triển mô hình TOD đường sắt được kỳ vọng giúp khai thác hiệu quả quỹ đất quanh ga, tổ chức không gian đô thị hợp lý và nâng cao hiệu quả vận hành tuyến đường sắt cùng hệ thống nhà ga trên địa bàn. Nói thẳng, đây là bước chuyển từ tư duy “làm đường rồi phân lô” sang tư duy “lấy ga làm lõi đô thị”, nơi nhà ở, văn phòng, thương mại, dịch vụ và logistic được quy hoạch đồng bộ. Nếu làm đúng, mỗi ga trên tuyến đường sắt tốc độ cao TP.HCM Cần Thơ đoạn qua Cần Thơ sẽ là một cực tăng trưởng mới, chứ không chỉ là điểm dừng kỹ thuật.
Kết nối hạ tầng đa phương thức: điều kiện để TOD và khu công nghệ cao phát huy tác dụng
Không có hạ tầng kết nối đa phương thức, TOD chỉ là khẩu hiệu đẹp. Cần Thơ đã giao Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì phối hợp các sở, ngành, địa phương nghiên cứu, đề xuất nhiệm vụ cụ thể để xây dựng kế hoạch triển khai, sớm đưa nội dung hợp tác vào thực tiễn. Đồng thời, thành phố và CT Group sẽ nghiên cứu, đề xuất phương án quy hoạch và đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông nhằm kết nối đồng bộ tuyến đường sắt và nhà ga với mạng lưới giao thông vận tải đa phương thức và các trung tâm logistics trên địa bàn.
Ở đây, điều quan trọng là Cần Thơ nhìn thấy đường sắt tốc độ cao TP.HCM Cần Thơ không chỉ là chuyện đi lại nhanh hơn, mà là nền tảng để mở ra không gian phát triển mới cho thành phố và cả vùng ĐBSCL. Câu chuyện phát triển hướng giao thông Cần Thơ vì thế mang tính vùng, chứ không chỉ nội đô. Tuy nhiên, để tránh rơi vào bẫy quy hoạch treo, thành phố cần công khai lộ trình, tiêu chuẩn TOD, cơ chế thu hồi – phân bổ đất và cơ chế phối hợp với các nhà đầu tư. Đường sắt tốc độ cao chỉ trở thành “đường cao tốc phát triển” khi TOD, khu công nghệ cao, khu công nghệ số và hạ tầng đa phương thức cùng được triển khai một cách nhất quán, minh bạch.
